A

Dịch vụ xã hội
phục vụ
phát triển con người
Báo cáo Quốc gia về Phát triển Con người năm 2011
Bn quyn © tháng 11 năm 2011
Chương trình Phát trin Liên hp quc
25-29 Phan Bi Châu, Hà Ni, Vit Nam
Bn quyn thuc v Chương trình Phát trin Liên hp quc. Không đưc sao in, tái bn, lưu tr trong mt h
thng m hoc chuyn ti bt kỳ phn nào hoc toàn b ni dung ca báo cáo này dưi mi hình thc như đin
t, sao in, ghi âm hoc các hình thc khác khi chưa đưc s đng ý.
Hiu đính (bn ting Anh): Juliette Elck
Thit k bn in: Inis (www.iniscommunication.com)
Trong trưng hp bn in có li, vui lòng truy cp bn đin t ti trang web www.undp.org.vn
Dịch vụ xã hội
phục vụ
phát triển con người
Báo cáo Quốc gia về
Phát triển Con người năm 2011
IV
Báo cáo Phát trin Con ngưi 2011
LỜI TỰA
Mười năm trước, Báo cáo phát triển con người đầu
tiên của Việt Nam đã được công bố. Báo cáo này
tập trung vào các cải cách chính sách của quá trình
đổi mới và tác động của cải cách tới giảm nghèo
và phát triển con người. Mười năm sau kể từ năm
2001, Việt Nam đã có bước thay đổi nhanh chóng.
Tăng trưởng ấn tượng trong hai thập kỷ qua đã
giúp giảm đáng kể tỷ lệ nghèo đói. Phát triển con

và bền vững là điều cần thiết để đảm bảo rằng mọi
người dân có thể hưởng thành quả từ quá trình
phát triển và để Việt Nam đạt được mục tiêu trở
thành nước công nghiệp hóa và hiện đại.
Khái niệm phát triển con người đã được đề cập
nhiều trong các chính sách của Việt Nam. Khái
niệm này đã được ghi nhận trong Hiến pháp của
Việt Nam, và các Chiến lược và Kế hoạch Phát triển
kinh tế xã hội đều nhấn mạnh đến tầm quan trọng
của công bằng xã hội và thúc đẩy chất lượng cuộc
sống. Đảm bảo dân số khỏe mạnh và có học thức
được tiếp cận các dịch vụ xã hội có chất lượng và
hệ thống bảo trợ xã hội là một trong những mục
tiêu trung tâm của các chính sách của chính phủ.
Như đã đề cập trong Chiến lược Phát triển kinh tế
xã hội mới, vốn con người và phát triển con người
đóng vai trò quan trọng trong việc hiện thực hóa
tầm nhìn phát triển của Việt Nam.
Nguyên lý trung tâm của Báo cáo phát triển con
người này, với chủ đề Dịch vụ xã hội cho phát triển
con người, là tăng trưởng kinh tế trong nội hàm và
về bản chất không tự động mang lại sự phát triển
con người cao hơn. Sự thành công của một quốc
gia không thể đo lường một cách đơn giản bằng
thu nhập quốc dân. Thay vào đó, con người là tài
sản thực sự của các quốc gia và đầu tư phát triển
con người là cách tốt nhất để đạt được tăng trưởng
và phát triển bền vững. Trong bối cảnh bất bình
đẳng về thu nhập gia tăng cũng như tồn tại khoảng
cách đáng kể về kinh tế-xã hội ở một số vùng và

đánh giá nghèo đói phi tiền tệ trong tương lai.
Chúng tôi hy vọng các nhà hoạch định chính sách,
các đại biểu quốc hội, các nhà nghiên cứu và các
bên liên quan khác sẽ thấy Báo cáo này là thời điểm
khởi đầu đúng lúc và hữu ích cho các cuộc thảo
luận về cách thức để tiếp tục thúc đẩy phát triển
con người ở Việt Nam. Các phân tích trong Báo cáo
cung cấp một cơ hội để cân nhắc xem làm thế nào
xây dựng được một mô hình phát triển công bằng
và toàn diện, có thể mở rộng các lựa chọn và tạo ra
cơ hội cho mọi người. Một mô hình như vậy sẽ giúp
đảm bảo rằng câu chuyện phát triển thành công của
Việt Nam có thể tiếp tục. Tuy nhiên, điều này cũng
đòi hỏi sự cân nhắc thận trọng trong cách thức đầu
tư công và các dịch vụ công trong lĩnh vực xã hội.
Báo cáo là kết quả của sự hợp tác sâu rộng của nhiều
người tâm huyết. Báo cáo dựa trên nhiều công trình
nghiên cứu chất lượng tốt chuẩn bị riêng cho Báo
cáo này. Các tác giả cũng nhận được những ý kiến
góp ý của các cơ quan chính phủ, cộng đồng nghiên
cứu, trong đó có các nhà nghiên cứu của Viện Khoa
học Xã hội Việt Nam, các đối tác phát triển và các cơ
quan khác của Liên Hợp Quốc tại Việt Nam. Chúng
tôi xin chân thành cảm ơn tất cả những người đã
đóng góp thời gian và công sức cho Báo cáo này.
Các ý kin, phân tích và khuyn ngh trong tài liu này không nht thit phn ánh quan đim ca
Chương trình Phát trin Liên hp quc. Báo cáo là mt xut bn phm đc lp do Chương trình Phát
trin Liên hp quc t chc thc hin.
Giáo sư-Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng
Chủ tịch

