nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 6/2010 39
Ths. Nguyễn Thị Kim Ngân *
rong bi cnh hin nay, quyn con
ngi v thc hin iu c quc t v
quyn con ngi ó tr thnh vn thu
hỳt s chỳ ý rng rói ca d lun th gii
v l nhõn t khụng kộm phn quan trng
trong cỏc chng trỡnh ngh s, cỏc vn
kin ca cỏc hi ngh quc t, t chc quc
t ton cu v khu vc. Trờn phng din
lớ lun, c ch thc hin iu c quc t
v quyn con ngi cú nhng im khỏc
bit vi c ch thc hin cỏc iu c
quc t khỏc. Xut phỏt t c thự ca lnh
vc hp tỏc (quyn con ngi), ngoi c
ch chung ca lut quc t, cỏc iu c
quc t v quyn con ngi cũn xõy dng
c ch thc hin chuyờn bit.
1. Khỏi nim c ch thc hin iu c
quc t v quyn con ngi l khỏi nim
phc tp. a ra khỏi nim ny cn phi
lm rừ ng ngha ca thut ng thc hin

hin quyn lc Trong khoa hc phỏp lớ
tn ti khỏi nim c ch iu chnh phỏp
lut, c ch ỏp dng phỏp lut Tuy
nhiờn, ni dung ca thut ng c ch c
gii thớch ụi khi khỏc nhau.
Trong mt s ngụn ng nh Nga, Anh,
Phỏp, thut ng c ch (ting Nga:
; ting Anh: mechanism; ting
Phỏp: mộcanisme) thng c gii thớch l
cu trỳc bờn trong v phng thc vn
hnh ca mt b mỏy hoc ca mt tp hp
cỏc yu t ph thuc vo nhau.
(4)
Trong
T

* Ging viờn Khoa lut quc t
Trng i hc Lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
40 t¹p chÝ luËt häc sè
6/2010
tiếng Việt, “cơ chế” được các nhà ngôn ngữ
học giải thích là “cách thức theo đó một
quá trình thực hiện”
(5)
hoặc “cách thức sắp
xếp theo một trình tự nhất định”.
(6)

tích nêu trên có thể hiểu “cơ chế thực hiện
điều ước quốc tế về quyền con người” chứa
đựng hai nội dung đó là: 1) Cấu trúc của
một chỉnh thể bao gồm nhiều bộ phận khác
nhau hợp thành và 2) Cách thức vận hành
hay hoạt động của chỉnh thể đó, tức là sự
tương tác giữa các bộ phận trong cấu trúc
của chỉnh thể theo những nguyên tắc và quá
trình xác định. Như vậy, có thể hiểu cơ chế
thực hiện điều ước quốc tế về quyền con
người là cách thức theo đó chủ thể của luật
quốc tế (trước tiên và chủ yếu là các quốc
gia), dựa trên những nguyên tắc cơ bản của
luật quốc tế, làm cho những quy định của
điều ước quốc tế về quyền con người trở
thành hiện thực dưới sự giám sát của các
thiết chế được hình thành trên cơ sở điều
ước quốc tế về quyền con người.
Cơ chế thực hiện điều ước quốc tế về
quyền con người vừa có những đặc trưng
chung của cơ chế thực hiện luật quốc tế đồng
thời cũng có những đặc trưng riêng của lĩnh
vực hợp tác chuyên ngành này. Cụ thể:
* Tính tự điều chỉnh của chủ thể luật
quốc tế trong cơ chế thực hiện điều ước quốc
tế về quyền con người: Bản chất của luật
quốc tế là sự thoả hiệp về mặt lợi ích giữa
các chủ thể trong quá trình vừa đấu tranh
vừa hợp tác với nhau. Các nguyên tắc và quy
phạm của luật quốc tế được các chủ thể thoả

