Đề án kinh tế chính trị
M đ uở ầ
N n kinh t nh n c trong th i k quá lên CNXH l m t n nề ế à ướ ờ ỳ độ à ộ ề
kinh t nhi u th nh ph n. ó l m t t t y u khách quan. C c u kinh tế ề à ầ Đ à ộ ấ ế ơ ấ ế
nhi u th nh ph n t n t i không ph i do ý mu n ch quan c a nh n c,ề à ầ ồ ạ ả ố ủ ủ à ướ
nó t n t i v phát tri n ph thu c v o nh ng ti n kinh t , chính trồ ạ à ể ụ ộ à ữ ề đề ế ị
khách quan c a n n kinh t . Trong c c u kinh t n y m th nh ph n kinhủ ề ế ơ ấ ế à à à ầ
t luôn có vai trò v trí v v n ng phát tri n theo m t xu h ng nh tế ị à ậ độ ể ộ ướ ấ
nh. Nh ng xu t phát t tính quy lu t v n có c a n n kinh t . Trong cđị ư ấ ừ ậ ố ủ ề ế ơ
c u kinh t n y m i th nh ph n kinh t luôn có vai trò v trí v v n ng,ấ ế à ỗ à ầ ế ị à ậ độ
phát tri n theo m t xu h ng nh t nh. Nh ng xu t phát t tính quy lu tể ộ ướ ấ đị ư ấ ừ ậ
v n có c a n n kinh t u v n ng theo h ng n m c tiêu l i ích.ố ủ ề ế đề ậ độ ướ đế ụ ợ
Nh ng ng v Nh n c luôn kh ng nh kinh t nh n c luôn gi vaiư Đả à à ướ ẳ đị ế à ướ ữ
trò ch o trong n n kinh t qu c dân.ủ đạ ề ế ố
Th c ti n trong h n 10 n m i m i v a qua ng v Nh n c ãự ễ ơ ă đổ ớ ừ Đả à à ướ đ
có nhi u c g ng c ng c , nâng cao vai trò ch o c a kinh t nh n cề ố ắ ủ ố ủ đạ ủ ế à ướ
v hi n nay vai trò ch o c a kinh t nh n c ang t ng b c cà ệ ủ đạ ủ ế à ướ đ ừ ướ đượ
kh ng nh.ẳ đị
Tuy nhiên hi n nay ang có r t nhi u ý ki n khác nhau v vi c phátệ đ ấ ề ế ề ệ
tri n th nh ph n kinh t n y: i m i, c ph n s p x p, nâng caoể à ầ ế à đổ ớ ổ ầ ắ ế
hi uqu . Vì v y trong án n y tôi t p trung i v o vi c nghiên c uệ ả ậ đề à ậ đ à ệ ứ
quan ni m v kinh t th tr ng, tính t t y u v n i dung vai trò ch oệ ề ế ị ườ ấ ế à ộ ủ đạ
c a kinh t nh n c trong n n kinh t nhi u th nh ph n, vai trò c a nóủ ế à ướ ề ế ề à ầ ủ
c th hi n nh th n o, các gi i pháp trong th i gian t i t ngđượ ể ệ ư ế à ả để ờ ớ ă
c ng vai trò ch o c a kinh t nh n c n c ta. Tôi hi v ng nó sườ ủ đạ ủ ế à ướ ở ướ ọ ẽ
góp ph n nh m i ng i hi u h n v th nh ph n kinh t n y v gópầ ỏ để ọ ườ ể ơ ề à ầ ế à à
m t ph n v o vi c phát tri n kinh t nh n c tr lên v ng m nh.ộ ầ à ệ ể ế à ướ ở ữ ạ
Trần Anh Tú Thương mại 44A
Đề án kinh tế chính trị
Ch ng Iươ
Quan ni m chung v kinh t nh n c (KTNn)ệ ề ế à ướ

g m quy n s h u, quy n t ch c, chi ph i ho t ng theo nh ng h ngồ ề ở ữ ề ổ ứ ố ạ độ ữ ướ
