Đọc hiểu truyện ngắn "Lặng lẽ Sa Pa"
LẶNG LẼ SA PA
(Trích - Nguyễn Thành Long) I - TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
Nhà văn Nguyễn Thành Long (1925-1991), quê ở huyện Duy Xuyên,
tỉnh Quảng Nam, viết văn từ thời kì kháng chiến chống Pháp. Ông là cây
bút chuyên về truyện ngắn.

"Tập trung nhiệt thành ngợi ca những con người lao động mới, dám
nghĩ, dám làm, không sợ khó khăn gian khổ, say mê trong lao động sáng
tạo, nhân hậu và tha thiết yêu cuộc sống Truyện của Nguyễn Thành
Long hấp dẫn người đọc bằng văn trong sáng, giàu chất thơ, nhẹ nhàng
thoải mái, cốt truyện tưởng như giản đơn mà rất giàu ý nghĩa khái quát.
Lặng lẽ Sa Pa là một truyện ngắn tiêu biểu như thế. Truyện viết về một
thị xã nhỏ bé của tỉnh Lào Cai luôn chìm đắm trong sương mù: Sa Pa.
Đến với nơi ấy là những con người thật đẹp: một anh thanh niên làm
công tác khí tượng thuỷ văn trên đỉnh Yên Sơn cao 2600 mét, một cô kỹ
sư nông nghiệp mới ra trường, một bác lái xe già đã chạy suốt 30 năm
trên tuyến đường Sa Pa, một hoạ sĩ đi thực tế chuyến đi cuối của cuộc
đời công tác trước lúc nghỉ hưu, bốn gương mặt tiêu biểu, bốn tính cách
khác nhau: anh thanh niên đầy nhiệt huyết bộc trực, chân thành, cô kỹ sư
trẻ hồn nhiên nhưng kín đáo, tế nhị, ông hoạ sĩ trầm tĩnh, sâu lắng, còn
bác lái xe thì sôi nổi, vui tính Họ tình cờ gặp nhau trên đường tới Sa
Pa mà bỗng trở nên gần gũi và thân thiết như trong một gia đình. Tuy
tính cách và nghề nghiệp khác nhau, nhưng tất cả đều có chung một tâm
hồn trong sáng, tinh tế, một suy nghĩ lành mạnh, sâu sắc, và nhất là họ
có chung một thái độ sống, lao động, làm việc và cống hiến hết mình
cho tổ quốc một cách vô tư, hồn nhiên, âm thầm và lặng lẽ. Đó là một

con người đang cống hiến tuổi xuân, ngày đêm lặng lẽ làm việc thì đã
hiện ra rõ nét. Chân dung ấy hiện ra trước hết qua sự giới thiệu của bác
lái xe vui tính, qua sự quan sát, cảm nhận, suy ngẫm nhà nghề của bác
hoạ sĩ, qua sự cảm nhận của cô gái trẻ và qua sự tự hoạ của chàng trai.

II - GIÁ TRỊ TÁC PHẨM
Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long nhẹ nhàng mà sâu
sắc, thẫm đẫm chất thơ. Nhẹ nhàng, kín đáo như Sa Pa thành phố trong
sư¬ơng, và cũng giàu sức sống với hoa trái ngát hương bốn mùa. Lặng
lẽ mà không buồn tẻ, những con ngư¬ời nơi đây đang từng ngày thầm
lặng cống hiến sức lực của mình, thầm lặng đem lại hương sắc cho cuộc
sống. Đọc truyện ngắn này, chúng ta chúng ta có thể đồng cảm với nhau:
"Sa Pa không chỉ là một sự yên tĩnh. Bên dư¬ới sự yên tĩnh ấy, ngư¬ời
ta làm việc!"

Theo lời giới thiệu của bác lái xe, cái con ng¬ười "cô độc nhất thế gian"
là một thanh niên hai mươi bảy tuổi, làm công tác khí tư¬ợng kiêm vật lí
địa cầu. Trong câu chuyện phác thảo chân dung của bác lái xe, đáng chú
ý là chuyện "thèm ngư¬ời" của anh chàng "cô độc nhất thế gian" kia.
Không phải anh ta "sợ người" mà lên làm việc ở đây, trái lại, anh ta từng
chặt cây ngáng đư¬ờng ngăn xe dừng lại để được gặp người "nhìn trông
và nói chuyện một lát".

