Tính khoa học trong
Phong thuỷ và kiến trúc
hiện đại

Việc vận dụng Phong thuỷ trong các thiết kế về nhà ở dân
dụng cũng như các cơ sở sản xuất kinh doanh v.v dường
như là một xu hướng rất thịnh hành. Thế nhưng, đại bộ
phận dân chúng vẫn chưa hiểu hết giá trị thực của bộ
môn này.

Trong đời sống xã hội ngày nay có một xu hướng ngày càng
nở rộ đó là là sự ứng dụng của Phong thuỷ trong mọi lĩnh vực
liên quan đến xây dựng và kiến trúc. Từ việc xây dựng nhà
cửa, tu tạo lăng mộ cho đến xây dựng các xưởng sản xuất và
các cơ quan hành chính. Xu hướng này phải chăng là một sự
tất yếu khi mà xã hội bắt đầu có sự sung túc thịnh vượng nên
người ta đã rộng rãi nghĩ đến bắt chước người xưa? Hay
chính tính hiệu quả của phong thuỷ được ứng dụng gần như
suốt chiều dài của lịch sử văn minh Đông phương và ngày
nay đã được khoa học coi như một đối tượng nghiên cứu?
Vậy thực ra phong thuỷ là gì? Và nó có mối liên hệ thế nào
với kiến trúc hiện đại mà lại được quan tâm như vậy.

Bài viết này không có tham vọng khám phá sâu vào những
vấn đề định lượng và bản chất của phong thuỷ mà chỉ xin
được đưa ra những kiến giải riêng về vấn đề này qua sự so
sánh những quan niệm trong ứng dụng của phong thuỷ với
kiến trúc hiện đại.


phổ biến rộng rãi trong tư tưởng mọi người. Điều này chỉ ra
rằng: đã có một hệ thống tư tưởng định hướng cho dân cư cổ
đại trong việc chọn địa bàn sinh sống khi thòi kì quần cư bắt
đầu. Dấu vết này cũng có thể nhận thấy trong Kinh Thi là tập
hợp ca dao tục ngữ cổ, tương truyền do Khổng tử biên tập lại.
Những sách vở được coi là vào thời kì Thương, Chu các địa
danh đã có sự phân định khá chi tiết như đồi, núi, gò, đống
chỉ những khu vực địa hình cao so với sông, suối, lạch, ngòi
là những từ để mô tả những khu vực thấp trũng mang nước.
Chứng tỏ con người thời kì này đã ý thức rất rõ về sự khác
biệt giữa hình thể và tác dụng của nó ảnh hưởng thế nào đối
với con người. Ngoài ra sử sách khi nói về sự kiện xe chỉ
hưóng Nam cón từ thời thượng cổ cũng chỉ ra được thành tựu
của con ngưòi trong việc định phưong hướng địa bàn.

Truyền thống ứng dụng phong thủy của nến văn hiến Việt
cũng được nhắc nhở tới từ thời Hùng Vương dựng nước:
Trong những câu chuyện truyền miệng của các cụ già ở đất
Phong châu xưa, sự kiện Vua Hùng tìm đất đóng đô dựng
nước vẫn luôn được nhắc đến với đầy lòng trân trọng và sự tự
hào, Nhà nghiên cứu Phan Kế Bính cũng đã sưu tầm và biên
soạn truyền thuyết này vào trong cuốn Nghìn xưa văn hiến do
nhà xuất bản Thanh niên phát hành năm 1999.

Như vậy có thể nói Phong thuỷ tồn tại song hành với lịch sử
phát triển trải hàng nghìn năm. Tính hiệu quả của phong thủy
trong xã hội Đơng phương là không thể phủ nhận. Phong
thuỷ đã có những đóng góp không nhỏ trong sự phát triển của
các quốc gia Phương Đông, có tính tích cực như góp phần
hoạch định những khu Kinh thành sầm uất náo nhiệt, kiến tạo

phương pháp khoa học.

Căn cứ vào những tiêu chí này, chúng tôi có thể khẳng định
rằng: Phong thuỷ là một phương pháp khoa hoc, hoàn toàn
không mang tính tín ngưỡng hoặc mê tín dị đoan. Phong thuỷ
là hệ quả của một tri thức nghiên cứu về các qui luật tương
tác của thiên nhiên, môi trường và là phương pháp thay đổi
chỉnh sửa những hiệu ứng tương tác của môi trường lên cuộc
sống của con người.