Liên Phương, Alex Warren-Rodriguez, Jairo Acuña-
Alfaro, Jonathan London, Martin Painter, Jonathan
Pincus, Stefan Liller, Christophe Bahuet, Nguyễn Bùi
Linh, Peter Chaudry, Pernill Goodall, Amanda Tyrell,
Graham Harrison, Filip Lenaerts và Toomas Palu.
Đặc biệt cảm ơn chị Trần Mỹ Hạnh vì những hỗ trợ
không mệt mỏi trong quá trình chuẩn bị báo cáo
này và cảm ơn chị Phạm Thị Liên Phương và chị Lộ
Thị Đức ở Tổng cục thống kê về những hỗ trợ quý
báu trong việc xây dựng Chỉ số nghèo đói đa chiều
(MPI) lần đầu tiên được giới thiệu trong báo cáo này.
Các sai sót nếu có thuộc về trách nhiệm của các tác
giả chính.
Nhiều cuộc tham vấn đã được tổ chức trong thời
gian từ tháng 2 năm 2009 đến tháng 2 năm 2010 để
chuẩn bị cho báo cáo này, với sự tham gia của các
chuyên gia và học giả lớn. Các nghiên cứu phục vụ
cho Báo cáo phát triển con người quốc gia (NHDR)
năm 2011 bao gồm một loạt các chủ đề quan trọng
và được liệt kê trong mục Tài liệu tham khảo. Báo
cáo đã có sự phối hợp chặt chẽ với tác giả của các
công trình nghiên cứu, và được sự hỗ trợ của Jim
Benson và Nancy White, thành viên của Modus
Cooperandi/Full Circle Associates ở Washington,
Hoa Kỳ.
Aimee Gaye và Tim Scott từ văn phòng HDR toàn
cầu, Anuradha Rajivan từ phòng báo cáo phát triển
con người khu vực và Joachim Nahem từ Trung
tâm quản trị công Oslo đã hỗ trợ tư vấn chuyên
môn và kỹ thuật trong quá trình chuẩn bị báo cáo.

và tư vấn Đông Dương - IRC), Đào Hoàng Mai (Viện
VII
Báo cáo Phát trin Con ngưi 2011
Kinh tế, VASS), Nicola Jones (Viện phát triển quốc
tế - ODI), Elizabeth Presler-Marshall (Viện Phát triển
quốc tế - ODI), Lê Thúc Dục (Trung tâm phân tích
và dự báo - CAF, VASS), Đặng Hoàng Giang (Trung
tâm nghiên cứu phát triển hỗ trợ cộng đồng -
CECODES), Phạm Thái Hưng (Trung tâm nghiên cứu
và tư vấn Đông Dương - IRC), Trần Thị Vân Anh (Viện
Gia đình và giới - VASS),Nguyễn Ngọc Thắng (Đại
học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh, Đại học quốc
gia Việt Nam), Đặng Nguyên Anh (Viện Khoa học Xã
hội Việt Nam - VASS), Trần Nguyệt Minh Thu (Viện
Xã hội học, VASS), Đào Thế Sơn (Trung tâm nghiên
cứu kinh tế và phát triển cộng đồng), Santosh Khatri
(UNESCO Việt Nam), Martin Gainsborough (Trung
tâm nghiên cứu Đông Á, Đại học Bristol), Jonathan
Pincus (Chương trình giảng dạy Kinh tế Fulbright,
trường Harvard Kennedy School), Duncan Green
(Oxfam Anh), Scott Fritzen (Trường Chính sách công
Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore), Khuất
Thị Hải Oanh (Bộ môn y tế xã hội, Viện nghiên cứu
phát triển xã hội, Việt Nam), Gouranga Dasvarma
(Khoa Môi trường, Đại học Flinders, Úc), Phạm
Thanh Nghị (Viện Nghiên cứu con người, VASS),
Nguyễn Thị Kim Chung (Khoa nhà nước và quản
lý, Học viện hành chính quốc gia), Nguyễn Mai Chi
(Australia Aid), David Koh (Viện nghiên cứu Đông
Nam Á, Singapore), Nguyễn Trọng An (Bộ Lao động,

