nghiªn cøu - trao ®æi

48
§Æc san vÒ b×nh ®¼ng g
iíi

ThS. §Æng thanh NGa *
ành vi phạm tội được các ngành khoa
học nghiên cứu trong mối quan hệ
“môi trường - người phạm tội”. Bởi vì,
hành vi phạm tội phát sinh không phải từ
chính môi trường hoặc do cá nhân mà nó
phát sinh do sự tác động qua lại giữa môi
trường và cá nhân. Như vậy, có rất nhiều
nguyên nhân dẫn người chưa thành niên
đến việc thực hiện hành vi phạm tội. Đó là
các nguyên nhân từ phía cá nhân người
chưa thành niên, từ phía gia đình, nhà
trường, xã hội.
Trong bài viết này, chúng tôi chỉ đề cập
một khía cạnh về nguyên nhân từ phía gia
đình là: Ảnh hưởng của hoàn cảnh gia đình
không thuận lợi đến hành vi phạm tội của
người chưa thành niên.
Gia đình là môi trường xã hội đầu tiên
mà con người tiếp xúc, là yếu tố chủ đạo

diện (thể chất, trí tuệ và tinh thần) thì trẻ
cần được lớn lên trong một gia đình hoà
thuận hành phúc, tình thương yêu, sự chấp
nhận và lòng độ lượng của cha mẹ. Trong
môi trường này trẻ sẽ học được các chuẩn
mực đạo đức, các chuẩn mực hành vi.
Gia đình có ảnh hưởng sâu nặng đến
đời sống tình cảm, đạo đức của đứa trẻ.
Qua cách giao tiếp và hành vi của trẻ, ta có
thể hiểu được một phần gia đình của các
em sống như thế nào. Nghiên cứu hành vi
H
* Gi
ảng vi
ên chính Khoa lu
ật h
ình s
ự

Trường Đại học Luật Hà Nội nghiên cứu - trao đổi
Đặc san về bình đẳng giới 49

v ngụn ng ca tr chỳng ta nhn thy
nhiu em bt chc t c ch, hnh vi n
ngụn ng ca cha m. Cú em bit cỏch x
s, giao tip mt cỏch ht sc gi nua theo
hng trc li khi tip xỳc vi nhng

nhõn dõn thnh ph H Ni, t l ngi
cha thnh niờn cú hnh trm cp ti sn
ng phm vi b m l 3,79%.
Loi gia ỡnh khụng hon thin (tr m
cụi c cha ln m hoc m cụi cha hoc
m, cha m ly thõn, ly hụn). i vi tr
sng trong mt gia ỡnh nh vy luụn cú
nhng ỏp lc tõm lý tiờu cc gõy cho tr
cỏc tõm trng nh luụn cm thy thiu thn
tỡnh cm, cụ n, t ti, chỏn nn, thiu
ht Nu tr cú bn lnh thỡ dự rt au kh
vỡ s mt mỏt ú thỡ vn cú th vt qua
sau mt thi gian. Nhng phn ln tr b
tn thng nng n v tõm lý, nht l
nhng a tr sng trong cnh gia ỡnh
nghốo tỳng, vỡ tng lai ca cỏc em mỡnh,
tr i kim tin, lỳc u l lng thin
nhng dn dn nu khụng cú s giỳp
ca gia ỡnh, xó hi, tr d hnh ng liu
lnh dn ti phm phỏp. Vi nhng tr b
b ri, khụng ngi chm súc, khụng ni
nng ta, õy l nhng a tr ó mang
sn trong suy ngh s b vt b. Hu qu
tt yu xy ra i vi nhng a tr bt
hnh l s au kh, s dn nộn, s bt cn
i, chỳng mun p phỏ, mun tr thự
i theo cỏch riờng ca mỡnh. Cng chớnh
vỡ th m khụng ớt tr b nh i lang
thang, bi i, xoỏ ni au bng cỏch lóng
quờn trong cỏc nhúm, bng ng, lao vo