gia nhằm bảo vệ và phát triển các quyền và
tự do cơ bản của con người theo yêu cầu của
các điều ước quốc tế về quyền con người.
Đồng thời quốc gia cũng kiềm chế không
thực hiện những hành vi trái với các cam kết
trong điều ước quốc tế về quyền con người
mà quốc gia là thành viên.
- Thông qua hành động tập thể của các
quốc gia như triển khai các hoạt động hợp
tác quốc tế thực hiện quyền và nghĩa vụ quốc
tế của quốc gia, triệu tập hội nghị quốc tế
xem xét việc thực hiện điều ước quốc tế về
quyền con người hoặc thành lập các cơ quan,
thiết chế quốc tế chuyên trách để duy trì cơ
chế giám sát quốc tế việc thi hành các nghĩa
vụ đã cam kết trong các điều ước quốc tế về
quyền con người mà quốc gia là thành viên.
* Cơ chế thực hiện điều ước quốc tế về
quyền con người được triển khai thông qua
cơ chế quốc gia và cơ chế quốc tế: Việc
thực hiện điều ước quốc tế về quyền con
người được xác định là một trong những
nghĩa vụ pháp lí của quốc gia thành viên
điều ước quốc tế. Chính vì vậy, quốc gia
thành viên sẽ xây dựng cơ chế quốc gia để
triển khai thực hiện điều ước quốc tế về
quyền con người trong phạm vi lãnh thổ
quốc gia. Về tổng thể, cơ chế quốc gia thực
hiện điều ước quốc tế về quyền con người
bao gồm một là các điều kiện về thể chế
nghiên cứu - trao đổi
42 tạp chí luật học số
6/2010
c ch quc t cú vai trũ ch mang tớnh b
tr cho c ch ca quc gia mc dự c ch
ny duy trỡ s kim soỏt cn thit vic quc
gia tuõn th cỏc ngha v theo cỏc iu c
quc t v quyn con ngi. S phi hp
gia hai c ch ny phi m bo quỏ trỡnh
thc hin iu c quc t v quyn con
ngi va xut phỏt t yờu cu ca chớnh
iu c quc t va phi gn vi iu
kin, hon cnh c th ca quc gia thnh
viờn cú tớnh n nhng nột c thự v lch
s, truyn thng v trỡnh phỏt trin kinh
t, xó hi ca quc gia.
2. C ch thc hin iu c quc t v
quyn con ngi c cu thnh bi 4 yu
t, ú l: Nguyờn tc thc hin iu c
quc t, ch th thc hin iu c quc t,
quy phm xỏc lp ngha v ca cỏc ch th
trong quỏ trỡnh thc hin iu c quc t
v thit ch giỏm sỏt vic thc hin iu
c quc t.
* Nguyờn tc thc hin iu c quc
t v quyn con ngi: Quỏ trỡnh thc hin
iu c quc t v quyn con ngi phi
tuõn th cỏc nguyờn tc ó c ghi nhn

hin iu c nhanh chúng, hiu qu.
+ Khụng kớ kt cỏc iu c quc t mõu
thun vi ngha v ca mỡnh ó c ghi
nhn trong iu c quc t m quc gia ó
kớ kt hoc tham gia trc ú.
+ Khụng n phng ngng thc hin
v xem xột li iu c quc t, tr nhng
trng hp ngoi l c lut quc t cho
phộp (khi cú s thay i c bn v hon cnh
Rebus sic stantibus).
- Nguyờn tc iu c quc t v quyn
con ngi cú hiu lc rng buc trờn ton
b lónh th ca quc gia thnh viờn: Theo
iu 29 Cụng c Viờn nm 1969 v lut
iu c quc t kớ kt gia cỏc quc gia,
khi iu c quc t núi chung v iu c
quc t v quyn con ngi núi riờng phỏt nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 6/2010 43

sinh hiu lc, cỏc quy nh ca iu c
quc t s c thc hin trờn ton b lónh
th ca quc gia thnh viờn. Lónh th quc
gia õy c hiu bao gm c lónh th m
quc gia cú trỏch nhim quc t i vi
vựng lónh th ú nh lónh th c giao
quyn qun thỏc, lónh th hi ngoi, lónh
th thuờ mn.