ã nh. Kinh t nh n c c th hi n d i nh ng hình th c nh tđ đị ế à ướ đượ ể ệ ướ ữ ứ ấ
nh: doanh nghi p nh n c, ngân h ng nh n c, qu d tr qu c gia,đị ệ à ướ à à ướ ỹ ự ữ ố
Trần Anh Tú Thương mại 44A
Đề án kinh tế chính trị
h th ng b o hi m. Nh v y kinh t nh n c có nhi u b ph n h pệ ố ả ể ư ậ ế à ướ ề ộ ậ ợ
th nh, v t t c các b ph n u thu c quy n s h u c a nh n c.à à ấ ả ộ ậ đề ộ ề ở ữ ủ à ướ
2.2. Các b ph n h p th nh v ch c n ng c a t ng b ph nộ ậ ợ à à ứ ă ủ ừ ộ ậ
a. Doanh nghi p nh n c:ệ à ướ "l t ch c kinh t do nh n c uà ổ ứ ế à ướ đầ
t v n, th nh l p v t ch c qu n lý, ho t ng kinh doanh ho tư ố à ậ à ổ ứ ả ạ độ ạ
ng công ích, nh m th c hi n nh ng m c tiêu ã nh"độ ằ ự ệ ữ ụ đ đị . Nh v yư ậ
doanh nghi p nh n c có 2 lo i: M t l , các doanh nghi p ho t ng vìệ à ướ ạ ộ à ệ ạ độ
m c ích l i nhu n, hai l : các doanh nghi p ho t ng vì m c ích xãụ đ ợ ậ à ệ ạ độ ụ đ
h i. N u lo i doanh nghi p thu c lo i 1 thì ho t ng v i m c ích nộ ế ạ ệ ộ ạ ạ độ ớ ụ đ ổ
nh chính tr v ch y u còn doanh nghi p thu c lo i 2 thì l y m c íchđị ị à ủ ế ệ ộ ạ ấ ụ đ
l i nh ân l ch y u tuy nhiên ph i ch p h nh pháp lu t. L nh v c ho tợ ụ à ủ ế ả ấ à ậ ĩ ự ạ
ng ch y u c a lo i 1 l : qu c phòng an ninh, t i chính, y t , v n hoá,độ ủ ế ủ ạ à ố à ế ă
giáo d c còn doanh nghi p thu c lo i 2 l ho t ng trên t t c cácụ ệ ộ ạ à ạ độ ấ ả
ng nh, l nh v c kinh doanh có hi u qu . Vì v y m i doanh nghi p có ch cà ĩ ự ệ ả ậ ỗ ệ ứ
n ng v c thù v c ch qu n lý.ă à đặ ề ơ ế ả
b) Ngân sách nh n c l m t b ph n c a KTNNà ướ à ộ ộ ậ ủ , th c hi n ch cự ệ ứ
n ng thu, chi ngân sách, v có tác d ng i u ch nh, qu n lý, ki m soát cácă à ụ đ ề ỉ ả ể
ho t ng c a KTNN. Doanh nghi p nh n c v các th nh ph n kinh tạ độ ủ ệ à ướ à à ầ ế
khác,
c) Ngân h ng nh n cà à ướ : l m t b ph n c a KTNN nh m m b oà ộ ộ ậ ủ ằ đả ả
cho KTNN, kinh t qu c dân ho t ng bình th ng trong m i tìnhế ố ạ độ ườ ọ
hu ng. Các qu d tr qu c gia dùng l c l ng v t chât i u ti t qu nố ỹ ự ữ ố ự ượ ậ để đ ề ế ả
lý bình n giá c , m b o cho tình hình kinh t - xã h i chung.ổ ả đả ả ế ộ
d) H th ng b o hi mệ ố ả ể : l m t b ph n không th thi u c c aà ộ ộ ậ ể ế đượ ủ
kinh t th tr ng có s qu n lý c a nh n c ch u trách nhi m th c hi nế ị ườ ự ả ủ à ướ ị ệ ự ệ

nh h ng chính sách dù có úng nh ng n u không có s c m nh v t ch tđị ướ đ ư ế ứ ạ ậ ấ
