Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách lãnh đạo
http://lyluanchinhtri.vn/index.php/bai-noi-bat/item/334-tu-tuong-ho-chi-minh-ve-phong-cach-lanh-dao.html
(LLCT) - Phong cách làm việc là sự thể hiện bản chất và tính cách của con người. Tư tưởng và phong cách
Hồ Chí Minh là những bài học vô giá cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở nước ta học tập và làm theo. Dưới đây
chúng tôi xin nêu những bài học rút ra từ tư tưởng và tấm gương của Người về phong cách làm việc cần
thiết của người cán bộ lãnh đạo.
1. Kết hợp tính nguyên tắc với sự linh hoạt, mềm dẻo
Yêu cầu đầu tiên trong phong cách làm việc của người lãnh đạo, quản lý là phải có sự thống nhất giữa tính Đảng,
tính nguyên tắc với sự năng động, sáng tạo, nhạy cảm với cái mới.
Trung với Đảng; trung với nước, hiếu với dân là phẩm chất cơ bản xuyên suốt mọi hoạt động của người lãnh đạo,
quản lý. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định rõ điều chủ chốt trong phong cách làm việc của cán bộ lãnh đạo là phải:
“Ra sức làm việc cho Đảng, giữ vững kỷ luật của Đảng, thực hiện tốt đường lối, chính sách của Đảng. Đặt lợi ích của
Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích riêng của cá nhân mình. Hết lòng hết sức phục vụ nhân
dân. Vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi công việc” (Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.9, NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, tr.285).
Trong mọi công tác, tuỳ theo hoàn cảnh cụ thể, người lãnh đạo, quản lý có thể sử dụng nhiều hình thức, biện pháp
khác nhau để hoàn thành chức trách, nhiệm vụ của mình. Tuy nhiên, ở đây cần có sự vững vàng, không thay đổi
trong những vấn đề thuộc về nguyên tắc. Những vấn đề có tính cương lĩnh, quan điểm cơ bản của Đảng, mục tiêu,
chính sách, pháp luật của Nhà nước là bất biến, phải giữ vững.
Để thực thực hiện những điều bất biến đó, các hình thức, phương pháp, biện pháp, bước đi phải hết sức mềm dẻo,
linh hoạt mới có thể đạt kết quả, đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”.
Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là mục tiêu bất biến của Hồ Chí Minh, của Đảng ta và dân tộc ta. Con đường đi
đến mục tiêu đó là con đường đấu tranh lâu dài, đầy khó khăn gian khổ, đòi hỏi trí tuệ, sự hy sinh, phấn đấu của
nhiều lớp người, nhiều thế hệ. Trong mỗi bước đi lên, cách mạng phải đối phó với muôn vàn sự biến đổikhó
lường.Người cách mạng, các nhà lãnh đạo phải luôn tỉnh táo, sáng suốt, nhạy bén để linh hoạt biến đổi sách lược,
có những hình thức, biện pháp đấu tranh biến hóa thích hợp với những điều kiện lịch sử cụ thể, đối tượng, con
người cụ thể trong mỗi bước đi lên của cách mạng đặt ra.
2. Kết hợp tính cách mạng với tính khoa học
Người xưa nói:“Thiếu nhiệt hứng tất không thành đại sự”. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Muốn nên sự nghiệp lớn/ Tinh
thần càng phải cao” (Sđd, t.3, tr.265). Có nhiệt tình cách mạng, người cán bộ lãnh đạo mới say mê, tận tuỵ với công
việc để tìm tòi, sáng tạo, đề ra những phương án tối ưu nhằm thực thi nhiệm vụ đạt hiệu quả cao.

thể với tính quyết đoán, dám chịu trách nhiệm cá nhân trước tập thể, trước quốc dân đồng bào, kịp thời đưa ra
những quyết sách đúng. Những hiện tượng coi thường tập thể, hoặc dựa dẫm, ỷ lại tập thể, không dám quyết đoán,
không nêu cao trách nhiệm cá nhân đều làm trì trệ, suy yếu năng lực lãnh đạo, hiệu quả quản lý của người cán bộ.