- Nguyờn tc cỏc quc gia cú ngha v
hp tỏc trong vic thc hin iu c quc t
v quyn con ngi: Nguyờn tc cỏc quc
gia cú ngha v hp tỏc c th hin qua
ni dung ca khon 3 iu 1 Hin chng
Liờn hp quc: Liờn hp quc thc hin
s hp tỏc quc t trong vic khuyn
khớch phỏt trin v s tụn trng nhõn quyn
v nhng quyn t do c bn cho tt c mi
ngi, khụng phõn bit chng tc, nam, n,
ngụn ng hoc tụn giỏo. Nguyờn tc cỏc
quc gia cú ngha v hp tỏc xỏc lp hai
ngha v c th cho cỏc quc gia l ngha
v hp tỏc vi nhau v hp tỏc vi Liờn hp
quc khuyn khớch s tụn trng v thc
hin iu c quc t v quyn con ngi.
Tt nhiờn, hỡnh thc v mc hp tỏc tu
thuc vo s la chn ca chớnh quc gia
trờn c s iu kin hon cnh thc t ca
quc gia v yờu cu ũi hi tt yu ca quỏ
trỡnh hi nhp.
* Ch th thc hin iu c quc t v
quyn con ngi. Trờn phng din phỏp lớ,
iu c quc t v quyn con ngi rng
buc quyn v ngha v i vi tt c cỏc
thnh viờn ca iu c quc t. Do ú, ch
th thc hin iu c quc t v quyn con
ngi trc tiờn chớnh l thnh viờn ca iu
c quc t - cỏc quc gia c lp cú ch
quyn. Cỏc iu c quc t v quyn con

c.
(11)
i vi cỏc iu c quc t v
quyn con ngi khu vc, vai trũ ny thuc
v cỏc t chc quc t khu vc nh Liờn
minh chõu u (European Union), Liờn minh
chõu Phi (Africa Union)
Ngoi vai trũ l ch th trc tip thc
hin cỏc ngha v c ghi nhn trong iu
c quc t, cỏc t chc quc t cng ng
thi l cỏc thit ch giỏm sỏt vic thc hin
ngha v thnh viờn iu c quc t v
quyn con ngi ca cỏc quc gia. Chng
hn, trong khuụn kh Liờn hp quc, cỏc
c quan nh i hi ng, Hi ng bo
an, c bit l Hi ng nhõn quyn, u
thc hin chc nng giỏm sỏt vic thc
hin iu c quc t v quyn con ngi
ca cỏc quc gia thnh viờn v khi cn cú
th ỏp dng cỏc bin phỏp trng pht khi
quc gia thnh viờn cú hnh vi vi phm
nghiờm trng ngha v thnh viờn iu c
quc t v quyn con ngi ca mỡnh. Tt
nhiờn, chc nng giỏm sỏt ny ca cỏc t
chc quc t liờn chớnh ph ch cú th
c xỏc lp nu cỏc quc gia thnh viờn
ca t chc, thnh viờn ca iu c quc
t tho thun trao cho.
Cỏc iu c quc t v quyn con
ngi ghi nhn cỏc quyn c bn ca con

t¹p chÝ luËt häc sè 6/2010 45

rất cụ thể cho các quốc gia. Các nghĩa vụ
này bao gồm cả nghĩa vụ có tính bắt buộc và
nghĩa vụ có tính khuyến nghị.
- Nghĩa vụ thuộc hoạt động lập pháp:
Với tư cách là thành viên của điều ước
quốc tế về quyền con người, quốc gia phải
xây dựng pháp luật quốc gia phù hợp với
yêu cầu của việc thực hiện các điều ước
quốc tế về quyền con người. Đây là một
trong những nghĩa vụ bắt buộc của quốc
gia thành viên vì những chuẩn mực quốc tế
về quyền con người không thể nằm ngoài
khuôn khổ của pháp luật quốc gia. Rất
nhiều điều ước quốc tế về quyền con người
đã xác định cụ thể nghĩa vụ này đối với các
quốc gia thành viên.
(12)

Hoạt động ban hành pháp luật quốc gia
đảm bảo cho việc thực thi các điều ước
quốc tế về quyền con người tại các quốc gia
thành viên nhằm mục đích tạo ra sự tương
thích giữa hệ thống các quy phạm pháp luật
trong nước về quyền con người với các cam
kết của quốc gia tại các điều ước quốc tế
quyền con người. Đây thực chất là quá trình
đưa các điều ước quốc tế về quyền con
người vào khuôn khổ pháp luật trong nước

