Mpt goc nhln
ve van hoc dan gian
Thanh Hoa
TRAN SINH
Van
hgc dan
gian Thanh
Hda
la mdt bd
phan
ciJa
van
hgc
dan
gian Viet
Nam, la
thanh
qua cua van hgc dan
gian cac dan tgc sinh sdng tren
dja
bin
Thanh
Hda
(Viet,
iviudng,
Thdi
Thd,
Dao, Kha
mii ).
Trong trudng ky Ijch suf,
cac dan tdc tren dat Thanh

hanh tuong ddi mudn. Trudc
cich mang, viee suu tim gidi
thieu van hgc dan gian chu
ye'u dugc tie'n hinh hinh trong
nd lyc cua mdt sd ngudi yeu
thfeh
van hgc dan gian. Tir sau
1945,
nhat la
til
nam 1960 trd
di,
viec suu tam gidi thieu va
nghien
ciiu
van hgc dan gian
mdi dugc td chiic mdt
each
khoa hgc dudi anh sang dudng
ldi van nghe cua Dang.
Quan niem vl van hgc dan
gian ciing anh hudng tryc tilp
tdi
kit
qua suu tim, gidi thieu
va nghien
cihi
van hgc dan
gian.
Thdi phong kien, tac pham

y nhieu
din
mdi trudng diln xudng va
cai ndi sinh thanh, tdn tai ciia
van hgc dan gian nhung ding
quy la da giii lai dugc mdt sd
van ban ngdn
til
van hgc giiip
cho viec nghien
ciiu
ngay nay.
Sau 1945, viec sang tac ca
dao,
hd
ve
phye vy
each
mang,
phye vy khang chien trd nen
rim rd. Khii niem van nghe
quan chiing, van nghe dan
gian trd nen phd biln. Cac can
bd suu tam, gidi
tiiieu
van hgc
dan gian da
chii
y tdi phin
diln xudng, ngoai viec ghi

van hgc cd truyin cita dan tdc.
Tinh
hinh suti
tam va gidi thieu vdn hpc
dan gian Thanh Hoa
Van hgc dan gian vdn luu truyin tren cira
mieng. Viec cd dinh cac tac phim van hgc dan
gian bing van ban chii viei tuy nim ngoai
phuang thtic sang tic dan gian song lai rat cin
thiet, nhat la tit khi van hgc
viet
ra ddi va phat
trien.
Van hgc dan gian Thanh Hda cd mat rat sdm
trong cac sich chii Han chii Ndm. Sich Viet
dien u linh va Llnh nam chich qudi ed truyen
Dua
hdu.
Do thdng khudng qudc td thdnh
vuang,
Minh chu linh
itng
chieu cdm
bdo
huu
dgi vuang ke chuyen cac nhan vat Thanh Hda
li Mai An Tiem (Nga Son), Le Phyng Hieu
(Hoang Hda) va thin Ddng Co (Dan Ne, Yen
Dinh).
Viec suu tam ghi chep van hgc dan gian

Nhiing cdng trinh tren xuat hien nham myc
dfeh
khae chii
khdng nim trong muc dich suu
tim van hgc dan gian. Tuy vay, dd ciing la
nhiing tii lieu quy de giiip cho viec kiem dinh
lai eic tic phim van hgc dan gian Thanh Hda
dugc tie'n hanh rim rd, ed quy md tir sau 1945,
nhai li tir
1960
den nay.
Viec
smi
tam rieng vl van hgc dan gian
Thanh Hda thyc su tiln hinh tit sau nam 1960.
Cho de'n nay, ddi ngu suu tim van nghe dan
gian Thanh Hda da cd nhieu ngudi thanh cdng,
nhilu ten tudi dugc liet vao tdc gid folkhore
Viet Nam la hdi vien hdi van nghe dan gian
Viet Nam. Ddi ngii nay, mdt each rat ty nhien,
da chia thanh hai nhdm: nhdm chuyen sau miln
niii
va nhdm chuyen
sau
miln xudi. Hg da cd
sy cdng tac vdi nhau tren nhieu phuong dien va
da lien
kit
vdi nhau thinh cac nhdm tu nhien
trong cdng viec suu tam va gidi thieu vd'n van

trong phong tyc, tfn ngudng, tdn giao cho
de'n ldi an, tilng ndi, san vat, nganh
nghi,
van
hgc nghe thuat (trong dd cd van hgc dan gian)
duge mieu ta, trinh bay trong mdi trudng van
hda
a'y.
Dilu dd ciing da giiip cho viec tim hieu,
nghien
ciiu
cac tic phim van hgc dan gian dugc
day dii va chfnh xae hon.
Thang 4-2011
S«322[g
THOMC Tiii
VAN HOA
NnHF
JH'
'AT
Viec suu tim, gidi thieu van hgc dan gian,
van nghe dan gian Thanh Hda duge coi nhu can
bin hoin thinh giai doan diu. Vdn van nghe
dan gian Thanh Hda dugc ghi chep, gidi thieu
thanh sach khi diy
dii
va dugc cd dinh hda
trong cac sach gidi thieu suu tim, li rit ding
quy. Tren co sd dd, cic nhi nghien
ciiu