nhân dân tối cao cho thấy có tới 71% trong
số người chưa thành niên phạm tội do
không được quan tâm chăm sóc đến nơi
đến chốn.
Ngoài ra, những phương pháp giáo dục
không đúng của gia đình cũng có những
ảnh hưởng tiêu cực nhất định đến hành vi
phạm tội của người chưa thành niên. Một
số bố mẹ chưa hiểu biết đầy đủ những đặc
điểm tâm lý, sinh lý của con cái và có cách
ứng xử rất độc đoán gây ra những cú xốc
về tâm lý cho các em. Tuổi chưa thành
niên là giai đoạn hết sức quan trọng trong
cuộc đời con người và đây là thời kỳ mà
lớp trẻ gặp nhiều khó khăn nhất trong
chặng đường quá độ từ tuổi thơ lên tuổi
trưởng thành. Nói cách khác, các em không
còn là trẻ con nữa nhưng cũng chưa phải là
người lớn. Đặc điểm tâm lý nổi bật đặc
trưng nhất mà ta thường thấy ở lứa tuổi
này là sự bộc lộ cá tính. Nghĩa là bộc lộ cái
riêng của mình, cho rằng mình đã lớn,
muốn mọi người phải đối xử với mình như
người lớn và rất “kỵ” với sự can thiệp thô
bạo của người lớn. Do bố mẹ không hiểu
được đặc điểm tâm lý lứa tuổi này nên vẫn
quan niệm rằng con mình còn bé bỏng,
muốn che chở, ôm ấp, quản lý chúng như
trước và mình luôn luôn đúng, những quyết
định của mình phải được con cái vâng lời


thời nhiều bậc cha mẹ còn không yêu cầu
chúng thực hiện nghĩa vụ, trách nhiệm và
những công việc cần phải làm đã hình
thành ở đứa trẻ tính ích kỷ, kiêu ngạo, ỷ
lại, dựa dẫm, lười nhác, không ý thức về
trách nhiệm của mình, luôn đòi hỏi được
phục vụ, được hưởng thụ. Đến một lúc nào
đó khi gia đình không thoả mãn những yêu
cầu của chúng hoặc không có điều kiện
phục vụ chúng như trước thì chúng dễ trở
nên bất mãn, phá phách, càn quấy, thù ghét
bố mẹ để nhằm gây áp lực với gia đình,
chúng thường chọn giải pháp như bỏ nhà đi
lang thang, tụ tập với nhóm bạn không
chính thức, tiêu cực. Nhiều trường hợp
chúng đã trộm cắp tài sản của chính bố mẹ
mình hoặc của người khác để thoả mãn
những nhu cầu không chính đáng như đua
đòi ăn diện, đánh bạc, nghiện hút ma tuý
Theo số liệu điều tra 624 học sinh trường
giáo dưỡng thì có 21,2% được nuông
chiều, trong đó số người mẹ nuông chiều
gấp 10 lần người bố.
(2)

Ngược lại, có những gia đình do bố mẹ
thiếu hiểu biết hoặc do không kiềm chế
được nên đã coi việc hành hạ, đánh đập
hoặc dùng nhục hình đối với trẻ như là

hiểu nguyên nhân thúc đẩy họ vào con
đường phạm tội, chúng tôi xin đề xuất một
số biện pháp nhằm đấu tranh phòng ngừa
tình trạng phạm tội của người chưa thành
niên từ góc độ gia đình như sau:
Thứ nhất, cha mẹ và các thành viên
trong gia đình cần nhận thức được vai trò
của gia đình là nguồn gốc giáo dục chủ yếu
trong vấn đề này. Gia đình không nên phó
thác cho nhà trường và xã hội mà phải
thường xuyên kết hợp chặt chẽ với nhà
trường thông qua các cuộc tiếp xúc thường
xuyên với giáo viên chủ nhiệm và ban phụ
huynh để qua đó nắm bắt được tình hình
học tập và tu dưỡng đạo đức của con mình
ở nhà trường và nếu thấy có vấn đề gì xảy
ra thì kịp thời có biện pháp uốn nắn, giáo
dục, điều chỉnh chúng.
Thứ hai, cha mẹ phải luôn gần gũi con nghiªn cøu - trao ®æi