4. Thống nhất giữa lý luận với thực tiễn, nói với làm
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định rõ: “Lý luận như cái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công
việc thực tế. Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi” (Sđd, t.5, tr.233-234).“Làm mà không có lý luận thì
không khác gì đi mò trong đêm tối, vừa chậm chạp vừa hay vấp váp” (Sđd, t.6, tr.47). Cán bộ lãnh đạo cần phải có lý
luận mới có thể hoàn thành nhiệm vụ của mình.
Song, Người cũng chỉ rõ sự cần thiết phải biết liên hệ lý luận với thực tiễn trong công tác. “Thực tiễn không có lý luận
hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng. Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông” (Sđd, t.8, tr.496).
Lý luận cốt để áp dụng vào thực tế; chỉ học thuộc lòng, để đem lòe thiên hạ thì lý luận ấy cũng vô ích; thậm chí,
thuộc lý luận mà xa rời thực tiễn thì sẽ dẫn tới bệnh giáo điều, sách vở, làm tổn hại cho phong trào cách mạng.
Một trong những yêu cầu về phong cách làm việc của cán bộ lãnh đạo là phải có năng lực vận dụng sáng tạo lý luận
vào thực tiễn. Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Học tập chủ nghĩa Mác - Lênin là học tập cái tinh thần xử trí mọi việc, đối với mọi
người và đối với bản thân mình; là học tập những chân lý phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng một cách
sáng tạo vào hoàn cảnh thực tiễn ở nước ta.” (Sđd, t.9, tr.292).
Điểm nổi bật nhất ở Hồ Chí Minh chính là luôn luôn có sự thống nhất giữa lý luận với thực tiễn, tư tưởng và hành
động, nói đi đôi với làm. Cả cuộc đời cách mạng đầy phong ba, bão táp của Người là một bài học lớn về phong cách
làm việc - nói đi đôi với làm. Người nói: “một tấm gương sống còn giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”
(Sđd, t.1, tr.263). Với người lãnh đạo “Phải lấy kết quả thiết thực đã góp sức bao nhiêu cho sản xuất và lãnh đạo
sản xuất mà đo ý chí cách mạng của mình. Hãy kiên quyết chống bệnh nói suông, thói phô trương hình thức, lối làm
việc không nhằm mục đích nâng cao sản xuất” (Sđd, t.10, tr.312).
5. Gần gũi quần chúng
Chủ tịch Hồ Chí Minh khuyên cán bộ, đảng viên nói chung và các cán bộ lãnh đạo trong mọi công tác của Đảng, của
Chính phủ, Đoàn thể, phong cách làm việc tốt nhất là phải: "Từ trong quần chúng ra, trở lại nơi quần chúng. Nghĩa là
gom góp mọi ý kiến rời rạc, lẻ tẻ của quần chúng, rồi phân tích nó, nghiên cứu nó, sắp đặt nó thành những ý kiến có
hệ thống. Rồi đem nó tuyên truyền, giải thích cho quần chúng, và làm nó thành ý kiến của quần chúng, và làm cho
quần chúng giữ vững và thực hành ý kiến đó. Đồng thời nhân lúc quần chúng thực hành, ta xem xét lại, coi ý kiến đó
đúng hay không. Rồi lại tập trung ý kiến của quần chúng, phát triển những ưu điểm, sửa chữa những khuyết điểm,
tuyên truyền, giải thích, làm cho quần chúng giữ vững và thực hành. Cứ như thế mãi thì lần sau chắc đúng mực

6. Cần kiệm liêm chính, chí công vô tư
Chữ cầntheo cách hiểu truyền thốnglà siêng năng, chăm chỉ. Học và làm theo tư tưởng, tấm gương Hồ Chí Minh,
người cán bộ lãnh đạo phải thực hiện chữ cần với nghĩa mới mà Người đã gương mẫu thực hiện. Cần không phải là
làm xổi. Cầncòn có nghĩa là phải cố gắng hết sức mình trong công tác, học tập trong suốt cả năm, trong cả đời mỗi
người; có chí tiến thủ, không sợ việc khó. "Cần thì việc gì,dù khó khăn mấy,cũng làm được"(Sđd, t.5, tr.632). Hơn
nữa, cần, tức là tăng năng suất trong công tác, bất kỳ công tác gì.