EU Liên minh châu Âu
FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài
ESEA Khu vực Đông và Đông Nam Á
FSWS Gái mại dâm
GDI Chỉ số phát triển giới
GDP Tổng sản phẩm quốc nội
GER Tỷ lệ nhập học chung
GII Chỉ số bất bình đẳng giới
GNI Tổng thu nhập quốc gia
HD Phát triển con người
HDI Chỉ số phát triển con người
HDR Báo cáo phát triển con người
HDRO Văn phòng báo cáo phát triển con người, New York
HIV Hội chứng suy giảm miễn dịch ở người
HPI Chỉ số nghèo đói con người
ICT Công nghệ thông tin và truyền thông
IDUs Người sử dụng ma túy
ILO Tổ chức Lao động Quốc tế
IPCC Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu
MDGs Các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ
IX
Báo cáo Phát trin Con ngưi 2011
MICS Điều tra đánh giá các mục tiêu trẻ em và phụ nữ
MPI Chỉ số nghèo đói đa chiều
MSM Quan hệ tình dục đồng giới ở nam
NER Tỷ lệ nhập học đúng tuổi
NHDR Báo cáo phát triển con người quốc gia
NTP Chương trình mục tiêu quốc gia
NTPPR Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo
ODA Viện trợ phát triển chính thức

PHN MT
Chương 1: Tng quan v các khái nim chính và xu hưng phát trin con ngưi 8
Khái niệm phát triển con người 8
Phát triển con người trong bối cảnh chính sách của Việt Nam 11
Phát triển con người ở Việt Nam và khu vực 13
Cải thiện y tế và giáo dục là chìa khóa để phát triển con người 15
Chặng đường tới mức phát triển con người cao hơn 18
Về báo cáo này 18
Chương 2: Chuyn đi kinh t xã hi ca Vit Nam 24
Chặng đường tăng trưởng kinh tế và tiến bộ đạt được 24
Môi trường kinh tế vĩ mô bất ổn 26
Những thay đổi về cấu trúc trong nền kinh tế và thị trường lao động 28
Thời kỳ chuyển đổi về nhân khẩu 32
Đô thị hóa và di cư trong nước với tốc độ cao 35
Biến đổi khí hậu và thiên tai 37
Các giá trị mới, các thể chế mới 39
Chương 3: Phát trin con ngưi  Vit Nam – tnh hình sơ b  cp tnh 44
Phát triển con người giai đoạn 1998-2008: những xu hướng chính 44
Phát triển con người ở các tỉnh 48
Bất bình đẳng giới ở cấp địa phương 54
Nghèo đói và tình trạng thiếu thốn phi tiền tệ 58
Nghèo đói và bất bình đẳng 66
XI
Báo cáo Phát trin Con ngưi 2011
PHN HAI
Chương 4: Tip cn dch v y t và giáo dc 72
Chênh lệch về y tế và giáo dục vẫn còn dai dẳng 72
Tiếp cận dịch vụ y tế 72
Các khác biệt về kết quả y tế 75
Tiếp cận dịch vụ giáo dục 77

Báo cáo Phát trin Con ngưi 2011
HÌNH, BẢNG,
BẢN ĐỒ VÀ HỘP
HÌNH
Hình 1.1: Mối quan hệ yếu giữa tăng trưởng kinh tế và thay đổi về y tế và giáo dục 1970-2010 22
Hình 1.2: Chi tiêu cho giáo dục và y tế của một số quốc gia Đông Á và Đông Nam Á, 2007-2008 30
Hình 2.1: Tăng trưởng GDP và GDP bình quân đầu người của Việt Nam (đôla Mỹ), 2000-2010 36
Hình 2.2: Tăng trưởng GDP thực tế hàng năm với đóng góp của các thành phần kinh tế
(năm gốc 1994) 40
Hình 2.3: Phân phối việc làm theo ngành 2000-2009 (%) 41
Hình 2.4: Dự báo dân số theo độ tuổi ở Việt Nam 2009-2049 (%) 44
Hình 2.5: Ước tính và dự báo dân số thành thị và nông thôn Việt Nam, 1950-2050 47
Hình 3.1: Giá trị HDI, Việt Nam và 6 vùng 1999-2008 58
Hình 3.2: Các chỉ số thu nhập và phi thu nhập của HDI, theo tỉnh của Việt Nam, 2008 60
Hình 3.3: Thay đổi trong các chỉ số thu nhập và phi thu nhập của HDI theo các tỉnh,
1999-2008 61
Hình 3.4: Tỷ lệ nhập học chung theo dân tộc và vùng 2008 61
Hình 3.5: Thay đổi GDI, cả nước và 6 vùng, 1999-2008 66
Hình 3.6: Chỉ số nghèo đa chiều (MPI) theo HDR toàn cầu năm 2010, Việt Nam 2010 67
Hình 3.7: HPI, MPI và tỷ lệ nghèo đói tiền tệ của 6 vùng ở Việt Nam 2008 69
Hình 3.8: HPI, Việt Nam và 6 vùng, 1999-2008 71
Hình 3.9: Tiếp cận nước sạch theo dân tộc và vùng, 2008 72
Hình 3.10: Đóng góp của 9 chỉ số thành phần vào MPI ở Việt Nam và 6 vùng 2008 73
Hình 3.11: Nghèo đói và bất bình đẳng về thu nhập ở 8 vùng của Việt Nam, 2004-2008 75
Hình 3.12: Nghèo đói và bất bình đẳng theo tỉnh ở Việt Nam, 2008 77
Hình 4.1: Trình độ học vấn, 25-34 tuổi, 2008 87
Hình 5.1: Tỷ trọng chi tiêu công thường xuyên trong GDP, 1990-2010 97
Hình 5.2: Chi tiêu cho y tế tại Việt Nam, 1995-2008 99
Hình 5.3: Chi từ tiền túi theo đầu người cho chăm sóc sức khỏe (2004-2008) 100
XIII

