Đọc hiểu truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa

LẶNG LẼ SA PA
(Trích - Nguyễn Thành Long)

I - TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
Nhà văn Nguyễn Thành Long (1925-1991), quê ở huyện Duy Xuyên, tỉnh
Quảng Nam, viết văn từ thời kì kháng chiến chống Pháp. Ông là cây bút chuyên về
truyện ngắn.
"Tập trung nhiệt thành ngợi ca những con người lao động mới, dám nghĩ, dám
làm, không sợ khó khăn gian khổ, say mê trong lao động sáng tạo, nhân hậu và tha
thiết yêu cuộc sống Truyện của Nguyễn Thành Long hấp dẫn người đọc bằng văn
trong sáng, giàu chất thơ, nhẹ nhàng thoải mái, cốt truyện tưởng như giản đơn mà rất
giàu ý nghĩa khái quát. Lặng lẽ Sa Pa là một truyện ngắn tiêu biểu như thế. Truyện
viết về một thị xã nhỏ bé của tỉnh Lào Cai luôn chìm đắm trong sương mù: Sa Pa. Đến
với nơi ấy là những con người thật đẹp: một anh thanh niên làm công tác khí tượng
thuỷ văn trên đỉnh Yên Sơn cao 2600 mét, một cô kỹ sư nông nghiệp mới ra trường,
một bác lái xe già đã chạy suốt 30 năm trên tuyến đường Sa Pa, một hoạ sĩ đi thực tế
chuyến đi cuối của cuộc đời công tác trước lúc nghỉ hưu, bốn gương mặt tiêu biểu,
bốn tính cách khác nhau: anh thanh niên đầy nhiệt huyết bộc trực, chân thành, cô kỹ
sư trẻ hồn nhiên nhưng kín đáo, tế nhị, ông hoạ sĩ trầm tĩnh, sâu lắng, còn bác lái xe
thì sôi nổi, vui tính Họ tình cờ gặp nhau trên đường tới Sa Pa mà bỗng trở nên gần
gũi và thân thiết như trong một gia đình. Tuy tính cách và nghề nghiệp khác nhau,
nhưng tất cả đều có chung một tâm hồn trong sáng, tinh tế, một suy nghĩ lành mạnh,
sâu sắc, và nhất là họ có chung một thái độ sống, lao động, làm việc và cống hiến hết
mình cho tổ quốc một cách vô tư, hồn nhiên, âm thầm và lặng lẽ. Đó là một truyện
ngắn hay và tiêu biểu cho phong cách Nguyễn Thành Long: nhẹ nhàng kín đáo mà rất

ngư¬ời nơi đây đang từng ngày thầm lặng cống hiến sức lực của mình, thầm lặng đem
lại hương sắc cho cuộc sống. Đọc truyện ngắn này, chúng ta chúng ta có thể đồng cảm
với nhau:
"Sa Pa không chỉ là một sự yên tĩnh. Bên dư¬ới sự yên tĩnh ấy, ngư¬ời ta làm
việc!"
Theo lời giới thiệu của bác lái xe, cái con ng¬ười "cô độc nhất thế gian" là một
thanh niên hai mươi bảy tuổi, làm công tác khí tư¬ợng kiêm vật lí địa cầu. Trong câu
chuyện phác thảo chân dung của bác lái xe, đáng chú ý là chuyện "thèm ngư¬ời" của
anh chàng "cô độc nhất thế gian" kia. Không phải anh ta "sợ người" mà lên làm việc ở
đây, trái lại, anh ta từng chặt cây ngáng đư¬ờng ngăn xe dừng lại để được gặp người
"nhìn trông và nói chuyện một lát".
Qua cái nhìn của ngư¬ời hoạ sĩ, anh thanh niên hiện ra với "tầm vóc nhỏ bé,
nét mặt rạng rỡ". Anh ta sống trong "Một căn nhà ba gian, sạch sẽ, với bàn ghế, sổ
sách, biểu đồ, thống kê, máy bộ đàm. Cuộc đời riêng của anh thanh niên thu gọn lại
một góc trái gian với chiếc giư¬ờng con, một chiếc bàn học, một giá sách.". Một cuộc
sống giản dị, ngăn nắp của một ng¬ười yêu đời, say mê công việc và không có vẻ gì
của sự buồn chán.
Trong sự cảm nhận của cô kĩ sư¬ mới ra trư¬ờng, cuộc sống của người thanh
niên là "cuộc sống một mình dũng cảm tuyệt đẹp", anh mang lại cho cô "bó hoa của
những háo hức và mơ mộng ngẫu nhiên".
Nếu như¬ người hoạ sĩ lão thành mới chỉ ghi đư¬ợc "lần đầu gư¬ơng mặt của
ngư¬ời thanh niên" thì chính những lời tâm sự của một kẻ "thèm ngư¬ời" khi được
gặp người đã là một bức chân dung tự hoạ khá hoàn chỉnh. Chân dung là gì nếu không
phải là những nét vẽ tinh thần, những nét gợi tả phẩm chất? Những nét tự hoạ của anh
thanh niên về cả những con ngư¬ời đang làm việc như¬ anh khiến người hoạ sĩ già,
dù đã trải nhiều chuyện đời phải suy ngẫm rất nhiều:
"Ngư¬ời con trai ấy đáng yêu thật, như¬ng làm cho ông nhọc quá. Với những
điều làm cho ngư¬ời ta suy nghĩ về anh. Và về những điều anh suy nghĩ trong cái
vắng vẻ vòi vọi hai nghìn sáu trăm mét trên mặt biển, cuồn cuộn tuôn ra khi gặp
ngư¬ời."

thế. Như¬ng bây giờ chư¬a phải lúc". Sau khi gặp, đư¬ợc nghe chàng thanh niên nói,
được chứng kiến và hiểu cuộc sống của những con người đang làm việc thực sự, cống
hiến thực sự, quan niệm của ngư¬ời hoạ sĩ đã thay đổi. Lúc chia tay, ngư¬ời hoạ sĩ già
còn chụp lấy tay ngư¬ời thanh niên lắc mạnh và nói: "Chắc chắn rồi tôi sẽ trở lại. Tôi
ở với anh mấy hôm đư¬ợc chứ?" Đây không chỉ là sự thay đổi trong cái nhìn về Sa Pa
mà còn là sự thay đổi trong quan niệm của một nghệ sĩ về cuộc sống, về cái đẹp. Còn
cô gái? Khi từ biệt, "Cô chìa tay ra cho anh nắm, cẩn trọng, rõ ràng, như ngư¬ời ta
trao cho nhau cái gì chứ không phải là cái bắt tay". Cô đã hiểu đư¬ợc nhiều điều từ
cuộc sống, công việc của chàng trai. Có lẽ trong cái bắt tay ấy là niềm tin, là ý nghĩa
đích thực của lao động, là cả sự thầm lặng cống hiến cho đời, Những điều đó sẽ giúp
cô vững vàng hơn trong những bước đầu tiên vào đời.
Nguyễn Thành Long đã cho ngư¬ời đọc thấy cái không lặng lẽ của Sa Pa. Với
những nét vẽ mộc mạc, bức chân dung về mảnh đất trên cao ấy có sức ấm toả ra từ
những bàn tay, khối óc đang từng ngày bền bỉ, thầm lặng cống hiến.