Kỹ năng thu thập, nghiên cứu và sử dụng chứng cứ trong vụ án hành chính
Trong xã hội phát triển, việc giải quyết khiếu kiện bằng con đường Tòa án đối với
các quyết định, hành vi hành chính là một đòi hỏi khách quan mà nhà nước cần đáp
ứng. Do vậy đã xuất hiện luật sư tham gia tranh tụng cũng như giúp đỡ người dân
về những khía cạnh pháp lý khác trong các vụ việc về hành chính được giải quyết
tại Tòa án.
KỸ NĂNG THU THẬP, NGHIÊN CỨU VÀ SỬ DỤNG CHỨNG CỨ CỦA
LUẬT SƯ TRONG CÁC VỤ ÁN HÀNH CHÍNH

MỤC LỤC
PHẦN I: LỜI MỞ ĐẦU
PHẦN II : - HOẠT ĐỘNG CỦA LUẬT SƯ TRONG QUÁ TRÌNH THU
THẬP
NGHIÊN CỨU VÀ SỬ DỤNG CHỨNG CỨ
- ĐiỀu tra xác minh, thu thẬp chỨng cỨ
1. Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của việc điều tra, xác minh thu thập
chứng cứ của luật sư
2. Nội dung của việc điều tra, xác minh, thu thập chứng cứ trong giai đoạn
chuẩn bị xét xử
3. Các công việc chính khi điều tra, xác minh, thu thập chứng cứ
• Yêu cầu đương sự cung cấp bổ sung chứng cứ, tài liệu và trình bày
những vấn đề cần thiết
• Xác minh tại chỗ
• Đề nghị trưng cầu giám định hoặc nhờ giám định
4. Các yêu cầu khi nghiên cứu hồ sơ vụ án hành chính
5. Nội dung của việc nghiên cứu hồ sơ vụ án.
• Tài liệu, chứng cứ của người khởi kiện
• Tài liệu chứng cứ do người bị kiện cung cấp
• Tài liệu, chứng cứ do người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cung cấp
• Tài liệu do cơ quan, tổ chức hữu quan cung cấp
1

2
đặt vấn đề nghiên cứu một cách trực tiếp về hoạt động của luật sư trong giai đoạn
chuẩn bị tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính.

PHẦN II
HOẠT ĐỘNG CỦA LUẬT SƯ TRONG QUÁ TRÌNH
THU THẬP NGHIÊN CỨU VÀ SỬ DỤNG CHỨNG CỨ
ii ĐiỀu tra xác minh, thu thẬp chỨng cỨ
2.1 Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của việc điều tra, xác minh thu thập chứng
cứ của luật sư
Việc điều tra, xác minh, thu thập chứng cứ của luật sư là tổng thể các hoạt động
tham gia tố tụng của luật sư nhằm làm rõ các tình tiết của vụ án qua đó xác lập các
căn cứ cần thiết, khách quan trong việc đưa ra các đề xuất giải quyết đúng đắn vụ
án hành chính.
Mục đích của việc điều tra, xác minh, thu thập chứng cứ trong quá trình chuẩn bị
tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính là giúp luật sư làm rõ sự thật khách
quan, diến biến các tình tiết của vụ án. Trường hợp luật sư được mời tham gia sau
khi vụ án đã được tòa án thụ lý, các công việc này, kết hợp vối một loạt các hoạt
động khác, sẽ giúp luật sư hệ thống từ đầu các tình tiết liên quan cũng như điều tra
và thu thập thêm được những chứng cứ cần thiết. Đối với các luật sư tham gia giúp
đỡ khách ngay từ khi trước khi khởi kiện, những công việc này vẫn rất cần thiết vì
nó là sự bổ sung chứng cứ cho luật sư trong giải quyết vụ việc, củng cố các tài liệu,
lý lẽ để đạt được hiệu quả tham gia tốt nhất tại phiên tòa. Các hoạt động này thực
sự thiết yếu, đảm bảo chất lượng tham gia của luật sư trong cả quá trình tố tụng nói
chung cũng như trong phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án nói riêng.
2.2 Nội dung của việc điều tra, xác minh, thu thập chứng cứ trong giai đoạn
chuẩn bị xét xử
Khi chuẩn bị cho một phiên tòa sơ thẩm vụ án hành chính, người luật sư cần xác
định cho mình một loạt những vấn đề cụ thể để điều tra, xác minh, thu thập chứng
cứ mà cụ thể là:

thể chối bỏ và vấn đề có vi phạm hay không các quyền và lợi ích của họ thì họ là
4
người đầu tiên đưa ra các căn cứ và các tài liệu để đánh giá nó. Trên thực tế, công
việc thu thập các văn bản pháp luật có liên quan đến vấn đề cần giải quyết không
thể do người khởi kiện tự tiến hành mà cần có sự giúp đỡ của luật sư bởi lẽ nhiều
khi việc đánh giá sự sai trái của các quyết định, hành vi hành chính chỉ là cảm nhận
của họ dựa trên các lý lẽ thông thường mà không phải là dựa vào văn bản pháp luật
và nhiệm vụ của luật sư là phải tìm kiếm, thu thập các loại văn bản đó và giá trị sử
dụng của từng văn bản pháp luật trong việc giải quyết vụ án.
Trong trường hợp bảo vệ quyền và lợi ích của những người có quyền lợi, nghĩa vụ
liên quan trong vụ án hành chính, luật sư vẫn cần tiến hành những công việc thu
thập, xác minh nêu trên song không nhất thiết phải là xác định toàn bộ sự việc mà
chỉ cần xác định theo những phần quyền và lợi ích liên quan tới khách hàng của
mình.
Trong giai đoạn này, luật sư cũng cần từng bước tiếp cận người bị kiện và yêu cầu,
đề nghị họ cung cấp các loại tài liệu, giấy tờ có liên quan. Thông thường, sự tiến
hành các công việc này của luật sư gặp phải sự bất hợp tác của người đang bị kiện.
Tuy nhiên, do người bị kiện trong vụ án hành chính lại là các cơ quan nhà nước, cá
nhân có thẩm quyền trong các cơ quan nhà nước nên việc tiếp xúc và thu thập
chứng cứ vẫn có thể được các cá nhân, cơ quan này đáp ứng. Tất cả các tài liệu,
chứng cứ thu thập được từ người bị kiện nếu luật sư không có được do tự đi điều
tra thì cũng vẫn có thể đọc được trong hồ sơ vụ án song nếu có thể tiếp xúc với
người bị kiện và lấy được các tài liệu, chứng cứ này trong thời gian sớm hơn sẽ
giúp luật sư chuẩn bị cho việc bảo vệ của mình chu đáo hơn và hợp lý hơn.
Ngoài ra, trong quá trình này, người luật sư cũng cần tiếp xúc với các cơ quan, tổ
chức, cá nhân hữu quan để có thể thu thập được các tài liệu liên quan trong quá
trình hình thành quyết định, hành vi hành chính, biết được lập luận liên quan trong
việc giải quyết ban đầu theo thủ tục hành chính cũng như quan điểm khi giải quyết
theo thủ tục tố tụng tại phiên toà.
Việc tiếp xúc với những người làm chứng trong giai đoạn này là hết sức cần thiết

luật sư hệ thống được các tài liệu, sắp xếp chúng theo những tiêu chí nhất định
nhằm mục đích tạo điều kiện thuận lợi nhất cho luật sư trong quá trình bảo vệ
khách hàng tại phiên tòa.
6
Việc đánh giá chứng cứ một cách toàn diện và đầy đủ thuộc thẩm quyền của Hội
đồng xét xử song trong quá trình nghiên cứu hồ sơ, luật sư cần có sự phân tiết đánh
giá bước đầu nhằm có được những nhận xét, kết luận nhất định, tạo cơ sở cho việc
xây dựng luận cứ bảo vệ.
Theo quy định của pháp luật hiện hành nói chung và của pháp luật tố tụng hành
chính nói riêng, khi tham gia trnah tụng trong vụ án hành chính, luật sư có quyền
đọc, nghiên cứu, ssao chụp, ghi chép những điều cần thiết trong hồ sơ vụ án hành
chính mà Tòa án tập hợp được. Ngoài ra, luật sư cũng tự mình xây dựng một hồ sơ
phục vụ cho việc tranh tụng của mình.
2.4 Các yêu cầu khi nghiên cứu hồ sơ vụ án hành chính
Khi nghiên cứu hồ sơ vụ án hành chính, luật sư phải nắm vững một số yêu cầu sau
đây:
- Việc nghiên cứu hồ sơ phải được tiến hành một cách thận trọng, kỹ lưỡng,
không bỏ sót những nội dung, yếu tố có ý nghĩa cho việc giải quyết vụ án.
- Khi nghiên cứu hồ sơ, luật sư không được để lẫn lộn, tránh tẩy xóa, sửa chữa
làm sai lệch hồ sơ vụ án. Các tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ là kết quả của quá
trình thụ lý, điều tra, xác mịnh vụ án hành chính. Việc tẩy xóa hồ sơ có thể dẫn tới
việc giải quyết vụ án thiếu khách quan và đôi khi còn làm mất đi chứng cứ quan
trọng trong việc bảo vệ khách hàng.
- Luật sư trong quá trình nghiên cứu hồ sơ phải có sự nhận định, đánh giá
bước đầu về diễn biến vụ án, xác định tính đúng sai và ý nghĩa của các tài liệu,
chứng cứ có trong hồ sơ đồng thời phát hiện những ưu, khuyết điểm, sai phậm của
các hoạt động tố tụng trong giai đoạn trước (nếu có).
2.5 . Nội dung của việc nghiên cứu hồ sơ vụ án.
Việc nghiên cứu hồ sơ vụ án hành chính được thực hiện theo những nội dung nhất
định, phù hợp với tính chất, đặc điểm các loại vụ án hành chính và theo quy định