Bng 5.5: Tỷ lệ phần trăm chi tiêu cho giáo dục tính trên đầu học sinh trong tổng
chi tiêu bình quân đầu người của các hộ gia đình, 2008 (%) 109
Bng 6.1: Số lượng cơ sở và cán bộ y tế công theo 8 vùng, 2008 115
Bng 6.2: Tỷ lệ học sinh đăng ký tại các trường công và tư theo cấp học, 2000 và 2005-2008 117
Bng 6.3: Mối tương quan giữa các nội dung của chỉ số PAPI với chỉ số HDI ở cấp tỉnh, 2010 127
XIV
Báo cáo Phát trin Con ngưi 2011
BN Đ
Bn đ 3.1:
Các vùng của Việt Nam 56
Bn đ 3.2:
Chỉ số phát triển con người (HDI) ở các tỉnh của Việt Nam năm 2008 57
Bn đ 3.3: Chỉ số phát triển giới (GDI) 2008 63
Bn đ 3.4: Chỉ số nghèo đói về mặt con người (HPI) 2008 67
Bn đ 3.5: Tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh của Việt Nam 2008 74
Bn đ 3.6: Nghèo đói và bất bình đẳng, các tỉnh của Việt Nam 2008 76
HP
Hp 1.1: Định nghĩa phát triển con người 21
Hp 1.2: Đo lường phát triển con người 23
Hp 1.3 So sánh phát triển con người ở Ấn Độ và Bangladesh 26
Hp 1.4: Báo cáo phát triển con người quốc gia đầu tiên năm 2001: đổi mới và phát triển
con người ở Việt Nam 32
Hp 2.1: Nước thu nhập trung bình, mức phát triển con người trung bình và
“bẫy thu nhập trung bình” 39
Hp 2.2: Thị trường lao động phân tách theo giới 42
Hp 2.3: Dân số già hóa 44
Hp 2.4: Các dịch vụ xã hội có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu 50
Hp 2.5: Những giá trị và kỳ vọng của tầng lớp thanh niên đang thay đổi 51
Hp 3.1: Các vùng của Việt Nam – tóm tắt tình hình 56
Hp 4.1: Chênh lệch về tỷ lệ nhiễm HIV 82

những thay đổi về khía cạnh thu nhập, tuổi thọ, giáo
dục và mức sống trong phát triển con người ở cấp
địa phương trong giai đoạn 1999-2008.
Báo cáo Phát triển Con người đầu tiên năm 2001 tập
trung vào các cải cách của thời kỳ đổi mới và những
ảnh hưởng của nó tới giảm nghèo và phát triển con
người, còn Báo cáo lần này tập trung vào những thách
thức mà nhiều người Việt Nam hiện phải đối mặt trong
tiếp cận các dịch vụ cơ bản. Trong bối cảnh Việt Nam
đã trở thành quốc gia có thu nhập bình quân đầu
người ở mức trung bình và mong muốn tiếp tục phát
triển lên mức cao hơn nữa về phát triển con người,
chính phủ cần phải giải quyết các thách thức này.
Báo cáo này xem xét các nhân tố đóng góp vào sự
thay đổi trong các chỉ số phát triển con người, đặc
biệt các chỉ số về tuổi thọ và giáo dục. Báo cáo cũng
phân tích khoảng cách trong tiếp cận các dịch vụ y tế
và giáo dục ở cấp địa phương và giữa các nhóm kinh
tế xã hội cụ thể - điều này có thể tác động đến tốc độ
phát triển trong chỉ số HDI ở cấp quốc gia và cấp tỉnh.
Cuối cùng, báo cáo thảo luận về việc cung cấp các
dịch vụ xã hội và các cơ chế tài chính và quản lý hiện
nay ảnh hưởng như thế nào tới việc tiếp cận và chất
lượng của các dịch vụ y tế và giáo dục cũng như mức
độ hài lòng của người sử dụng.
Báo cáo lựa chọn phương pháp đã được sử dụng
trong báo cáo phát triển con người toàn cầu năm
2009 để tính toán các chỉ số HDI, GDI và HPI ở cấp
vùng và cấp tỉnh, đồng thời với chỉ số mới được xây
dựng MPI. Số liệu này do Tổng cục Thống kê (TCTK) và

