Phân tích 14 câu thơ đầu trong bài thơ
Tây Tiến của Quang Dũng

I. Mở bài
Quang Dũng là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viêt văn, vẽ tranh, soạn nhạc.
Nhưng trước hết ông vẫn là một nhà thơ xuất sắc của thi ca Việt Nam hiện đại, một
nhà thơ trưởng thành từ cuộc sống kháng chiến chống Pháp, một hồn thơ phóng
khoáng và tâm huyết, một tiếng thơ tinh tế và lãng mạn Tây Tiến là bài thơ tiêu biểu
cho đời thơ Quang Dũng, thể hiện tập trung những nét đặc sắc trong phong cách nghệ
thuật của nhà thơ. Tây Tiến cũng là một trong số những bài thơ hay nhất viết về đề tài
người lính của thơ ca kháng chiến chống Pháp. Cả bài thơ là nỗi nhớ da diết của
Quang Dũng hướng về những kỉ niệm không thể nào quên với miền Tây và trung đoàn
Tây Tiến.
II. Thân bài
Trong 14 câu đầu, nỗi nhớ của nhà thơ chủ yếu hướng về chặng đường hành
quân gian nan, vất vả của đoàn quân Tây Tiếnqua vùng rừng núi miền Tây. Thông qua
những kỉ niệm với thiên nhiên, con người, Quang Dũng đã khắc họa vẻ đẹp hào hoa,
hào hùng của con người chiến binh Tây Tiến. Câu thơ đầu chia thành hai vế trong
nhịp ngắt 4 - 3:
"Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!"
Sông Mã là dòng sông chảy dọc theo địa bàn biên giới Việt - Lào của các tỉnh
Mộc Châu, Sầm Nưa, Mai Châu, Quan Hóa Đây là dòng sông nhiều ghềnh thác đổ
dốc dữ dội, một mình băng băng giữa núi rừng hùng vĩ, hai bên bờ sông còn rải rác
mồ của các chiến sĩ Tây Tiến. Vì thế, sông Mã là một cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ, là
hình ảnh của thiên nhiên miền Tây; nhưng dòng sông Mã còn là dòng sông gắn liền
với chặng đường hành quân của trung đòan, từng chia sẻ và chứng kiến những buồn
vui, những mất mát, hi sinh, từng "gầm lên khúc độc hành" tiễn đưa tử sĩ Sông Mã
đựng đầy kỉ niệm về trung đoàn Tây Tiến năm xưa. Hành hương trở về quá khứ,
Quang Dũng đã nhắc tới sông Mã như một biểu tượng đầu tiên của nỗi nhớ
Bài thơ được viết khi Quang Dũng đang ở Phù Lưu Chanh, xa trung đoàn, xa
đồng đội, xa núi rừng miền Tây và dòng sông Mã thân yêu. Nhịp ngắt 4 - 3 tạo cảm

"Sài Khao sương lấp đòan quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi"
Bút pháp hiện thực trong câu thơ trên đã miêu tả một đoàn quân dãi dầu, mệt
mỏi, thấp thoáng ẩn hiện trong sương. Nhịp ngắt 4 - 3 khiến trọng tâm câu thơ rơi và
chữ "lấp" - một động từ có sức gợi tả; màn sương rừng miền Tây mênh mông, dày
đặc, che kín của một "đòan quân", trùm phủ, khuất mờ rừng núi khiến con đường hành
quân của chiễn sĩ thêm vất vả, gian lao. Tới câu thơ sau, hiện thực khắc nghiệt đã
được thi vị hóa bởi cảm hứng lãng mạn: đêm sương trở thành "đêm hơi" bồng bềnh;
những ngọn đuối soi đường di chuyển dọc theo con đường chiến sĩ hành quân được
nhìn thành những đóa "hoa" chập chờn, lung linh, huyền ảo Những thanh bằng nhẹ
bỗng trong câu thơ càng làm đậm thêm sự hư ảo của màn sương rừng. Sự khắc nghiệt
của thiên nhiên đã được cảm nhận một cách thi vị bởi những tâm hồn lãng mạn, hào
hoa.