Trong phong cách làm việc nhìn chung người Việt Nam còn thiếu sức bền, tính tổ chức và kế hoạch. Cho nên, là cán
bộ lãnh đạo phải rèn luyện phong cách làm việc có sức bền, có kế hoạch, biết phân công, đặc biệt là biết dùng
nguời, nhất là người có tài. Hồ Chí Minh chỉ rõ: "siêng năng và kế hoạch phải đi đôi với nhau.
Kế hoạchl ại đi đôi với phân công Phân công phải nhằm vào 2 điều:
1- Công việc: Việc gì gấp thì làm trước. Việc gì hoãn thì làm sau.
2- Nhân tài: Người nào có năng lực làm việc gì, thì đặt vào việc ấy"(Sđd, t.5, tr.633). Nếu dùng người và phân công
việc không đúng, không biết trọng dụng hiền tài, tức là lãnh đạo, quản lý yếu kém, không hoàn thành nhiệm vụ, hoặc
thất bại.
Đi đôi với cần là kiệm. Hồ Chí Minh cho rằng tiết kiệm không phải là keo kiệt, bủn xỉn, coi đồng tiền bằng cái trống.
Tiết kiệm là biết chi tiêu một cách khoa học, có hiệu quả nhất. Việc không đáng tiêu, thì một xu cũng không tiêu. Còn
khi có việc đáng làm vì lợi ích cho đồng bào, Tổ quốc thì dù tốn bao công của cũng vui lòng. "Muốn tiết kiệm có kết
quả tốt, thì phảikhéotổ chức"(Sđd, t.5, tr.638). Thời gian còn quý hiếm hơn vàng bạc. Thời gian sẽ có nhiều hơn, có
ích hơn nếu cán bộ lãnh đạo, quản lý biết khéo tổ chức sắp đặt công việc, quản lý thời gian, làm việc có kế hoạch.
Đi đôi với thực hành tiết kiệm là chống lãng phí. Người lãnh đạo, quản lý càng phải có phong cách khiêm tốn, giản dị,
chống xa hoa, lãng phí. Chống lãng phí sức lao động, chống lãng phí thời giờ, chống lãng phí tiền của của nhân dân,
của cơ quan, xí nghiệp, đơn vị sản xuất thì năng suất lao động mới cao, kinh doanh sản xuất mới phát triển. Hồ Chí
Minh chỉ rõ: "Tham ô là trộm cướp. Lãng phí tuy không lấy của công đút túi, song kết quả cũng rất tai hại cho nhân
dân, cho Chính phủ. Có khi tai hại hơn nạn tham ô" (Sđd, t.6, tr.489). Cho nên phải thực hành cần, kiệm và chống
lãng phí, nền kinh tế - xã hội mới phát triển một cách bền vững.
Cán bộ lãnh đạo phải liêm khiết, không tham ô của Nhà nước và của nhân dân. Suy nghĩ của quần chúng nhân dân
ta hiện nay đối với cán bộ lãnh đạo giống như người xưa từng nhận định: “không sợ ta nghiêm mà sợ ta Liêm; dân
không phục ta tài mà phục ta Công; Công thì sáng, Liêm thì uy”.
Hồ Chí Minh phân tích: Liêm là trong sạch, không tham lam. Tất cả mọi công dân đều phải liêm. Song, cán bộ lãnh
đạo "phải thực hành chữ LIÊM trước, để làm kiểu mẫu cho dân"(Sđd, t.5, tr.641). Đồng thời, phải tuyên truyền giáo

duy, phong cách làm việc phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc, đáp ứng được yêu
cầu, nhiệm vụ của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước với mục tiêu, đến năm 2020, về cơ bản
nước ta trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại.
________________________
Bài đăng trên Tạp chí Lý luận chính trị số 9-2011

PGS,TS Nguyễn Thế Thắng
Học viện Chính trị - Hành chính Khu vực I