dục và/hoặc tuổi thọ trong tiến bộ về chỉ số HDI.
2
Tóm tt
Trong giai đoạn này, Việt Nam đã thoát khỏi nhóm
nước có thu nhập thấp nhờ tăng trưởng kinh tế ấn
tượng. Trong khi đó, tiến bộ về phát triển xã hội,
trong đó có y tế và giáo dục có đóng góp ít hơn vào
sự thay đổi của chỉ số HDI ở cấp quốc gia và cấp địa
phương.
Tăng trưởng về thu nhập đã có đóng
góp quan trọng hơn so với khía cạnh
giáo dục và/hoặc tuổi thọ trong tiến bộ
về chỉ số HDI.
Từ năm 1992 đến 1999, những thành tựu về chỉ số
tuổi thọ đã đóng góp lớn nhất cho những tiến bộ về
chỉ số HDI, nhưng trong giai đoạn 1999-2008, những
tiến bộ về HDI chủ yếu do khía cạnh thu nhập mang
lại. Mặc dù tuổi thọ ở Việt Nam vẫn tiếp tục tăng,
nhưng tốc độ tăng trong giai đoạn 1999-2008 đã
chậm lại. Mặc dù mức tăng tuổi thọ được dự đoán
là sẽ bắt đầu chậm lại khi một quốc gia đạt đến một
mức tuổi thọ cao, nhưng đối với một số quốc gia
trong khu vực, ví dụ như Hàn Quốc thì tuổi thọ vẫn
tiếp tục tăng ngay cả khi đã ở mức rất cao.
Tăng trưởng về chỉ số giáo dục của Việt Nam dường
như đã chậm lại trong thập kỷ qua, đặc biệt trong
giai đoạn 2004-2008. Đây là điều cần quan tâm do
tầm quan trọng của giáo dục trong phát triển con
người và do giáo dục đã được khẳng định là một
trong những ưu tiên phát triển trong Kế hoạch Phát

hơn về chỉ số tuổi thọ và và chỉ số
giáo dục.
Y tế và giáo dục là nền tảng của phát triển con người.
Y tế và giáo dục có vai trò quan trọng xét về chính
nội hàm của nó, đồng thời là phương tiện để có
được cuộc sống tốt đẹp cũng như phát triển năng
lực và lựa chọn của con người. Y tế và giáo dục cũng
là điều kiện tiên quyết để đạt được những mục tiêu
phát triển truyền thống như thịnh vượng hơn. Tầm
quan trọng của việc cải thiện mức sống và phúc lợi
của con người đồng thời đảm bảo mọi người được
tiếp cận các dịch vụ xã hội và an sinh xã hội đã được
nhấn mạnh trong các văn kiện của chính phủ, Kế
hoạch và Chiến lược Phát triển kinh tế xã hội cũng
như trong nhiều chiến lược ngành của chính phủ và
khung chính sách. Tuy nhiên các chính sách và chi
tiêu của chính phủ đôi khi có xu hướng ưu tiên đạt
tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, hơn là các kết quả
rộng hơn về phát triển con người.
Tỷ suất thu hồi trên vốn đầu tư cho phát triển kinh
tế của Việt Nam ở mức thấp hơn so với các nước
khác trong khu vực. Mức đầu tư hàng năm rất cao

3
Báo cáo Phát trin Con ngưi 2011
để đạt tăng trưởng GDP (hệ số sử dụng vốn ICOR)
cho thấy đầu tư hiện nay không hiệu quả. Đảm bảo
đầu tư có hiệu quả cao hơn phụ thuộc một phần
vào lực lượng dân số khỏe mạnh, có trình độ. Do đó
Việt Nam cần ưu tiên phát triển con người và đầu