thì nó c ng không th th nh công trong m i lúc.ũ ể à ọ
Trong KTNN, h th ng các doanh nghi p nh n c gi m t vai tròệ ố ệ à ướ ữ ộ
c c kì quan tr ng trong vi c phát tri n h th ng doanh nghi p c n thi tự ọ ệ ể ệ ố ệ ầ ế
trong giai o n hi n nay vì:đ ạ ệ
Do nhu c u khôi ph c kinh t sau chi n tranh các doanh nghi p *****ầ ụ ế ế ệ
ra nh m th c hi n nh ng d án l n m l c l ng t nhân không thđể ằ ự ệ ữ ự ớ à ự ượ ư ể
gánh vác c, òi h i v n l n, công ngh cao ch có các doanh nghi pđượ đ ỏ ố ớ ệ ỉ ệ
nh n c m i áp ng c.à ướ ớ đ ứ đượ
Do có r t nhi u thuy t ( c bi t l c a Keyness) v vai trò c a kinhấ ề ế đặ ệ à ủ ề ủ
t nh n c, chính ph ã ch tr ng th nh l p nhi u doanh nghi p nhế à ướ ủ đ ủ ươ à ậ ề ệ à
n c v cung c p các h ng hoá công c ng, t o ra vi c l m, phân phói l iướ ề ấ à ộ ạ ệ à ạ
thu nh p, xoá b c quy n, th c hi n công b ng xã h i.ậ ỏ độ ề ự ệ ằ ộ
Chúng ta ang th c hi n CNH, H H: i t t, ón u, quá trình n yđ ự ệ Đ đ ắ đ đầ à
òi h i l ng v n r t l n, v r i ro cao, các doanh nghi p t nhân khôngđ ỏ ượ ố ấ ớ à ủ ệ ư
th ho c mu n tham gia v o chính ph bu c ph i th nh l p các doanhể ặ ố à ủ ộ ả à ậ
nghi p nh n c th c hi n nhi m v na .ệ à ướ để ự ệ ệ ụ ỳ
Trần Anh Tú Thương mại 44A
Đề án kinh tế chính trị
Nh v y v n phát tri n v t ng c ng vai trò ch o c a KTTTư ậ ấ đề ể à ă ườ ủ đạ ủ
l m t t t y u khách quan, c n thi t. Nh n th c c m c tiêu n y chúngà ộ ấ ế ầ ế ậ ứ đượ ụ à
ta ph i có nhi u bi n pháp chính sách t ng c ng vai trò ch o c aả ề ệ để ă ườ ủ đạ ủ
nó.
2. Vai trò ch o c a KTNN trong giai o n hi n nayủ đ ạ ủ đ ạ ệ
2.1. KTNN là lực lượng vật chất, công c s c bén nh n c th cụ ắ để à ướ ự
hi n ch c n ng nh h ng, i u ti t v qu n lý v mô n n kinh t . Trongệ ứ ă đị ướ đ ề ế à ả ĩ ề ế
n n kinh t h ng hoá nhi u th nh ph n có s qu n lý c a nh n c theoề ế à ề à ầ ự ả ủ à ướ
nh h ng XHCN, KTNN v i t cách l m t y u t , m t ch th kinh tđị ướ ớ ư à ộ ế ố ộ ủ ể ế
c bi t. Nó có vai trò v mô i u ti t, i u h nh trên ph m vi to n bđặ ệ ĩ đ ề ế đ ề à ạ à ộ
n n kinh t t n c l m cho n n kinh t ho t ng thông su t, t o l pề ế đấ ướ à ề ế ạ độ ố ạ ậ

nh n, t o t ng tr ng nhanh cho n n kinh t . Ti p n a l các n l cọ ạ đà ă ưở ề ế ế ữ à ỗ ự
v t i chính ngo i giao, chính tr th c thi chi n l c, chuy n giao côngề à ạ ị để ự ế ượ ể
ngh hi u qu . Có thêm m t i m m i ây l KTNN không ch ti nệ ệ ả ộ đ ể ớ ở đ à ỉ ế