Nhớ đến miền Tây, không thể nào quên được sự hiểm trở và hùng vĩ vô cùng
của dốc núi. Ba câu thơ tiếp theo đã miêu tả thật sắc nét khung cảnh thiên nhiên hùng
vũ và hiểm trở ấy, qua đó làm hiện lên cuộc hành quân gian lao, vất vả, ý chí bất
khuất, kiên cường, tinh thần lạc quan, yêu đời của người lính Tây Tiến. Câu thơ thứ
nhất tập trực tiếp miêu tả dốc núi miền Tây trập trùng, hiểm trở:
" Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm"
Sự phối hợp dày đặc của năm thanh trắc đã tạo ra âm hưởng gập ghềnh cho một
câu thơ bảy chữ khiến người đọc có thể hình dung ra phần nào cuộc hành quân gian
truân, vất vả vô cùng của chiến sĩ Tây Tiến trong một địa hình mà sự hiểm trở được
gợi ra ngay trong nhạc điệu của câu thơ. Câu thơ ngắt nhịp 4 - 3, từ "dốc" điệp lại ở
đầu hai vế câu thơ đã thể hiện sự trùng điệp, chồng chất, nối tiếp như tới vô tận của
những con dốc, cũng phần nào gợi lên nỗi nhọc nhằn của người lính trên đường hành
quân: con dốc này chưa qua, con dốc khác lại đợi sẵn, núi rừng miền Tây như muốn
thử thách ý chí, nghị lực của các anh.
Sự hiểm trở của dốc núi miền Tây cũng hiện ra trong ý nghĩa tạo hình và biểu
cảm của những từ láy "khúc khuỷu" và"thăm thẳm". "Khúc khuỷu" miêu tả sự gồ ghề,
gập ghềnh của dốc núi ngay dưới chân chiến sĩ. Còn từ láy "thăm thẳm"lại gợi độ cao

Trong cả ba câu thơ đặc bịêt giàu tính tạo hình và biểu cảm, dốc núi miền Tây
được miêu tả hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp nhưng đều khắc họa được đồng thời cả sự
hiểm trở lẫn vẻ đẹp hùng vĩ, kì thú. Thông qua bức tranh thiên nhiên, có thể thấy vẻ
đẹp tâm hồn của những người lính Tây Tiến: họ lạc quan, mạnh mẽ, coi thường mọi
gian truân, vất vả; những thử thách của thiên nhiên chỉ càng làm rõ hơn ý chí, sức
mạnh, tâm hồn trẻ trung và tư chất nghệ sĩ của họ.
Sau những câu thơ hun hút, nhọc nhằn miêu tả dốc núi, câu thơ tả mưa miên
man trong bảy thanh bằng, cùng với rất nhiều âm tiết mở; câu thơ đã gợi tả một không
gian mênh mang, dàn trải, nhạt nhòa trong mưa:
"Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi"
Hình ảnh "mưa xa khơi" có thể coi là một ẩn dụ cho thấy cả thung lũng mờ mịt
như loãng tan trong miền mưa, không gian bỗng như mênh mang, xa vời hơn Sau
những chặng đường hành quân gian khổ, người lính như đang dừng chân đâu đó, đưa
mắt nhìn cả núi rừng chìm trong mưa. Ánh mắt những người lính xa nhà bâng khuâng
hướng tới những ngôi nhà bồng bềnh, thấp thoáng, ẩn hiện trong màn mưa hư ảo
Sắc thái phiếm chỉ khiến cụm từ "nhà ai" trở nên mơ hồ, xa xăm. Sắc thái nghi vấn lại
gợi nỗi trăn trở trong lòng người. Cả câu thơ chỉ có duy nhất tiếng "nhà" mang thanh
huyền như một thoáng trầm lắng, suy tư để rồi sau đó, tất cả những thanh không chơi
vơi trong nỗi nhớ. Giữa mưa rừng buốt lạnh, giữa núi rừng mênh mông, hình ảnh ngôi
nhà gợi cảm giác ấm áp, nhớ nhung dễ làm xao xuyến lòng người xa quê.