khiến cho các thành phố của Việt Nam phình to và
gây sức ép lên các dịch vụ xã hội. Việt Nam là một
trong những nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi
biến đổi khí hậu trên phạm vi toàn cầu và cần hành
động ngay để đảm bảo các dịch vụ xã hội thích nghi
được với biến đổi khí hậu và có thể hỗ trợ khả năng
chống chọi và hồi phục từ biến đổi khí hậu.
3. MC DÙ CÓ NHIU TIN B SONG TC
Đ TĂNG CHM LI CA CH S HDI TH
HIN RÕ  CP ĐA PHƯƠNG
Dấu hiệu tăng chậm lại trong chỉ số HDI cấp quốc
gia của Việt Nam, thể hiện qua mức tăng chậm của
chỉ số tuổi thọ và giáo dục cũng đồng thời thể hiện
rõ ở cấp địa phương. Khoảng cách lâu nay trong các
chỉ tiêu giáo dục và y tế giữa các tỉnh và giữa các
nhóm kinh tế xã hội có liên quan tới xu hướng này.
Chênh lệch lớn giữa các vùng, các tỉnh, giữa nhóm
dân tộc thiểu số với người Kinh/Hoa, và giữa các
hộ giàu và nghèo biểu hiện rất rõ trong chỉ số
HDI và các chỉ số liên quan. Những chênh lệch
này không chỉ tiếp tục mà còn gia tăng trong một
số trường hợp cụ thể, ví dụ các chỉ tiêu giáo dục
trong chỉ số HDI, và tiếp cận nước sạch và vệ sinh
trong chỉ số HPI. Mặc dù các tỉnh nghèo hơn đã
đạt được một số tiến bộ về HDI, khoảng cách giữa
các tỉnh nghèo và các tỉnh giàu vẫn còn rất lớn.
Mặc dù các tỉnh nghèo hơn đã đạt được
một số tiến bộ về HDI, khoảng cách
giữa các tỉnh nghèo và các tỉnh giàu
vẫn còn rất lớn.

kinh tế đi kèm với chênh lệch dai dẳng về các kết
quả giáo dục và y tế chính, thì bất bình đẳng kinh tế
có thể làm trầm trọng thêm những chênh lệch hiện
có. Điều này có thể gây cản trở đến tiến trình đi lên
mức phát triển con người cao hơn.
4
Tóm tt
4. VIC CHI TR VÀ CUNG CP CÁC DCH V
XÃ HI HIN NAY LÀ THÁCH THC ĐI VI
KHÁT VNG VÀ MC TIÊU PHÁT TRIN CON
NGƯI CA VIT NAM
Một điều rất rõ ở Việt Nam là tiếp cận dịch vụ y tế
và giáo dục có mối tương quan mạnh mẽ với vị
trí địa lý, dân tộc và thu nhập: người dân ở vùng
thành thị, nhóm người Kinh/Hoa và nhóm có thu
nhập cao hơn có mức độ tiếp cận y tế và giáo dục
cao hơn đáng kể so với người dân ở khu vực nông
thôn, nhóm dân tộc thiểu số và người nghèo. Bất
bình đẳng giới, ví dụ trong tiếp cận giáo dục trên
tiểu học và giáo dục bậc cao giữa trẻ em trai và trẻ
em gái thuộc một số nhóm dân tộc thiểu số cũng
nghiêm trọng. Bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ
y tế và giáo dục cũng xảy ra đối với các nhóm dễ
bị tổn thương và thiệt thòi khác như người tàn tật
hay người di cư. Trong một số trường hợp cụ thể,
khoảng cách dường như đang gia tăng, ví dụ như tỷ
lệ nhập học chung ở một số tỉnh.
Từ quan điểm phát triển con người,
không nên xem nhẹ bất bình đẳng
kinh tế gia tăng hay coi đó là ảnh

các dịch vụ y tế và giáo dục, cao hơn nhiều so với
mức được coi là tối ưu 30% để đảm bảo bình đẳng
và phát triển con người. Điều này tạo ra tác động
tiêu cực tới các hộ nghèo và khó khăn, những hộ
không thể chi trả mức chi phí này. Chi phí y tế và
giáo dục hiện đang tăng lên và chiếm một tỷ trọng
lớn trong chi tiêu hộ gia đình, đặc biệt đối với dịch
vụ y tế cho bệnh nhân nội trú và giáo dục bậc cao.
Những khoản chi không chính thức rất lớn và được
coi là bình thường trong cả giáo dục và y tế. Vì vậy,
hệ thống dịch vụ hai cấp đang phát triển, theo đó
ai có khả năng chi trả sẽ được hưởng các dịch vụ
có chất lượng cao hơn, được quan tâm hơn và thiết
bị tốt hơn ở bệnh viện, hay học thêm trong trường.
Thực tế này cũng dẫn tới việc phân bổ và sử dụng
nguồn lực không hiệu quả. Ở tuyến dưới, chất lượng
của các bệnh viện xét về trang thiết bị và nhân viên
buộc người tiêu dùng phải sử dụng các dịch vụ y tế
đắt đỏ hơn do bệnh viện tỉnh và trung ương cung
cấp. Chất lượng của dịch vụ giáo dục và y tế đang bị
ảnh hưởng tiêu cực bởi xu hướng này.
Ngoài ra, quản lý nhà nước đối với dịch vụ y tế và
giáo dục cũng bị ảnh hưởng đáng kể từ cơ chế phân
cấp về tài chính và quản lý cho tổ chức cung cấp
dịch vụ. Khu vực tư nhân tham gia cung cấp dịch vụ
y tế và giáo dục ngày càng có vai trò quan trọng, và
cả dịch vụ nhà nước và tư nhân đều chưa được quản
lý chặt chẽ do vậy cũng gây ra những rủi ro lớn cho
các cá nhân và cả xã hội.
Việc cung cấp công bằng các dịch vụ xã hội cơ bản