52
§Æc san vÒ b×nh ®¼ng g
iíi
cái, dù có bận công việc bao nhiêu đi nữa,
chúng ta nên dành một khoảng thời gian
nhất định có thể là 15 phút hoặc 30 phút
trong một ngày để trò chuyện tìm hiểu con

các công việc, không phụ thuộc vào người
lớn và bạn bè. Các em thích tò mò, ham
hiểu biết và thích thử nghiệm bản thân.
Các đặc điểm tâm lý này, ngoài những tác
động tích cực đến sự phát triển nhân cách
của các em thì chúng cũng là nguyên nhân
dẫn đến các hành vi lệch chuẩn.
(5)
Nhiều
em nghiện hút ở lứa tuổi này vì tò mò,
muốn khám phá sự “bí mật” của ma tuý.
Có 24,3% số người chưa thành niên nghiện
ma tuý cho rằng mình nghiện ma tuý là do
tò mò.
(6)
Cùng với sự hình thành những
phẩm chất tâm lý tích cực, ở các em còn
xuất hiện những nét tâm lý tiêu cực đến
nhận thức, tình cảm và hành vi của các em
như: Tính hung bạo, dễ cáu giận, lo lắng, e
thẹn, nhút nhát. Có thể nói, lứa tuổi chưa
thành niên là lứa tuổi đặc biệt trong quá
trình phát triển nhân cách của trẻ. Vì vậy,
giáo dục trẻ ở lứa tuổi này là công việc rất
khó khăn đối với các bậc cha mẹ. Nó đòi
hỏi cha mẹ phải tìm hiểu thật kỹ lưỡng về
các đặc điểm tâm lý của lứa tuổi đồng thời
phải chú ý nhiều hơn đến các hoạt động
hàng ngày của các em để nhận ra những
thay đổi trong cách cư xử của con cái và có

tang thì gia đình mới hay.
(7)
Để khắc phục
tình trạng này, cha mẹ phải tạo điều kiện
cho con em mình chiếm một vị trí bên cạnh
mình, tôn trọng sự độc lập, ý thức vươn lên
làm người lớn của chúng. Từ đó có quan
hệ bạn bè, bình đẳng, hợp tác với tư cách
là người đi trước có kinh nghiệm hơn,
hướng dẫn chúng. Nhờ đó dần dần cha mẹ
đặt các em vào vị trí mới - vị trí của người
giúp việc, người cộng tác trong các hoạt
động khác nhau còn bản thân cha mẹ thì
trở thành người bạn mẫu mực của các em.
Cách giải quyết như vậy mới tạo ra được
mối quan hệ tự nhiên, hợp quy luật phát
triển của lứa tuổi. Nhờ đó, những mâu
thuẫn, những khó khăn về lứa tuổi được
giải quyết, những mất cân bằng về sinh lý
của lứa tuổi chưa thành niên dần dần qua
đi, các em sẽ phát triển bình thường và
lành mạnh.
Thứ năm, cha mẹ không nên chiều
chuộng con cái mà cần nghiêm khắc và đề
ra những quy định bắt buộc đối với con cái
đồng thời giám sát việc thực hiện các quy
định đó một cách triệt để. Cha mẹ không
nên cho con cái tiếp xúc với tiền bạc quá
sớm khi chúng chưa hiểu thấu đáo về giá
trị của nó. Bởi vì, điều này dễ làm cho trẻ

Đại học Luật Hà Nội, 2003.
(7).Xem: Báo Phụ nữ Việt Nam, Số 44 ngày
9/4/2004.