Vấn đề còn lại là chúng ta cần phải tiếp tục coi phong thuỷ
như là một đối tượng khoa học để khám phá những thực tại
được thể hiện qua những khái niệm ngôn ngữ cổ trong
phương pháp luận của phong thuỷ.

II – So sánh những tương đồng của Phong thuỷ với kiến
trúc hiện đại.

A) Quan niệm cân bằng Âm Dương trong phong thuỷ và tính
hài hoà trong kiến trúc hiện đại.

Trước đây có người đặt vấn đề rằng: Liệu có hay không tồn
tại một Khoa Phong thuỷ ở Tây Phương hay một câu hỏi cụ
thể hơn là: Các công trình Pháp trên Việt Nam đã tồn tại cả
trăm năm nay, liệu có sử dụng giải pháp gì về Phong thuỷ
không mà lại tồn tại dài lâu đến vậy?

Trước hết xin đưa ra quan điểm của nguời viết dưới góc độ
một người được đào tạo chuyên môn về kiến trúc là: Để một
công trình kiến trúc có thể tồn tại trong một khoảng thời gian

là quan niệm của phong thuỷ với khái niệm hài hoà Âm
Dương và tính tương sinh của Ngũ hành.

Cân bằng Âm dương, Ngũ hành trong lý học Đông phương
ngoài sự ứng dụng trong phong thuỷ, chúng ta cũng có thể
thấy quan niệm này khi tới Đông y. Thuyết Âm Dương Ngũ
hành ứng dụng trong Đông y quan niệm rằng: Khi con người
được trạng thái cân bằng Âm Dương, Ngũ hành điều hoà thì
sức khoẻ dồi dào, tâm sinh lý ổn định. Chỉ khi nào mà âm
dương phân tán, Ngũ hành tạp loạn đưa đến mất cân bằng
sinh học thì sẽ nảy sinh tật bệnh khi đó mới cần đến sự điều
chỉnh lại của bác sĩ.

Như vậy, chúng ta thấy rằng: Quan niệm cân bằng Âm
Dương, Ngũ hành hài hoà chính là một quan niệm phổ biến
của thuyết Âm Dương Ngũ hành và cũng ứng dụng trong
phong thuỷ.

Dưới đây là hình một công trình kiến trúc Tây phương có sự
cân bằng và hài hoà Âm Dương theo cái nhìn của phong thuỷ
Đông phương.

B) Tỷ lệ vàng trong nghệ thuật và kiến trúc phương Tây và
khái niệm tỷ lệ “Tường minh” trong phong thuỷ Đông
phương.

Trong các ngành nghệ thuật tạo hình nói chung và trong nghệ
thuật Kiến trúc nói riêng tồn tại những con số, những tỷ lệ
được coi là chuẩn mực. Con số và tỷ lệ này được tìm thấy
qua quá trình lao động và đúc kết bằng kinh nghiệm khi quan

với chủ thể công trình. nếu cá nhân chủ thể công trình có
nhận thức được điều này sẽ tự khắc điều chỉnh lại (tức là cải
tạo sửa chữa), nếu không thì chính sự bất thường này sẽ tạo
bất lợi tới chủ nhân công trình đó, nếu là cơ sở sản xuất kinh
doanh thì sẽ thua thiệt, phá sản và rồi dễ bị các cá nhân khác
thâu tóm dẫn đến sự thay đổi công trình.

Thực ra trong khi Phong thuỷ cổ truyền tồn tại cả ngàn năm
trên vùng đất Phương Đông huyền bí thì ở bên trời Tây các
ngành khoa học nghiên cứu về mối quan hệ giữa công trình,
tự nhiên, thiên nhên và con người cũng tồn tại trong khoảng
đó. Các dân tộc trên bán đảo Ban căng cả ngàn năm xưa cũng
đề cao các yếu tố gió nước tác động đến cao người qua các
nghiên cứu của Hipocrat Olimpia, Acrantit rồi cả người Ai
cập cổ đại khi xây dựng Kim tự tháp bằng đã cũng dựa nào từ
trường của trái đất để hoạch định trong xây dựng cả.

Trong Kiến trúc hiện đại ngày nay có một bộ môn nghiên
cứu mà về cách thức vận hành và ứng dụng cũng có những
điểm tương đồng với các phương pháp ứng dụng trong Phong
thuỷ cổ truyền. Ví dụ như chúng ta có thể so sánh tính tương
đồng trong môn Vật lí kiến trúc là một bộ môn nghiên cứu về
ảnh hưởng tương tác của các yếu tố vật lí môi trường với con
người và công trình và một bên là yếu tố ảnh hưởng cuả cảnh
quan theo phương pháp Loan đầu Hình lý khí trong Phong
thuỷ.