quốc gia tham gia.
Trong các nghĩa vụ thuộc hoạt động
hành pháp và tư pháp, nghĩa vụ xây dựng và
bảo vệ báo cáo quốc gia về việc thực hiện
điều ước quốc tế về quyền con người là
nghĩa vụ quan trọng và mang tính bắt
buộc.
(14)
Nghĩa vụ này tạo cơ hội cho các
quốc gia công bố những biện pháp đã thực
hiện để cải thiện tình hình nhân quyền trong
nước, qua đó xem xét, đánh giá những bước
phát triển tích cực và thách thức mà các
quốc gia phải đối mặt trong quá trình triển
khai thực hiện điều ước quốc tế về quyền
con người trong phạm vi lãnh thổ quốc gia
đồng thời khuyến khích các quốc gia thực
hiện các nghĩa vụ và cam kết của mình
trong lĩnh vực quyền con người. Qua quy
trình tiến hành xây dựng và bảo vệ báo cáo, nghiên cứu - trao đổi
46 tạp chí luật học số
6/2010
cỏc quc gia cú th chia s kinh nghim v
hp tỏc h tr trong vic thỳc y v bo v
quyn con ngi.
- Cỏc ngha v mang tớnh khuyn ngh:
Vi t cỏch l thnh viờn ca cỏc iu c

thit ch giỏm sỏt nhõn quyn khu vc. Nhỡn
chung cỏc thit ch quc t ny u thc
hin cỏc chc nng:
- Giỏm sỏt, ỏnh giỏ, iu tra vic thc
hin cỏc iu c quc t v quyn con
ngi ca cỏc quc gia thnh viờn.
- p dng cỏc bin phỏp cú tớnh cht
cng ch i vi cỏc quc gia vi phm
nhng ngha v v bo v v phỏt trin
quyn con ngi ó c xỏc lp trong cỏc
iu c quc t.
- y mnh vic giỏo dc, hp tỏc khu
vc v quc t trong lnh vc quyn con ngi.
Trong khuụn kh hot ng ca Liờn
hp quc, cỏc thit ch giỏm sỏt vic thc
hin iu c quc t v quyn con ngi
bao gm hai h thng thit ch l h thng
thit ch c thnh lp trờn c s cỏc quy
nh ca Hin chng Liờn hp quc v h
thng thit ch c thnh lp trờn c s cỏc
cụng c quc t v quyn con ngi.
H thng thit ch c thnh lp trờn
c s Hin chng Liờn hp quc bao gm
cỏc c quan ca Liờn hp quc nh i
hi ng, Hi ng bo an, Hi ng kinh
t xó hi, Vn phũng cao u v nhõn quyn
(UNHCHR), Hi ng nhõn quyn Mi
c quan s giỏm sỏt vic thc hin iu
c quc t v quyn con ngi t gúc
chc nng v lnh vc chuyờn mụn ca

quyn hn chung c quy nh trong Hin
chng Liờn hp quc v Ngh quyt ca
i hi ng.
Trờn c s cỏc iu c quc t khu
vc v quyn con ngi cỏc thit ch giỏm
sỏt nhõn quyn khu vc cng ó c hỡnh
thnh nh thit ch giỏm sỏt nhõn quyn

(Xem tip trang 38)

(1).Xem: Vin ngụn ng hc, T in ting Vit, Nxb.
Nng, Trung tõm t in hc, H Ni - Nng,
2005, tr. 940.
(2).Xem: Trng i hc Lut H Ni, Giỏo trỡnh lớ
lun nh nc v phỏp lut, Nxb. Cụng an nhõn dõn,
H Ni, 2001, tr. 461.
(3).Xem: Nguyn Th Thun, Hon thin phỏp lut
Vit nam v kớ kt v thc hin iu c quc trong
iu kin hi nhp quc t - C s lớ lun v thc
tin, Lun ỏn tin s lut hc, Trng i hc Lut
H Ni, H Ni, 2008, tr.16.
(4).Xem: - (1994),
II,
, , c.203.
- Oxford University The New Oxford Dictionary
of English, Clarendon Press, Oxford, 1998, p.1148 -1149.

- Le Petit Larousse illustrộ, Pari Larousse,
1999, p. 642.
(5).Xem: Vin ngụn ng hc, Sd, tr. 214.

v nhng t do c bn.
(16). ú l cỏc y ban: U ban quyn con ngi
(CCPR), U ban v quyn kinh t, xó hi v vn hoỏ
(CESCR), U ban v xoỏ b phõn bit chng tc
(CERD), U ban v xoỏ b phõn bit i x vi ph
n (CEDAW), U ban chng tra tn (CAT), U ban
v quyn ca tr em (CRC), U ban v ngi lao
ng di trỳ (CMW), U ban v quyn ca ngi
khuyt tt (CRPD).