của người dân và tăng cường các kết quả phát
triển con người ngang với mức dành cho tăng
thu nhập bình quân đầu người.
• Tiếp cận các dịch vụ xã hội chất lượng cao
và nằm trong khả năng chi trả của người
dân có vai trò quan trọng trong việc giảm
chênh lệch và hạn chế bất bình đẳng gia
tăng: Bằng việc tạo cơ hội cho người dân phát
triển năng lực và khả năng của mình và cải thiện
phúc lợi, đồng thời bảo đảm các kết quả bình
đẳng hơn giữa các nhóm kinh tế xã hội và giữa
các khu vực, tiếp cận toàn dân đối với các dịch
vụ xã hội có chất lượng có thể giúp hạn chế bất
bình đẳng và chênh lệch gia tăng hiện nay.
• Cần một cách tiếp cận mới về an sinh xã
hội: Các dịch vụ xã hội có chất lượng và nằm
trong khả năng chi trả của người dân và một
hệ thống an sinh xã hội toàn diện là nền tảng
cho một xã hội ổn định và thịnh vượng và là
điều kiện tiên quyết để cải thiện phát triển con
người. Đảm bảo mọi công dân có quyền tiếp
cận an sinh xã hội và các dịch vụ xã hội có chất
lượng là dấu ấn đánh giá một xã hội và một nền
kinh tế thành công.
• Cần có một hệ thống phúc lợi thống nhất
nhằm hỗ trợ tiếp cận toàn dân với các dịch
vụ xã hội có chất lượng: Hệ thống các chương
trình và sáng kiến hiện thời hỗ trợ việc tiếp cận
với các dịch vụ y tế và xã hội là phức tạp, chồng
chéo và không có khả năng đáp ứng cho tất cả

mấu chốt; đặc biệt trong bối cảnh phân cấp về
ngân sách và quản lý dịch vụ xã hội.
• Cần các quy định hiệu quả hơn nữa cho cả
khu vực nhà nước và tư nhân: Chính phủ
Việt Nam cần hành động quyết đoán hơn nữa
để giải quyết các xung đột giữa động lực thị
trường với nguyên tắc công bằng, và cần xử lý
những hành động sai trái và cung cấp dịch vụ
kém chất lượng.
• Lập kế hoạch cho tương lai: chính phủ Việt
Nam cần chủ động xây dựng kế hoạch về
những loại hình dịch vụ xã hội mà một quốc gia
phát triển nhanh với nhiều nhu cầu khác nhau
cần để có thể ứng phó với những thay đổi về
nhân khẩu, môi trường và kinh tế xã hội, đồng
thời đáp ứng được những kỳ vọng và mong
muốn của người dân Việt Nam trong tiến trình
đi lên mức phát triển con người cao hơn.
PHẦN MỘT
7
Báo cáo Phát trin Con ngưi 2011
1
Chương 1
8
Tng quan v các khái nim chính và xu hưng phát trin con ngưi
TỔNG QUAN VỀ CÁC KHÁI
NIỆM CHÍNH VÀ XU HƯỚNG
PHÁT TRIỂN CON NGƯỜI
KHÁI NIM PHÁT TRIN CON NGƯI
CON NGƯI LÀ CA CI THC S CA

mức độ học vấn, phúc lợi và mức sống. Đồng thời,
giai đoạn phát triển cũng được đánh giá dựa trên
những cơ hội được tạo ra để mọi người lựa chọn
cách sống phù hợp với những gì họ mong muốn và
coi trọng.
HP 1.1: ĐNH NGHĨA PHÁT TRIN CON NGƯI
Báo cáo HDR toàn cu 2010
2
tóm tt nhng yu t chính ca khái nim phát trin con ngưi như sau:
Th nht, phát trin con ngưi nhm m rng s t do đ con ngưi đưc làm nhng vic h coi
trng và có lý do đ coi trng. Phát trin con ngưi ch yu liên quan ti quyn t do cơ bn và
nhng la chn, bao gm la chn đ có mt cuc sng mnh khe lâu dài, đưc hc hành, hưng
th mc sng tt, đưc t do v chính tr, nhân quyn và t tôn trng bn thân. Khái nim phát
trin con ngưi cũng bao gm nhng la chn quan trng khác dn ti ci thin đi sng cho
ngưi dân như an ninh, tham gia vào đi sng văn hóa, sinh k an toàn và có ý nghĩa, và có đi sng
tinh thn tt đp.
Tng quan v các khái nim chính và xu hưng phát trin con ngưi
9
Báo cáo Phát trin Con ngưi 2011
Th hai, khái nim này coi phát trin va là quá trình m rng nhng s la chn đng thi cũng là tp
hp các kt qu theo đó đo lưng mc đ ci thin đi sng mà các cá nhân và xã hi đã có đưc. Quan
trng hơn, khái nim này cũng nói ti quá trình xây dng năng lc ca con ngưi cũng như s dng các
năng lc đó: dù có hay không, và mc đ mà con ngưi s dng năng lc mà mình đã xây dng nên.
Cui cùng, phát trin con ngưi có liên quan ti ch th. Khái nim này coi con ngưi là ch th ch
đng trong tin trình phát trin ch không phi là bên th hưng b đng. Phát trin con ngưi
không ch liên quan ti mc đ hài lòng vi nhng nhu cu cơ bn mà còn liên quan ti mc đ con
ngưi có th ch đng tham gia vào tin trình phát trin. Nói cách khác nó có liên quan ti quyn t
do và la chn ca con ngưi v cơ hi cũng như v quá trình.
3
TĂNG TRƯNG VÀ ĐI SNG CON NGƯI

