Phân tích bài thơ Đoàn thuyền đánh cá

Năm 1958, trong không khí phấn khởi thi đua của toàn miền Bắc tiến lên xây
dựng chủ nghĩa xã hội, nhà thơ Huy Cậc trong một dẹp đi thực tế ở Hòn Gai đã sáng
tác bài thơ "Đoàn thuyền đánh cá". Với âm hưởng vừa khỏe khoắn, vừa sôi nổi lại
vừa phơi phới bay bổng, bài thơ đã ca ngợi sự giàu đẹp cuả vùng biển quê hương và
tinh thần lao động hăng say, phấn khởi của người lao động được giải phóng hăng hài
làm việc cho đất nước.
Với đôi mắt quan sát tinh tế, trí tưởng tượng phong phú, trái tim nhạy cảm và
nghệ thuật điêu luyện, nhà thơ đã vẽ ra một khung cảnh lao động tuyệt đẹp. Mở đầu
bài thơ, tác giả giới thiệu không gian và thời gian đoàn thuyền đánh cá ra khơi:
"Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then, đêm sập cửa"
Một bức tranh thiên nhiên đẹp, có cái thoáng rộng của không gian và thời gian
của một ngày đang khép lại. Trong cái mênh mông ấy nổi bật lên hình ảnh mặt trời
được ví như "hòn lửa" đỏ rực gợi tả màu sắc sinh động của buổi hoàng hôn trên biển
đang chuyển về đêm. Bầu trời và mặt biển bao la như ngôi nhà vũ trụ trong khoảnh
khắc đã phủ bóng tối mịt mùng, còn những con sóng như chiếc "then cài" của ngôi
nhà vĩ đại ấy. Biện pháp nhân hóa "sóng đã cài then, đêm sập cửa" khiến thiên nhiên
như những con người biết hoạt động, biết nghỉ ngơi. Cảm hứng vũ trụ, các biện pháp
tu từ so sánh, nhân hóa đã tạo nên những vần thơ đẹp cho người đọc nhiều ấn tượng.
Khi vũ trụ đi vào trang thái nghỉ ngơi thì con người bắt đầu hoạt động :
"Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi
Câu hát căng buồm cùng gió khơi"
Không phải từng chiếc thuyền lẻ tẻ mà là cả 1 đoàn thyền, một sức mạnh mới
của cuộc đời đổi thay đang bắt đầu căng buồm. Từ "lại" trong cụm từ "lại ra khơi" là
sự khẳng định nhịp điệu lao động của người dan chài đã ổn định, đã đi vào nề nếp.
Đoàn thuyền ra khơi với khí thế căng trào. Cảnh tượng ấy thể hiện qua nghệ thuật

Mở đầu khổ thứ ba là hình ảnh đoàn thuyền lướt đi giữa trờ cao biển rộng có
cái lân lân, sảng khoái lạ thường:
"Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng"
Hai câu thơ đẹp như một bức tranh Iồng lộng trời mây, mênh mông biển cả.
Hình ảnh đoàn thuyền đc làm đẹp thêm bởi một sức tưởng tượng kỳ lạ, giàu chất lãng
mạn: gió là người, trăng là cánh buồm. Cách nói như vậy giúp ta cảm nhận đc thuyền
và con người như hòa nhập vào thiên nhiên bát ngát, lâng lâng trong cái thơ mộng của
trời, biển, gió, trăng. Từ "lướt" đặc tả cảnh đoàn thuyền ra khơi với vận tốc phi
thường; thiên nhiên cùng góp sức với con người trên con đường lao động và khám
phá. Tư thế ra khơi nhẹ nhàng, thoải mái, đầy khí thế d0ó chỉ có ở những con người
vừa thoát khỏi kiếp sống nô lệ, được làm chủ sản xuất, làm chủ đất trời, sông biển của
mình. Nhưng lao động không phải là một cuộc du ngoạn. Hai câu thơ tiếp khắc họa
hình ảnh một trận đánh, một cuộc chiến đấu với thiên nhiên bằng tất cả trí tuệ và năng
lực nghề nghiệp. Nhịp thơ trồi nên hối hả, lôi cuốn:
"Ra đậu dặm xa dò bụng biển
Dàn đan thế trận lưới vây giăng"
Bên cạnh cá ung dung, sảng khoái của người dân chài, ta vẫn cảm nhận được
nỗi vất vả của họ. Họ phải vượt bao dặm biển trong trời đêm, rồi phải "dò bụng
biển", tìm ra bãi cá, "dàn đan thế trận" để bủa lưới bắt cá. Lúc này, mỗi thủy thủ là
một chiến sĩ, một chiến sĩ trên biển và con thuyền, mái chèo, lưới, các ngư cụ khác
chính là vũ khí của họ. Huy Cận phải có sự am hiểu sâu sắc về nghề chài lưới này và
lòng thông cảm vói người lao động mới vẽ đc bức tranh vừa hiện thực, sinh động mà
lãng mạn ấy.
Bức tranh lao động đc tô điẻm bằng vẻ đẹp của thiên nhiên. Cái nhìn của nhà
thơ đối với biển và cá cũng có những sáng tạo bất ngờ, độc đáo:
"Cá nhụ, cá chim, cùng cá dé
Cái đuôi em quyẫ trăng vàng choé"
Bút pháp lãng mạn và trí tưởng tượng của nhà thơ dẫn ta vào một cõi huyền ảo
của biển trời với bao nhiêu loài cá mang màu sắc lung linh kì ảo dưới ánh trăng. Nghệ