Qua cái nhìn của ngư¬ời hoạ sĩ, anh thanh niên hiện ra với "tầm vóc nhỏ
bé, nét mặt rạng rỡ". Anh ta sống trong "Một căn nhà ba gian, sạch sẽ,
với bàn ghế, sổ sách, biểu đồ, thống kê, máy bộ đàm. Cuộc đời riêng của
anh thanh niên thu gọn lại một góc trái gian với chiếc giư¬ờng con, một
chiếc bàn học, một giá sách.". Một cuộc sống giản dị, ngăn nắp của một
ng¬ười yêu đời, say mê công việc và không có vẻ gì của sự buồn chán.


một mình đư¬ợc?". Đư¬ợc làm việc có ích đối với anh thế là niềm vui.
Hơn nữa công việc của anh gắn liền với công việc của bao anh em đồng
chí khác ở những điểm cao hơn hoặc thấp hơn. Ngư¬ời hoạ sĩ đã thấy
bối rối khi bất ngờ đư¬ợc chiêm ng¬ưỡng một chân dung đẹp đẽ đến
thế: "bắt gặp một con ng¬ười nh¬ư anh là một cơ hội hãn hữu cho sáng
tác, nh¬ng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài". Và chắc
chắn ông sẽ còn bối rối khi muốn dựng lên chân dung của Sa Pa. Bởi vì,
trong sự tự hoạ của chàng trai còn hiện ra những chân dung khác nữa,
cũng quên mình, say mê với công việc nh¬ư anh kĩ s¬ư ở vườn rau
d¬ưới Sa Pa "Ngày này sang ngày khác ngồi im trong vư¬ờn su hào,
rình xem cách ong lấy phấn, thụ phấn cho hoa su hào ", nhà nghiên cứu
sét mười một năm không rời xa cơ quan một ngày vì sợ có sét lại vắng
mặt. Cái lặng lẽ của cảnh sắc Sa Pa thì cây cọ trên tay ngư¬ời hoạ sĩ có
thể lột tả không mấy khó khăn, như¬ng cái không lặng lẽ của Sa Pa
như¬ ông đã thấy qua những con ngư¬ời kia thì vẽ thế nào đây? Ngư¬ời
hoạ sĩ nhận thấy rất rõ "sự bất lực của nghệ thuật, của hội hoạ trong cuộc
hành trình vĩ đại là cuộc đời".

Người đọc có thể dễ dàng nhận thấy trong Lặng lẽ Sa Pa, có hai nhân vật
hầu như¬ chỉ lặng lẽ nghe và suy ngẫm. Đó là ngư¬ời hoạ sĩ và cô kĩ
sư¬ trẻ. Trước chàng trai trẻ trung yêu đời, hiểu và yêu công việc thầm
lặng của mình, ngư¬ời hoạ sĩ nhận ra rằng Sa Pa, cái tên mà chỉ nghe
đến "người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi", có những con ngư¬ời làm
việc và lo nghĩ cho đất nư¬ớc. Thoạt đầu, đáp lại lời bác lái xe, ngư¬ời
hoạ sĩ nói: "Thích chứ, thích lắm. Thế nào tôi cũng về ở hẳn đấy. Tôi đã
định thế. Như¬ng bây giờ chư¬a phải lúc". Sau khi gặp, đư¬ợc nghe
chàng thanh niên nói, được chứng kiến và hiểu cuộc sống của những con
người đang làm việc thực sự, cống hiến thực sự, quan niệm của ngư¬ời
hoạ sĩ đã thay đổi. Lúc chia tay, ngư¬ời hoạ sĩ già còn chụp lấy tay
ngư¬ời thanh niên lắc mạnh và nói: "Chắc chắn rồi tôi sẽ trở lại. Tôi ở