thời điểm có lợi nhất để đưa ra các chứng cứ này.
Khi xác định được nội dung cần nghiên cứu, luật sư cần sử dụng những phương
pháp hợp lý để có thể đạt được hiệu quả cao nhất trong việc nghiên cứu đánh giá
về hồ sơ vụ việc, về nội dung vụ việc.
2.6 . Phương pháp nghiên cứu hồ sơ vụ án hành chính
8
Trước khi đọc hồ sơ, để việc đọc có hiệu quả và tốn ít thời gian, luật sư cần tiến
hành những bước sau:
Phân loại hồ sơ. Hồ sơ cần được sắp xếp một cách có trật tự,• theo đề mục,
theo thời gian. và thông thường được chia thành các đề mục sau: Tài liệu do người
khởi kiện cung cấp; tài liệu về phía người bị kiện; tài liệu phía cơ quan, tổ chức
hữu quan; văn bản về lời trình bày của các cơ quan, tổ chức hữu quan, người làm
chứng; tài liệu, vật chứng thu được khi xem xét, xác minh tại chỗ; lời trình bày, đối
chất giữa 2 bên; các tài liệu khác về thủ tục tố tụng Trong quá trình đọc, phân loại
hồ sơ, luật sư cần song song tiến hành việc đánh số thứ tự và lập danh mục các tài
liệu để tiện cho việc tra cứu.
Trong trường hợp luật sư được mời tham gia ngay từ khi chuẩn• bị hồ sơ khởi
kiện, đơn khởi kiện là do luật sư soạn ra và luật sư cũng đã nắm được sơ lược nội
dung vụ việc nên việc đọc và phân tích đơn khởi kiện ở đây có thể được tiến hành
nhanh hơn. Tuy nhiên, trong trường hợp này, luật sự cũng không thể chủ quan mà
cần phân tích lại đơn khởi kiện, so sánh với hồ sơ vụ án cũng như các yêu cầu thay
đổi của đương sự để có sự bổ sung yêu cầu khởi kiện đầy đủ và có căn cứ.
Trong trường hợp luật sư được mời tham gia sau đó, việc đọc• đơn khởi kiện
cần được thực hiện đầu tiên và rất kỹ lưỡng. Luật sư cần xác định các vấn đề liên
quan tới đơn khởi kiện như: đơn có đủ các điều kiện do luật định không, chủ thể
khởi kiện có năng lực hành vi đầy đủ không, là một hay nhiều người để xác định
thẩm quyền của tòa án, động cơ khởi kiện của người khởi kiện, thời hiệu khởi kiện
có phù hợp hay không Xác định được các vấn đề đó, luật sư sẽ có hướng ban đầu
cho việc bảo vệ của mình.
Tiếp theo, luật sư cần quan tâm tới quyết định hành chính• được ban hành

định lại quan điểm và yêu cầu của khách hàng, trao đổi về tính hợp lý hay không
các lý lẽ và các yêu cầu được đưa ra, bàn bạc với khách hàng về cách thức trả lời,
nội dung mà khách hàng cần trình bày tại phiên tòa Những công việc này giúp
cho hai bên thống nhất được về các vấn đề liên quan, tránh những sơ sót không
đáng tiếc do những lý do thuộc về tâm lý mang lại làm ảnh hưởng tới việc chứng
minh tại phiên tòa.
10
+ Lập đề cương các văn bản lien quan đến quá trình tố tụng để có thể đảm bảo
tốt nhất kết quả tại phiên tòa cũng như đảm bảo được đầy đủ hồ sơ tố tụng, luật sư
cần có những đề cương cho từng thủ tục tại phiên tòa, đó là đề cương phần xét hỏi,
để cương luận cứ bảo vệ, giấy đề nghị hoãn phiên tòa trong trường hợp có lý do
chính đáng
Khi lập đề cương phần xét hỏi, luật sư cần chú ý xây dựng hệ thống các câu hỏi
nhằm làm rõ thêm tính chất của vụ việc theo hướng bảo vệ quyền lợi cho khách
hàng của mình tại phiên tòa. Các câu hỏi cần tập trung vào những vấn đề có lợi
nhất cho việc bảo vệ khách hàng hơn nữa luật sư cần chuẩn bị cả những tình huống
thay đổi có thể xảy ra để có được những câu hỏi phù hợp diễn biến phiên tòa.
Khi lập đề cương luận cứ bảo vệ cho đương sự, luật sư cần thể hiện được các nội
dung chính mà mình sẽ đề cập đến trong phần tranh luận về vụ việc. Trong trường
hợp này, không chỉ chuẩn bị luận điểm về diễn biến sự việc, tính hợp pháp, tính có
căn cứ hay không của các quyết định, hành vi hành chính bị kiện,đưa ra các yêu
cầu, luật sư cũng cần lường trước được các tình huống thay đổi tại phiên tòa để
tránh bị bất ngờ tại phiên tòa gây ra hậu quả bất lợi cho khách hàng.
Theo M.D
11