h nh CNH, H H n c nh tr c ây m tr th nh m t h t nhân tà Đ đơ độ ư ướ đ à ở à ộ ạ ổ
ch c lôi kéo các th nh ph n kinh t khác cùng tham gia v o qu o CNH,ứ à ầ ế à ỹ đạ
H H nh n c.Đ à ướ
2.4. KTNN gi các v trí then ch t trong n n kinh t t nhân m b oữ ị ố ề ế ư đả ả
cân i v mô c a n n kinh t c ng nh t o t ng tr ng lâu d i b nđố ĩ ủ ề ế ũ ư ạ đà ă ưở à ề
v ng v hi u qu cho n n kinh t . ó l các l nh v c nh công nghi p s nừ à ệ ả ề ế Đ à ĩ ự ư ệ ả
xu t, t li u s n xu t, quan tr ng các ng nh công nghi p m i nh n, k tấ ư ệ ả ấ ọ à ệ ũ ọ ế
c u h t ng v t ch t cho kinh t nh giao thông, b u chính, n ng l ng.ấ ạ ầ ậ ấ ế ư ư ă ượ
Các nh h ng to l n n kinh t i ngo i nh các liên doanh l n, xu tả ưở ớ đế ế đố ạ ư ớ ấ
nh p kh u ho c các l nh v c liên quan n an ninh qu c phòng v tr t tậ ẩ ặ ĩ ự đế ố à ậ ự
xã h i. Tuy nhiên quan i m n m gi n y không có ngh a l nh n cộ đ ể ắ ữ à ĩ à à ướ
c quy n, c ng nh c trong các l nh v c y m có s h p tác, liên doanhđộ ề ứ ắ ĩ ự ấ à ự ợ
h p lý v các th nh ph n kinh t khác nh t l trong l nh v c c s hợ à à ầ ế ấ à ĩ ự ơ ở ạ
t ng, xu t nh p kh u công nghi p.ầ ấ ậ ẩ ệ
Nh v y KTNN ph i t o ra l c l ng v t ch t h ng hoá v d ch vư ậ ả ạ ự ượ ậ ấ à à ị ụ
kh d chi ph i c giá c th tr ng d n d t giá c th tr ng b ngả ĩ ố đượ ả ị ườ ẫ ắ ả ị ườ ằ
chính ch t l ng v giá c a s n ph m d ch v mình l m ra. M t khác,ấ ượ à ủ ả ẩ ị ụ à ặ
trong i u ki n to n c u hoá, cu c cách m ng KHCN ang di n ra nh vđ ề ệ à ầ ộ ạ đ ễ ư ũ
bão gi v ng c l p, s n nh v kinh t - xã h i, kinh t nh n cđể ữ ữ độ ậ ự ổ đị ề ế ộ ế à ướ
ph i v ng m nh v gi v trí then ch t trong n n kinh t .ả ữ ạ à ữ ị ố ề ế
V i vai trò quan tr ng then ch t c a KTNN thì hi n tr ng c a n cớ ọ ố ủ ệ ạ ủ ướ
ta trong giai o n hi n nay ra sao?đ ạ ệ
Trần Anh Tú Thương mại 44A
Đề án kinh tế chính trị
Ch ng IIIươ
Th c tr ng doanh nghi p nh n c ự ạ ệ à ướ
n c ta hi n nayở ướ ệ

n c".ướ
i h i v n ti p t c kh ng nh vai trò ch o c a doanh nghi pĐạ ộ ẫ ế ụ ẳ đị ủ đạ ủ ệ
Trần Anh Tú Thương mại 44A
Đề án kinh tế chính trị
nh à n c nh ng a ra quan i m coi ch o không có ngh a l chi m tướ ư đư đ ể ủ đạ ĩ à ế ỷ
tr ng l n trong m i ng nh, m i l nh v c m th hi n : n ng su t, ch tọ ớ ọ à ọ ĩ ự à ể ệ ở ă ấ ấ
l ng hi u qu .ượ ệ ả
ây c coi l giai o n i m i có tính b c ngo t a doanhĐ đượ à đ ạ đổ ớ ướ ặ đư