cho con người nhiều tôm cá, muối, hải sản Biển như lòng mẹ đã nuôi sống dân ta từ
bao đời nay. Giọng thơ tự nhiên, tha thiết, chân thành có âm hưởng ca dao. Hình ảnh
so sánh "như lòng mẹ" quen thuộc, có sức truỳen cảm mãnh liệt, thể hiện tình yêu
biển, yêu đời chan chứa của những con người gắn bó với biển từ bao đời, bao thế hệ.
Bóng đêm đang dần tàn, một đêm trôi qua thật nhanh trong nhịp điệu lao động
hào hứng, hăng say. Trên bầu trời, sao đã thưa và mờ. Ngày đang đến, nhịp độ lao
động ngày càng khẩn trương, Cảnh kéo lưới đc miêu tả đầy ấn tượng.
"Sao mờ kéo lưới kịp trời sáng
Ta kéo săn tay chùm cá nặng"
Nhịp thơ 2-2-3 phù hợp với nhịp lao động khẩn trương. Hình ảnh "kéo xoăn
tay" miêu tả dáng nười dân chài choãi chân, nghiêng mình trụ vững, dồn tất cả sức
mạnh vào đôi cánh tay cuồn cuộn trông mới đẹp làm sao! Trong cái "chùm
cá nặng"như có sức ẩn chứa bao niềm vui tươi, sung sướng của người ngư
dân trước thành quả mà họ đã tốn bao công sức mới thu hoạch được.
Lưới kéo lên, những tia nắng sớn chiếu trên khoang cá đầy làm lấp lánh màu
sắc. Khoang thuyền đầy ắp cá. Màu của vẩy cá, màu vàng của đuôi cá “lóe
rạng đông". Nghệ thuật dùng từ của tác giả thật điêu luyện. Sắc cá dưới ánh trăng và
sắc cá dưới ánh bình minh đều được miêu tả tuyệt đẹp .
"Vảy bạc đuôi vàng lóe rạng đông"
Câu thơ có màu sắc rực rỡ, nó mang lại thi vị, vẻ hấp dẫn riêng cho việc kéo
lưới bình thường.Câu thơ cưói nhịp thơ gọn, dứt khoát:
"Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng"
Lời thơ giản dị biểu hiện niềm thư thái của con người: lưới xếp nghỉ, kéo buồm
lên, trở về trong buổi bình minh. "Nắng hồng"không những khắc họa được vẻ đẹp tươi
sáng của bầu trời mà còn thể hiện được lòng yêu đời, yêu thiên nhiên. Màu hồng của
một ngày mới, một cuộc đời mới đang chào đón mọi người.
"Câu hát căng buồm với gió khơi
Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi"
Bài thơ kết thúc bằng một hình ảnh đẹp của một ngày mới, khi đoàn thuyền trở
về với cá đầy ắp:mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi, độ nhiệt tình, yêu lao động. Mở

vẫn cất cao tiếng hát.
Đêm thở :sao lùa nước Hạ long"
- Đêm như được nhân hóa như một sinh vật của đại dương: nó "thở". Nhịp thở
của đêm là tiếng sóng vỗ rì rào, cao thấp. Sao phản chiếu lấp lánh trên từng đợt
sóng "lùa", mặt nước càng làm tiếng thở có vẻ kỳ ảo.
- Trong cái mênh mông ấy nổi bật lên hình ảnh mặt trời được ví như "hòn lửa"
đỏ rực gợi tả màu sắc sinh động của buổi hoàng hôn trên biển đang chuyển về đêm.
Bầu trời và mặt biển bao la như ngôi nhà vũ trụ trong khoảnh khắc đã phủ bóng tối
mịt mùng, còn những con sóng như chiếc "then cài" của ngôi nhà vĩ đại ấy. Biện pháp
nhân hóa "sóng đã cài then, đêm sập cửa" khiến thiên nhiên như những con người biết
hoạt động, biết nghỉ ngơi.
- Người dân chài gõ thuyền xua cá vào lưới, nhưng đây không phải là con
người mà ánh trăng: trăng in xuống dòng nước, sóng vỗ vào mạn thuyền thành hình
ảnh "nhịp trăn" gõ thuyền.
« Thao tác bình luận: - Với đôi mắt quan sát tinh tế, trí tưởng tượng phong phú,
trái tim nhạy cảm và nghệ thuật điêu luyện, nhà thơ đã vẽ ra một khung cảnh lao động
tuyệt đẹp.
- Hai khổ thơ có giá trị tạo hình đặc sắc, vẽ lại bức tranh lao động hoành tráng,
tràn ngập ánh sáng và màu sắc, tràn đầy sức sống mãnh liệt. Trong đó con người đã
hòa hợp với thiên nhiên hùng vĩ, bao la và thậm chí, vượt qua cả thiên nhiên nữa.
Hình ảnh so sánh "như lòng mẹ" quen thuộc, có sức truyền cảm mãnh liệt, thể
hiện tình yêu biển, yêu đời chan chứa của những con người gắn bó với biển từ bao
đời, bao thế hệ.
-Nghệ thuật dùng từ của tác giả thật điêu luyện. Sắc cá dưới ánh trăng và sắc cá
dưới ánh bình minh đềuđược miêu tả tuyệt đẹp .