chd'ng xam lang nhu truyen thuyit Ba Trieu,
truyen thuyit Le Hoin, truyin thuyet Cin
Vuong , song hoin chinh vi tieu bilu hon ci
li truyin thuyei Le Lgi va
Ididi
nghia Lam Son.
cd tfch: rit phong
phii,
d miln mii, loai
truyen ed tfch loai vat rit phit trien; d miln
xudi li loai cd tfch sinh hoat, cd tfch phong tyc
gin vdi mdi miln que.
Truyen cudi: d miln niii ndi len truyen
Quay, cdn miln xudi lai ndi len truyen Trang
Quynh.
Sir thi: Thanh Hda cdn giii dugc trgn ven sir
thi De ddt de nudc. Dan toe Mudng edn ed mo
ma (mo len trdi), ngudi Thii cd Toi dm ooc ndm
din.
Truyen tho: eic truyen tho ngudi Thii nhu U
Them Xi Thudn, Khdm
Panli;
cac truyen tho
ngudi Mudng nhu
Hiiy
Nga Hai Mdi, Ndng
Cim
vd chdng Bong Huang, Ut Lot Ho Lieu.
Ve:
the loai truyen Ve d Thanh Hda xuit

din
li:
Hd sdng Ma: gin vdi con dd sdng Ma. Phin
ldi (van hgc) trong cac td
khiic
rat sinh dgng,
phan inh lao ddng sdng nudc trong cac chang
cita eon dd: mdi khach, rdi ben, hd dd xudi, hd
dudng trudng, hd mic can, hd vugt thic, hd cap
ben
Hit gheo: gin vdi lao ddng ndng nghiep
(ciy, ciy, gat hii ) hay lao ddng sinh hoat (hii
ciii,
keo sgi vai ). Hat gheo cd nhilu the thiic,
nhilu lan dieu, mang sic thai dia phuong vdi
cic
loai
nhu
diim,
trdng quan lien van, vf gheo.
Xudng, rang
ciia
ngudi Mudng.
Khap cita ngudi Thii.
Hat di nuong, loai hit trong lao ddng, cua
ngudi Dao.
Trd dien dan gian
Cheo chai: thd thanh Bung va Quan gia dd
bac dgc hai bd sdng Ma.
Hit

dugc phin ldn da xuat ban, dd la cdng
siic
vi
tam huyet
ciia
cac nhi hoat ddng suu tim trong
vi ngoai tinh. Cd nhilu cdng trinh dugc gidi
nghien cim
hit
site chii y, vi da giir duge nhung
vien nggc quy ching nhiing d tinh Thanh mi
cdn li cita toan qud'c, cd tim ed qudc te nhu sir
thi De ddt de nudc, tao dilu kien thuan lgi cho
viec tie'n hanh nghien ciru van hgc dan gian
Thanh Hda tren nhieu phuong dien.
Tinh hinh nghien
cihi
van hoc dan gian
Thanh Hoa
Cd the ndi, nhung chuyen dl rieng, nhimg
cdng trinh chuyen khio nghien
ciiu
van hgc dan
gian Thanh Hda dang cdn
Idiiem
td'n. Nhung
nhimg edng trinh nghien
ciiu
vl van hda dan
gian Thanh Hda trong dd phin van hgc dugc

y li cic hdi thao tap trung vao
mdt sd hien tugng van hgc dan gian d Thanh
Hda nhu: vl sit thi De ddt de nudc
(1977),
vl
Le Lgi va khdi nghia Lam Son trong dd ndi bat
len truyin thuyit Le Lgi (1982). Hdi thao vl sur
thi De ddt de nudc da budc diu tie'p can vdi tic
pham dd so niy tir nhilu phfa, dd li hinh tugng
cdng ddng bd tdc diing diu la Lang Cun Cin
vdi nhiing bilu tugng thin thoai ky vi, huy
hoing dugc cic nhi nghien
ciiu
dac biet chii y.
Hdi thao vl truyen thuyit Le Lgi da lam ndi bat
len hinh tucmg Le Lgi trong folklore. Trong dip
nghien
ciiu
Le Lgi, cic nha nghien
ciiu
ciing dl
cap de'n nhdm truyin thuyit Nguyin Trai tren
dit Thanh.
Cac cdng trinh nghien
cUu
vl van hda, van
nghe, van hgc dan gian Thanh Hda mang tfnh
tdng hgp cd the ke den nhu Khdo sdt vdn hda
lang xff Thanh
ciia.

TS
Thang 4-2011
So 322
En