nghi p nh n c chuy n h n sang h ch toán kinh doanh theo nguyên t cệ à ướ ể ẳ ạ ắ
th tr ng. Nhi u h c gi g i ây l quá trình th ng m i hoá có tácị ườ ề ọ ả ọ đ à ươ ạ
d ng b t bu c các doanh nghi p ph i nh h ng v o th tr ng, ngụ ắ ộ ệ ả đị ướ à ị ườ đồ
th i t ng quy n t ch doanh nghi p trong các quy t nh kinh doanh.ờ ă ề ự ủ ệ ế đị
1.3. Giai o n 1990 n nayđ ạ đế
u tiên D i h i i bi u to n qu c l n 7 (1991) ã ch tr ngĐầ ạ ộ đạ ể à ố ầ đ ủ ươ
"s p x p l i v i m i qu n lý kinh t qu c doanh trong ó s p x p cácắ ế ạ à đổ ớ ả ế ố đ ắ ế
xí nghi p v t ng công ty nh n c phù h p v i yêu c u s n xu t kinhệ à ổ à ướ ợ ớ ầ ả ấ
doanh trong c ch th tr ng v khu v c qu c doanh" ph i c s p x pơ ế ị ườ à ự ố ả đượ ắ ế
l i, i m i công ngh v t ch c qu n lý, kinh doanh có hi u qu , liênạ đổ ớ ệ à ổ ứ ả ệ ả
k t v h tr các th nh ph n kinh t khác, th c hi n vai trò ch o vế à ỗ ợ à ầ ế ự ệ ủ đạ à
ch c n ng c a m t công c qu n lý v mô c a nh n c.ứ ă ủ ộ ụ ả ĩ ủ à ướ
n i h i i bi u to n qu c l n VIII (1996) ti p t c i m iĐế đạ ộ đạ ể à ố ầ ế ụ đổ ớ
doanh nghi p nh n c v :ệ à ướ ề
i m i c ch qu n lý doanh nghi p nh n c trên c s ánh giá,Đổ ớ ơ ế ả ệ à ướ ơ ở đ
rút kinh nghi m c a quá trình th c hi n "c ch 217" các n i dung iệ ủ ự ệ ơ ế ộ đổ
m i c ch qu n lý doanh nghi p nh n c g m: Theo quy t nhớ ơ ế ả ệ à ướ ồ ế đị
315/H BT các doanh nghi p ph i r soát l i ch c n ng ho t ng kinhĐ ệ ả à ạ ứ ă ạ độ
doanh, r soát l i các y u t s n xu t kinh doanh nh : th tr ng côngà ạ ế ố ả ấ ư ị ườ
ngh , v n, t ch c lao ng, t ch c b máy cán b , soát xét l i tìnhệ ố ổ ứ độ ổ ứ ộ ộ ạ
tr ng t i chính, k toán, th ng kê…ạ à ế ố
Theo Ngh nh 388/H BT các doanh nghi p ph i c th nh l pị đị Đ ệ ả đượ à ậ

kinh doanh c a doanh nghi p. Chuy n các doanh nghi p nh n c kinhủ ệ ể ệ à ướ
doanh sang ho t ng theo c ch công ty trách nhi m h u h n ho c côngạ độ ơ ế ệ ữ ạ ặ
ty c ph n. B o m quy n t ch v t ch u trách nhi m y trongổ ầ ả đả ề ự ủ à ự ị ệ đầ đủ
s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p, c nh tranh bình ng tr c phápả ấ ủ ệ ạ đẳ ướ
lu t, xoá b bao c p c a nh n c i v i doanh nghi p.ậ ỏ ấ ủ à ướ đố ớ ệ
Th c hi n i u ch nh c c u doanh nghi p nh n c nh : th c hi nự ệ đ ề ỉ ơ ấ ệ à ướ ư ự ệ
c ph n hoá nh ng doanh nghi p m nh n c không c n n m gi 100%ổ ầ ữ ệ à à ướ ầ ắ ữ
