Phân tích bài nhớ rừng của Thế Lữ Thế Lữ(1907-1989), bút hiệu này là lấy từ tên thật Thứ Lễ nói trại lại, ẩn ý chỉ
là “Quán trọ thế nhân”. Ông viết bài thơ theo cảm xúc về thân thế và sự nghiệp của
Nguyễn Tường Tam, thật mãnh liệt to lớn đầy hoài bão, nhưng không bắt nắm được
cơ hội hay thời cơ, để rồi trở thành con hổ bị nhốt vào chuồng thú “làm trò lạ mắt, thứ
đồ chơi.”

Gặm một khối căm hờn trong cũi sắt,
Ta nằm dài, trông ngày tháng dần qua.
Khinh lũ người kia ngạo mạn, ngẩn ngơ,
Giương mắt bé riễu oai linh rừng thẳm
Nay sa cơ, bị nhục nhằn tù hãm
Để làm trò lạ mắt, thứ đồ chơi.
Thái độ của con hổ bị giam là một sự tha hóa lãng mạn cho chính nó, khi bốn
bức tường vây nhục nhã, không thoát, chỉ còn một chỗ nương ẩn là nhớ về một thuở
“hồng hoang”, nơi đó ẩn hiện vóc dáng “hùm thiêng” cái thời mà:

Ta bước chân lên, dõng dạc, đường hoàng,
Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng,
Vờn bóng âm thầm, lá gai, cỏ sắc.
Trong hang tối, mắt thần khi đã quắc
Là khiến cho mọi vật đều im hơi.
Ta biết ta chúa tể muôn của loài
Giữa chốn thảo hoa, không tên không tuổi.
“Ta bước chân lên, dõng dạc, đường hoàng…/ nhưng: Giữa chốn thảo hoa,
không tên không tuổi”, sao mà cô đơn lạnh lùng, khi mà quyền uy đạt đến điểm cao

dễ dàng gì. Trong cái bối cảnh xã hội đầy biến đổi, chỉ có những nghệ sĩ là có những
cảm nhận tinh tế bậc nhất, mà chúng được thể hiện đầy đủ trong thơ văn, ca từ. Thế
Lữ đã tạo một cảm giác bất ngờ, khi đọc lên những vần thơ "Nhớ Rừng", mà trong đó,
chú cọp ngông nghênh đang bị nhốt
Rõ ràng là lời của một chú hổ được nhân hóa kể lại :
Gậm một khối căm hờn trong cũi sắt,
Ta nằm dài, trông ngày tháng dần qua.
Khinh lũ người kia ngạo mạn, ngẩn ngơ,
Giương mắt bé diễu oai linh rừng thẳm,
Nay sa cơ, bị nhục nhằn tù hãm,
Để làm trò lạ mắt, thứ đồ chơi.
Chịu ngang bầy cùng bọn gấu dở hơi,
Với cặp báo chuồng bên vô tư lự.
Trong cổ chú có một "cục" - rất to lớn - cục tức trong họng. Cái cục tức đó trấn
áp cả cái tâm của chú hổ. Để rồi chú nằm dài, chẳng biết làm việc gì để "nhìn thời
gian trôi". Một kẻ tù đày lại còn tâm trạng để "khinh rẻ" lũ người "ngạo mạn" ? Chú
hổ cảm thấy mình rất vĩ đại, không bao giờ chịu ngang hàng với "bọn gấu, bọn báo"
trong khi bị tù hãm. Trong thế giới con người, chúng đều là những loài vật rừng,
không hề có sự so sánh khác biệt đến thế. Nhưng ta không biết được, từ sâu thẳm
lòng, chúng đã biết mình là một phần không thể không có của vũ trụ.
Ta sống mãi trong tình thương nỗi nhớ,
Thủa tung hoành hống hách những ngày xưa.
Nhớ cảnh sơn lâm, bóng cả, cây già,
Với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi,
Với khi thét khúc trường ca dữ dội,
Ta bước chân lên, dõng dạc, đường hoàng,
Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng,
Vờn bóng âm thầm, lá gai, cỏ sắc.
Trong hang tối, mắt thần khi đã quắc,
Là khiến cho mọi vật đều im hơi,

Là nơi giống hùm thiêng ta ngự trị.
Nơi thênh thang ta vùng vẫy ngày xưa
Nơi ta không còn được thấy bao giờ
Có biết chăng trong những ngày ngao ngán,
Ta đương theo giấc mộng ngàn to lớn
Để hồn ta phảng phất được gần ngươi,
Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!
Trong lòng của chú, một nỗi niềm nữa lại cất lên. Đó là lời mơ mộng của một
chú cọp, hay đúng hơn là một vị chúa tể. Chú cất tiếng gọi giang sơn của mình, nhưng
chú biết những điều mà chú tơ tưởng sẽ không bao giờ hiện thực hóa được. Chỉ còn
cách tự bản thân cảm nhận được cái hồn của giang sơn, để tự mình cai quản. Để ấp ủ
bao ước vọng
Một con người thực thụ, phải chăng ? Dù trong cảnh tù đày, nhưng hãy biết hi
sinh và làm gì đó trong khoảng thời gian này, để cuộc sống thêm ý nghĩa, không nhạt
màu đi.