Cụ thể là Vật lí Kiến trúc trong nghiên cứu về sự phân bổ của
gió tự nhiên trong phòng thì đưa ra những qui luật là không
tạo các cửa đối nhau trong phòng, kể cả khi cửa sổ đối diện

đất để đưa ra bố cục công trình thì một Kiến trúc sư có nghề
luôn phải chú trọng tìm đường to phố lớn, các trục giao thông
chính để hướng công trình mình thiết kế về chỗ đó. Còn
trong phương pháp ứng dụng của Phong thuỷ cũng lấy dương
làm hướng, tức là cũng tìm luồng chảy của con sông, mặt hồ ,
hay luồng người đi lại trên đường phố để đón lấy dòng sinh
khí vậy. Phong thuỷ gọi đây là sự vô tình hay hữu tình của
công trình đối với các yếu tố tương tác còn lại. Hai khái niệm
khác nhau của hai bộ môn khác nhau, nhưng đích đến thì
hoàn toàn có sự thống nhất.

D) Cấu trúc hình thể trong phong thuỷ và kiến trúc hiện đại.

Ngoài ra chúng ta cũng có thể tìm khá nhiều những điểm
tương đồng giữa Kiến trúc hiện đại và Phong Thuỷ ví dụ
như: Phong thuỷ thường đặt Thuỷ trước công trình (Minh
Đường tụ thuỷ) thì bên Tây phương việc hồ nứoc xen lẫn
công trình cũng là điều được khuyến khích vì mặt nước thì
ngoài việc tạo điểm nhấn sinh động, giúp tăng không gian
tăng độ bề thế cho công trình nó còn cung cấp thêm các ion
âm có lợi cho sức khoẻ, đồng thời những khu vực nào có hồ
nước sẽ giúp điều tiết khí hậu. Khoa học nhận thấy rằng các
khu vực gần biển hoặc nhiều sông hồ thì thường có lợi hơn
các khu vực còn lại với nhiệt độ chênh lệch khoảng từ 1 đến
2 độ C.

Như vậy là qua những dẫn chứng căn bản ở trên, chúng ta
cũng thấy được những sự tương quan ứng dụng của Phong
thuỷ Đông phương với những tri thức khoa học và kiến trúc
hiện đại và chúng ta về cơ bản cũng thấy được tính khoa học

về mặt đó. Trong các ứng dụng về phong thuỷ nhiều ngươì
đều thừa nhận là có hiệu quả. Nhưng chúng vẫn tồn tại như
một tiên đề và là hiện tượng cần tìm hiểu, khám phá của tri
thức khoa học hiện đại.

Có thể dẫn chứng một trường hợp cụ thể một thời từng gây
xôn xao dư luận . Đó là về một toà nhà chung cư hiện đại ở
Hông kông, nơi những người nổi tiếng và thành đạt như
Thành Long, Lý Liên Kiệt đã từng ở. Hiện tượng như sau:

Lúc xây dựng toà nhà thì mặt đứng toà nhà chưa hề có trổ lỗ
thông khí (như trong ảnh), khi đó người dân trong khu dân cư
hiện đại này toàn mắc những bệnh kì quái và gặp những
chuyện không hay trong công việc. Sau khi đựoc xử lí theo tư
vấn của chuyên gia về Phong thuỷ trích một lỗ trên mặt đứng
toà nhà. Sau một thời gian thì thấy có sự thay đổi rất kì diệu:
sức khỏe của đại bộ phận dân cư tăng lên trông thấy công
việc thì trôi chảy hơn trước. Điều này Khoa học hiện đại
cũng chưa có được những lí giải hợp lý, trong khi các thầy
Phong thuỷ kinh nghiệm thì lại thấy rõ chân tướng của vấn
đề. Những phong thuỷ gia cho rằng: Do toà nhà đã cản luồng
khí được hình thành từ những dãy núi trước mặt, tạo nên một
xung sát khí cho toà nhà này. Vì thế khi trổ một lỗ thông khí
như hình dưới đây thì luồng khí trở nên thông thoáng, giải
quyết sự bế khí theo Phong thuỷ (là một yếu tố xấu gây trì trệ
bất lợi), từ đó tạo nên sự phát triển của ngôi nhà. Điều này
khoa học chưa giải thích được.