trở cho sự phát triển con người rộng hơn thông qua
việc hạn chế khả năng tiếp cận của những đối tượng
bị tụt lại phía sau đối với hàng hóa và dịch vụ bao gồm
cả những dịch vụ xã hội cơ bản như giáo dục và y tế.
Hình 1.1: Mi quan h yu gia tăng trưng kinh t và thay đi v y t và giáo
dc 1970-2010
Ngun: Báo cáo phát trin con ngưi toàn cu ca UNDP năm 2010
10
Tng quan v các khái nim chính và xu hưng phát trin con ngưi
CÂN BNG GIA PHÁT TRIN KINH T VÀ
PHÁT TRIN CON NGƯI
Phân tích trong Báo cáo Phát triển Con người toàn
cầu năm 2010 nghiêng về lập luận trên cơ sở ngay
sau cuộc khủng hoảng kinh tế 2008 và cũng là lập
luận chính trong báo cáo này. Các chính phủ cần
theo đuổi lộ trình phát triển rộng lớn hơn, không
chỉ nhằm tạo ra của cải mà còn giúp cải thiện đời
sống và mức sống cho con người. Quan điểm này
cũng được đưa ra trong báo cáo năm 2009 của Ủy
ban nghiên cứu bao gồm Stiglitz, Sen và Fitoussi do
Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy thành lập nhằm
xây dựng các cách thức mới để đo lường đời sống
con người và tiến bộ về mức sống. Báo cáo có mục
tiêu cụ thể nhằm xác lập lại mối quan tâm tập trung
của các nhà hoạch định chính sách và ra quyết định
theo hướng một bộ các mục tiêu xã hội và phúc lợi
rộng hơn. Trong báo cáo tổng quan, ủy ban Stiglitz-
Sen-Fitoussi nhấn mạnh rằng: “Chính sách cần hướng
tới tăng cường phúc lợi xã hội, chứ không phải GDP”,
5

9

Mặc dù tăng trưởng kinh tế là một kết quả quan
trọng của quá trình phát triển song tăng trưởng kinh
tế chưa đủ để đảm bảo hạnh phúc và đời sống cho
người dân, và cần cân bằng với các ưu tiên phát triển
khác khi các ưu tiên khác cũng có tiềm năng đóng
góp cho việc cải thiện chất lượng sống và phúc lợi.
10

Các ưu tiên này bao gồm tình hình sức khỏe và kết
quả y tế, trình độ giáo dục, tiếng nói chính trị, và khả
năng tham gia với tư cách công dân đầy đủ, mối liên
hệ xã hội và vốn xã hội; điều kiện môi trường như tiếp
cận với nước sạch và vệ sinh; an toàn cá nhân và tính
toàn vẹn thể chất, công việc tốt và hài lòng và các
yếu tố khác.
11
HP 1.2: ĐO LƯNG PHÁT TRIN CON NGƯI
Đ có th đo lưng tin b trong phát trin theo cách không ch da vào tăng trưng thu nhp hay
GDP, các báo cáo phát trin con ngưi đã đưa ra các ch s da trên các ch báo khác nhau v phát
trin con ngưi. Ba ch s chính đưc s dng làm cơ s cho phn phân tích trong báo cáo này là
Ch s phát trin con ngưi (HDI), Ch s phát trin gii (GDI) và Ch s nghèo kh con ngưi (HPI).
Ch s phát trin con ngưi (HDI) là thưc đo tng hp v y t, giáo dc và thu nhp đưc thit k
đ đánh giá mc đ và tin b v phát trin con ngưi theo nghĩa rng hơn ch không ch s dng
cách đo da trên thu nhp. Như trong báo cáo này và trong các Báo cáo phát trin con ngưi toàn
cu cho ti năm 2009, ch s này bao gm bn ch báo chính: tui th, t l nhp hc chung, t l
bit ch  ngưi ln và GDP bình quân đu ngưi điu chnh ngang giá sc mua (PPP).
Ch s phát trin gii (GDI) s dng bn ch báo tương t như Ch s HDI song đo lưng khong
cách gia nam và n trong tng ch báo: các nưc thưng b “xp hng thp hơn” do ph n b b