HOẠ SĨ HOÀNG TÍCH CHÙ (1912 - 2003) GIẢI THƯỞNG HỒ CHÍ
MINH VỀ VĂN HỌC - NGHỆ THUẬT
Hoạ sĩ Hoàng Tích Chù sinh ngày mùng 1 tết Nhâm Tý (18 tháng 2 năm 1912) tại
Tân Hồng, Từ Sơn, Bắc Ninh, mất ngày 25 tháng 9 năm Quý Mùi (22/10/2003),
thọ 93 tuổi. Ông sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Bố là
Hoàng Tích Phụng - nhà nho đã đỗ tú tài, tham gia phong trào Đông Kinh Nghĩa
Thục, sau làm Tri huyện, về hưu sớm, mất năm 1940 (73 tuổi). Mẹ là bà Lê Thị
Miên - bần nông, nội trợ, mất năm 1964 (83 tuổi). Năm hơn 10 tuổi, ông ra Hà Nội
ở với người họ hàng để trọ học. Năm 20 tuổi làm cho một ban kịch để lấy tiền học
vẽ. Sau khi diễn vở Con mèo đen ông không được nhà trường cho học tiếp.
Năm 24 tuổi ông vào học tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương khoá
11(1936 – 1941), cùng học với ông có các hoạ sĩ Nguyễn Tiến Chung, Nguyễn
Văn Tỵ, Bùi Trang Chước, nhà điêu khắc Trần Văn Lắm… Khi học năm thứ 2 ông
nhận được giải thưởng đi vẽ ở Campuchia. Ba tháng ở Campuchia ông đã sáng tác
được nhiều tác phẩm về di tích Ăngco, sư sãi, con người cảnh vật của đất nước
Campuchia tại Phnôngpênh, Xiêm Riệp và tham gia trưng bày một triển lãm cùng
với hoạ sĩ Bùi Trang Chước, Nguyễn Văn Huệ, tác phẩm trưng bày tại triển lãm
của ông đã đoạt được giải thưởng Ăngco.
Sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, ông mở xưởng vẽ sơn
mài ở Hà Nội và năm 1943 ông tham gia triển lãm Salon Unique (Duy nhất) và
triển lãm FARTA, một tổ chức của các hoạ sĩ Việt Nam có tinh thần dân tộc với
biểu trưng Ngôi đình – mái nhà chung của người hoạ sĩ Việt Nam; sáng tác tác
phẩm Cảnh chùa Thầy – bình phong sơn mài -1943 hiện lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ
thuật Việt Nam. Trong thời gian đi học, ông đã tham gia hoạt động cách mạng

Tri ở Phố Hàng Quạt”, vẽ thuê cho Sở Canh Nông, vẽ các nong tằm, sau đó đi dạy
vẽ ở các trường phổ thông cấp 1. Năm 1950 họa sĩ Hoàng Tích Chù công tác tại Ty
văn hoá thông tin Bắc Ninh. Năm 1951 ông vào Hà Nội để hoạt động bí mật ở nội
thành, ngày 1 tháng 5 năm 1952 ông được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam
do đồng chí Nguyễn Bắc và đồng chí Nguyễn Bích (sau này công tác ở Sở giáo dục
Thái Nguyên) giới thiệu. Ngày 1 tháng 5 năm 1953 được công nhận là Đảng viên
chính thức. Ngày 23 tháng 4 năm 1953, ông bị địch bắt tại nhà và tra tấn rất dã
man, nhưng ông vẫn giữ được lòng trung thành của mình, không khai báo nên cuối
năm đó địch phải thả tự do cho ông. Mặc dù bị quản thúc nhưng ông vẫn liên lạc
được với Đảng và hoạt động cho đến ngày giải phóng.
Hoà bình lập lại năm 1954, Thủ đô Hà Nội được giải phóng, ông cùng với hoạ sĩ
Huỳnh Văn Thuận vẽ chân dung Bác Hồ treo ở Nhà hát lớn. Năm 1955 ông trang
trí sân khấu cho Đại hội văn công toàn quốc lần thứ V do Hội Văn nghệ Việt Nam
tổ chức và đã đoạt được giải Nhất. Tháng 9, ông được cử đi dự đại hội Liên hoan
Thanh Niên Thế giới Vác- sô-vi (Ba Lan), được bằng khen trong triển lãm đồ hoạ
ở Ba Lan và ở CHDC Đức, đi giao lưu văn hoá với các nước còn lại Liên Xô,
Trung Quốc.
