Hình ảnh sông Hương trong tác phẩm “Ai đã đặt
tên cho dòng sông” – bài mẫu 2
Hoàng Phủ Ngọc Tường quê gốc Quảng Trị nhưng sinh ra,lớn lên và gắn bó sâu sắc với
Huế.Nên,thật dễ hiểu khi ông có vốn hiểu biết sâu rộng về xứ Huế như vậy.Là nhà văn
chuyên về bút kí,những trang viết của HPNT cuốn hút người đọc bằng sự kết hợp nhuần
nhuyễn giữa chất trí tuệ và tính trữ tình, giữa nghị luận sắc bén và vốn tri thức uyên bác về
triết học,văn học,lịch sử,địa lí cùng tâm hồn mang đậm chất Huế.”Ai đã đặt tên cho dòng
sông là một tiêu biểu cho sáng tác bút kí của HPNT.Với “Ai đã đặt tên cho dòng sông”,tác
giả đã có nhiều phát hiện thú vị và độc đáo ,bất ngờ về lịch sử văn hóa xứ Huế qua vẻ đẹp
của hình tượng dòng sông Hương.
Vừa trực tiếp quan sát,tìm hiểu dòng sông Hương và vừa tiếp cận sông Hương qua thơ ca
của Nguyễn Du,Tản Đà,Cao Bá Quát,Tố Hữu,…HPNT đã phát hiện ra nhiều vẻ đẹp khác
nhau của dòng Hương giang:dòng sông của thiên nhiên, dòng sông của văn hóa và là dòng
sông của lịch sử ,huyền thoại.
Chẳng phải ngẫu nhiên mà nhà văn lại dành cho dòng sông một sự quan tâm đến vậy.Thì
ra là bởi vẻ đẹp phong phú,sống động,đa dạng mà con sông đã hấp dẫn người dõi theo nó
ngay từ những giây phút ban đầu khi còn ở vùng thượng lưu.Trên nền không gian của đại
ngàn Trường Sơn,sông Hương như một bản trường ca với nhiều tiết tấu hùng tráng.Khi
thi` “rầm rộ qua những bóng cây đại ngàn”,khi thì “mãnh liệt qua những ghềnh thác”,lúc
lại”cuộn xoáy như những cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn” và lại có khi trở nên “dịu dàng
và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng”.Không những là
khúc hùng ca của đại ngàn Trường Sơn,dòng sông còn được tac giả miêu tả như một sinh
thể có linh hồn_một cô gái Di-gan nồng nàn, phóng khoáng và man dại với” một bản lĩnh
gan dj, một tâm hồn tự do và trong sáng”.Thật là một liên tưởng thú vị và độc đáo.Ví sông
Hương như những cô gái Bô-hê-miêng .HPNT đã khắc sâu vào tâm trí người đọc một ấn
tượng mạnh về vẻ đẹp hoang sơ,thuần khiết và đày cá tính.Không chỉ giúp người đọc có
thêm một góc nhìn,một sự hiểu biết về vẻ đẹp hùng vĩ,man dại đầy chất thơ của sông
Hương,HPNT còn muốn đem đén một cái nhìn sâu sắc hơn,muốn ghi công sông Hương
như một đấng sáng tạo đã góp phần tạo nên,gìn giữ và bảo vệ văn hóa của một vùng thiên
nhiên,xứ sở.Lâu nay,ta chỉ”mải mê nhìn ngắm khuôn mặt kinh thành của nó” mà không
biết răng sông Hương chính là một khởi nguồn ,một sự bắt đàu của không gian văn hóa

những dòng sông u tịch.Chảy bên những di sản văn hóa ấy,sông Hương như khoác lên mình tấm áo trầm
mặc,đầy triết lí cổ thi của các cổ nhân.
Khi ở thượng lưu,sông Hương là một dòng chảy dữ dội hùng vĩ đầy cá tính.Khi về đến ngoại vi thành phố
Huế,sông Hương vừa sinh đọng,dịu dàng,mềm mại,vừa lung linh rực rỡ,vừa hài hòa cổ kính,vừa trẻ
trung,mới mẻ.Nhưng tình cảm mà con sông dành cho thành phố Huế chỉ thực sự được khắc họa sâu đạm
khi sông Hương chảy vào thành phố Huế.
Miêu tả dòng sông giữa lòng thành phố,HPNT đã chọn cho mình cách tiếp cận là âm nhạc.Sông Hương
chính là điệu “slow”tình cảm dành cho Huế.Đó cũng chính là vẻ đẹp đầy chất nhạc của sông Hương.Nhà
văn đã rất tinh tế khi nhìn ra một đặc trưng của sông Hương”lưu tốc của sông Hương không nhanh so với
các dòng sông khac ở Việt Nam và trên thế giới” hay duúng hơn là dòng sông trôi đi chậm thạt chậm”cơ
hồ chỉ là một mặt hồ yên tĩnh”.Mượn câu nói của Hê-ra-clits_nhà triết học Hi Lạp:”khóc suốt đời vì
những dòng sông trôi đi quá nhanh”,HPNT đã đem đén một kiến giải hết sức thú vị và độc đáo về lưu tốc
của dòng sông mà ông yêu quí,đó là cách lí giải bằng trái tim:”Sông Hương chảy chậm điệu lững lờ vì nó
quá yêu thành phố của mình”.
Viết về sôngHương giữa lòng thành phố,HPNT không quên những nét đẹp văn hóa gắn liền với dòng
sông thơ mộng này.Một trong số đó là những đêm trình diễn âm nhạc cổ điển Huế.Vẫn là ở góc nhìn âm
nhạc,tác giả gọi dòng sông là “người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya”.Ai đã từng đến Huế thuởng thức
nhã nhạc cung đình Huế, được xem các nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc trên sông vào những đêm khuya mới
thấy hết vẻ đẹp của âm nhạc và màu sắc văn hóa đặc trưng nơi đây.Nhưng không không phải ai cũng hiểu
rằng,phải nghe nhạc Huế trên sông Hương vào những đêm khuya mới cảm nhận hết được linh hồn của
nó,bởi vì,như tác giả khẳng định:”toàn bộ nền âm nhạc cổ điển Huế đã được sinh thành trên mặt nưuóc
dòng sông này”,có lẽ vào những đêm khuya trong tĩnh lặng,có thể nghe được tiếng mái chèo và tiếng
nước rơi.Nhưng một phát hiện bất ngờ hơn nữa của tác giả là dòng Hương giang và nhạc Huế còn có ảnh
hưuỏng tới truyện Kiều của Nguyễn Du nữa.Dường như tác giả đang tưởng tượng ra hơn hai trăm năm về
trước, Nguyễn Du thưuòng lênh đênh trên sông Hương với một phiến sầu.Nhà thơ nghe nhạc Huế và viết
lên những vần thơ tuyệt đẹp của mình.Đây chỉ là suy luận của tác giả nhưng không phải không có căn
cứ.Tác giả đã dẫn ra câu chuyện của một nghệ nhân già đã chơi đàn hết nửa thế kỉ,nhận ra trong những
vần thơ Kiều”Trong nưu tiếng hạc bay qua/Đục như tiếng suối mới sa nửa vời” có âm hưởng của bài Tứ
đại cảnh.Một nhận xét cảm tính mơ hồ của một nghệ nhân tài tử chưa thể xemlaf một căn cứ chắc
chắn.Nhưng dù sao đó cũng là bằng chứng về sự gặp gỡ giữa những dòng cổ kim trên Hương giang xinh