Núi rừng miền Tây tiếp tục được miêu tả trong những nét vẽ đầy ấn tượng:
"Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người"
"Thác gầm thét" và "cọp trêu người" là hai hình ảnh nhân hóa thể hiện sự dữ
dội, hoang sơ đầy bí hiểm của núi rừng miền Tây. Bút pháp đối lập của cảm hứng lãng
mạn được sử dụng trong phép đối thanh rất tinh tế ở hai câu thơ này. Nếu câu trên có
các tiếng "thác", "thét" mang thanh trắc ở âm vực cao thì câu dưới là các tiếng "Hịch",
"cọp" cũng mang thanh trắc nhưng lại thuộc âm vực thấp. Và có thể thấy những dấu
sắc trong câu trên như gợi âm thanh của tiếng thác nước man dại ở vòm cao thăm
thẳm; những dấu nặng liên tiếp trong câu thơ dưới lại như một phỏng tiếng bước chân

dãi dầu mưa nắng. Hiện thực khắc nghiệt của chiến tranh đã được Quang Dũng biểu
hiện bằng cách nói thật lãng mạn góp phần tô đậm vẻ đẹp bi tráng của người lính Tây
Tiến, qua đó nhà thơ đã làm hiện lên không phải khó khăn mà là tinh thần dũng cảm
vượt lên trên khó khăn của những người chiến sĩ, kiên cường đối diện với mọi gian
truân, thử thách.
Con đường hành quân của chiến sĩ Tây Tiến không chỉ có gian truân thử
thách,vất vả mà còn có cả những kỉ niệm ngọt ngào, thắm thiết ân tình; miền Tây
không chỉ có núi cao rừng sâu, mà còn có những bản làng nên thơ mới khói lam chiều
ấm áp quyện bên sườn núi, có hương thơm quyến rũ của xôi nếp nương và nhất là có
những sơn nữ tình tứ và xinh đẹp:
"Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi"
Hai câu thơ là những cụm từ ngũ đã được xóa bỏ các yếu tố kết nối để thành
một tập hợp những ấn tượng sâu đậm còn lại trong tiềm thức,trong nỗi nhớ của thi
nhân. Đó là những ấn tượng của thị giác, thính giác, khứu giác và xúc giác về cảnh và
tình miền Tây. Mở đầu bằng cụm từ "nhớ ôi", câu thơ đã bộc lộ cảm xúc nhớ nhung
dâng trào mãnh liệt. Sau những chặng đường hành quân giữa mưa rừng buốt lạnh,
giữa núi cao vực sâu, giữa những tiếng chân thú rừng rình rập đầy đe dọa , phút dừng
chân bên một bản làng miền Tây với bát cơm nếp mới thơm ngào ngạt, cùng làn khói
bếp ấm áp mỏng manh vương vấn đã đem đến cho các chiến sĩ cảm giác thanh bình
thật hiếm hoi, quí giá trong chiến tranh. Giống như âm thanh tiếng gà trưa trên đường
hành quân cảu anh chiến sĩ trong bài thơ của Xuân Quỳnh, hương thơm bát xôi nếp
đầu mùa ở Mai Châu sẽ mãi là một kỉ niệm khó quên về tình quân dân ấm áp trong
đời người lính.
Câu thơ "Mai Châu mùa em thơm nếp xôi" gợi ra nhiều cách hiểu. Có thể hiểu
các chiến sĩ Tây Tiến dừng chân ở Mai Châu giữa mùa lúa chín, đón nhận bát xôi
ngào ngạt hương nếp đầu mùa từ bàn tay dịu dàng của cô gái miền Tây. Cũng có thể
hiểu những câu thơ theo một nét nghĩa lãng mạn từ hai chữ "mùa em". Người ta
thường chỉ nói về mùa hoa, mùa quả đó là thời điểm căng tràn, sung mãn, đầy ắp sắc
hương của hoa trái Quang Dũng đã tạo ra một nét nghĩa mới mẻ, táo bạo và thật đa