v n huy ng thêm v n, t o ng l c v c ch qu n lý n ng ngố để độ ố ạ độ ự à ơ ế ả ă độ
thúc y doanh nghi p l m n có hi u qu . u tiên ng i lao ng cđẩ ệ à ă ệ ả Ư ườ độ đượ
mua c ph n t ng b c m r ng bán c ph n cho các nh u t trong vổ ầ ừ ướ ở ộ ổ ầ à đầ ư à
ngo i n c.à ướ
Ph n u trong kho ng 5 n m c b n ho n th nh vi c x p s p, iấ đấ ả ă ơ ả à à ệ ắ ế đổ
m i nâng cao hi uqu kinh doanh c a doanh nghi p nh n c, c ng c vớ ệ ả ủ ệ à ướ ủ ố à
hi n i hoá t ng b c các T ng công ty nh n c.ệ đạ ừ ướ ổ à ướ
2. Trên c s quá trình i m i các doanh nghi p nh n c c aơ ở đổ ớ ệ à ướ ủ
Vi t Nam ã t c nh ng th nh t u nh t nh.ệ đ đạ đượ ữ à ự ấ đị
2.1. Nh ng th nh t u n c ta trong giai o n 1991-2001 v vi c i ữ à ự ướ đ ạ ề ệ đổ
m i, s p x p l i các doanh nghi p nh n cớ ắ ế ạ ệ à ướ
Trong 5 n m 1991-1995 t c t ng tr ng bình quân h ng n mă ố độ ă ưở à ă
c a kinh t qu c doanh l 11,7%, g n g p r i t c t ng tr ng bìnhủ ế ố à ầ ấ ưỡ ố độ ă ưở
Trần Anh Tú Thương mại 44A
Đề án kinh tế chính trị
quân c a to n b n n kinh t v g n g p ôi kinh t ngo i qu c doanh.ủ à ộ ề ế à ầ ấ đ ế à ố
Trong giai o n 1996-1999 do nh ng nguyên nhân khác nhau c bi t lđ ạ ữ đặ ệ à
cu c kh ng ho ng t i chính ti n t trong khu v c v thiên tai liên ti p x yộ ủ ả à ề ệ ự à ế ả
ra nên t c t ng tr ng n n kinh t nói chung gi m d n. Doanh nghi pố độ ă ưở ề ế ả ầ ệ
nh n c c ng trong tình tr ng ó, tuy nhiên t c t ng tr ng c a cácà ướ ũ ạ đ ố độ ă ưở ủ
doanh nghi p nh n c v n cao h n t c t ng tr ng n n kinh t .ệ à ướ ẫ ơ ố độ ă ưở ề ế
Vi c s p x p các doanh nghi p nh n c ã góp ph n thay i m tệ ắ ế ệ à ướ đ ầ đổ ộ
b c c c u v n v lao ng c a doanh nghi p, có tác ng tích c c nướ ơ ấ ố à độ ủ ệ độ ự đế

Đề án kinh tế chính trị
vón, m c t ch c a các doanh nghi p n âu, quan h v i c quanứ độ ự ủ ủ ệ đế đ ệ ớ ơ
ch qu n. Nh xác nh rõ quy n l c t ch c a các doanh nghi p nhủ ả ờ đị ề ự ự ủ ủ ệ à
n c nên trong vi c th c hi n ch tr ng liên doanh, liên k t v i n cướ ệ ự ệ ủ ươ ế ớ ướ
ngo i qua ho t ng u t qu c t , các doanh nghi p nh n c (chi mà ạ độ đầ ư ố ế ệ à ướ ế
96% s d án) ã ch ng tích c c v th c hi n khá th nh công, yố ự đ ủ độ ự à ự ệ à đẩ
m nh vi c thu hút v n u t n c ngo i v o Vi t Nam h n 10 n m qua.ạ ệ ố đầ ư ướ à à ệ ơ ă
Trong i m i t ch c qu n lý mô hình t ng công ty (ch y u l cácđổ ớ ổ ứ ả ổ ủ ế à