Năm 1956 ông về làm công tác giảng dạy tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam
(nay là Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam), sau đó làm Chủ nhiệm khoa sơn mài
(1965- 1966), kiêm trưởng phòng giáo vụ hệ Cao đẳng. Thời gian này, ngoài việc
đào tạo nhiều sinh viên trong nước, ông đã tham gia đào tạo nhiều sinh viên nước
ngoài như Trung Quốc, Bungari, Inđônêxia học khoa sơn mài tại trường. Là một
hoạ sĩ có tài, ông đã tận tình giảng dạy cho sinh viên và rất được sinh viên yêu quý.
Nhiều học trò của ông sau này đã trở thành những hoạ sĩ nổi tiếng … Năm 1957,
ông là một trong 108 đại biểu tham dự Đại hội lần thứ nhất thành lập Hội Mỹ thuật
Việt Nam tại Hà Nội. Năm 1960 ông phụ trách trang trí Hội trường Đại hội Đảng
toàn quốc lần thứ III và được cử đi dự Đại hội anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc.
Năm 1961 hoạ sĩ Hoàng Tích Chù, khoa sơn mài đưa hai lớp Cao đẳng đi Hợp tác
xã Đại Phong (Quảng Bình), đoàn gồm Dân Tuấn, Trọng Cát, Thanh Ngọc, Ngọc
Thọ, Đỗ Hữu Huề. Tại đây ông vẽ tranh sơn dầu, “bên con hói” (sông đào) Đại

Đêm hậu cứ (165 x 89) - 1966, Bác Hồ vui tết Trung thu (lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ
thuật), Gặt lúa giúp dân; Mùa gặt - 1970, Giã gạo (50 x 40) - 1972, ngoài ra ông
còn sáng tác các tác phẩm bằng chất liệu khác: Thiếu nữ và tranh dân gian - sơn
dầu, Ra bãi tập - khắc gỗ màu.
Cuối năm 1969 Viện Mỹ nghệ dân gian Hà Nội ra đời, ông được cử phụ trách Viện
kiêm Bí thư chi bộ. Đến năm 1971 ông chính thức được cử làm Viện trưởng. Năm
1972, được cử đi khảo sát Triển lãm Mỹ thuật công nghiệp ở Trung Quốc. Năm
1976 ông về nghỉ hưu. Năm 1976 - 1977 ông vào TP. Hồ Chí Minh cùng người
con gái và giải quyết việc xác nhận ông hoạt động ở thời kỳ trước cách mạng và
thời kỳ tạm chiếm ở Hà Nội sau đó lại trở về Hà Nội ở tại số nhà 13 phố 225 (nay
là phố Nguyễn Như Đổ), Đống Đa, Hà Nội là nơi ông đã sống và sáng tác nhiều
năm.
Từ sau ngày nghỉ hưu và sống với con cháu ở miền Nam, ông đã sáng tác nhiều tác
phẩm mới với phong cách khoẻ khoắn, trẻ trung như: Mừng sinh nhật - sơn
dầu(100 x 75) - 1977 dự triển lãm các hoạ sĩ cao tuổi, Tuổi trẻ - sơn dầu -1980,
Phố cổ - sơn mài -1980, Xóm ngoại thành - sơn dầu đã nhận được giải B tại Triển
lãm Mỹ thuật Thủ đô năm 1986, Bác Hồ đi công tác - 1987, Tiếng hát hoà bình
trên các vì sao - sơn mài (120 x 90) - 1990 dự triển lãm Mỹ thuật Thủ đô và được
tặng giải nhất. Năm 1990 ông được nhận giải thưởng Thăng Long của Hội Liên
hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội (5 năm một lần) cho các tác phẩm Tiếng hát hoà
bình, Giã gạo, Xóm ngoại thành; tác phẩm Nhịp điệu - sơn mài được giải Nhì Triển
lãm Mỹ thuật Thủ đô. Một loạt tác phẩm sơn mài khác được ông sáng tác sau đó
như: Vụ mùa, Sau trận chiến, Ngày Chủ nhật; Tiếng đàn trong vũ trụ - 1991; Đuổi
nghé, Hành quân mưa - sơn mài 1998; Giặc đốt làng tôi - sơn mài -1999. Tại Triển
lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1995, từ TP. Hồ Chí Minh ông đã gửi hai tác phẩm
sơn mài tham dự đó là Nhịp điệu (80 x 55) và Tiếng hát hoà bình trên các vì sao
(120 x 90).
Có thể nói hoạ sĩ Hoàng Tích Chù là một trong những người khởi đầu cho nền
nghệ thuật hội hoạ sơn mài Việt Nam từ những năm ông còn học ở Trường Cao
đẳng Mỹ thuật Đông Dương và tình yêu đối với nghệ thuật sơn mài đã theo đuổi