công ty 91) ã b c u phát huy tác d ng l nh ng doanh nghi p nhđ ướ đầ ụ à ữ ệ à
n c nòng c t c a kinh t n c ta (hi n nay có 17 t ng công ty 91 v 76ướ ố ủ ế ướ ệ ổ à
t ng công ty 90, c ng l i 93 t ng công ty v i 1.534 doanh nghi p th nhổ ộ ạ ổ ớ ệ à
viên gi 66% v n, 55% lao ng, trên 90% kim ng ch xu t kh u, 80% n pữ ố độ ạ ấ ẩ ộ
ngân sách c a khu v c doanh nghi p nh n c.ủ ự ệ à ướ
2.4. Chúng ta thực hiện đa dạng hoá: Các hình th c s h u ã t m tứ ở ữ đ đạ ộ
s k t qu : M c dù ti n h nh ch m nh ng sau 6 n m thí i m, tìm tòiố ế ả ặ ế à ậ ư ă đ ể
tranh lu n n 1998-1999 chúng ta ã t ng i th ng nh t v quan i mậ đế đ ươ đố ố ấ ề đ ể
v tri n khai m nh các gi i pháp chuy n i s h u, c bi t l c ph nà ể ạ ả ể đổ ở ữ đặ ệ à ổ ầ
hoá, trên th c t các doanh nghi p nh n c c ph n hoá u ch ng tự ế ệ à ướ ổ ầ đề ứ ỏ
vai trò c a mình.ủ
3.1. Bên c nh nh ng th nh t u ã t c doanh nghi p nh n c ạ ữ à ự đ đạ đượ ệ à ướ
còn có nh ng t n t i ch y uữ ồ ạ ủ ế
V hi u qu kinh doanh doanh nghi p nh n c kinh doanh có hi uề ệ ả ệ à ướ ệ
qu theo các tiêu chí hi n h nh do B T i chính quy nh. Nh ng theo sả ệ à ộ à đị ư ố
li u n m 1997 c a b T i chính, trong t ng s 5.429 doanh nghi p nhệ ă ủ ộ à ổ ố ệ à
n c thì s kinh doanh có hi u qu chi m 40, 44%. S li u n y th ngướ ố ệ ả ế ố ệ à ố
nh t v i s li u n y th ng nh t v i s li u ánh giá c a ban i m iấ ớ ố ệ à ố ấ ớ ố ệ đ ủ đổ ớ
doanh nghi p trung ng (tháng 2 - 2002) s doanh nghi p buh l chi mệ ươ ố ệ ỗ ế
20%, s doanh nghi p còn l i n m trong tình tr ng không n khi l , khi lãiố ệ ạ ằ ạ ổ ỗ
v l i c ng không l n. V t c t ng tr ng liên t c trong th i gian d ià ạ ũ ớ ề ố độ ă ưở ụ ờ à
13%/n m n n m 1998 v u n m 1999 t c t ng còn 8 - 9%. Hi uă đế ă à đầ ă ố độ ă ệ

ph i t p trung v o l nh v c công nghi p, c bi t l công nghi p chả ậ à ĩ ự ệ đặ ệ à ệ ế
bi n , ch t o. C c u c p qu n lý c ng l b t h p lý ch t tr ngế ế ạ ơ ấ ấ ả ũ à ấ ợ ở ỗ ỷ ọ
doanh nghi p do a ph ng qu n lý l quá cao (trên 60% v s s nệ đị ươ ả à ề ố ả
l ng). V quy mô tính n 1 -9 - 1999 s doanh nghi p có quy mô d i 5ượ ề đế ố ệ ướ
t ng chi m 65%, s doanh nghi p nh n c r t khó th c hi n y ỷ đồ ế ố ệ à ướ ấ ự ệ đầ đủ
các ch c n ng v k vòng v vai trò m ng v nh n c mong i.ứ ă ằ ỳ ề à Đả à à ướ đợ
V quy mô v các m i quan h qu n lý c a các doanh nghi p nhề à ố ệ ả ủ ệ à
n c có nhi u i m ch a h p lý. Doanh nghi p nh n c phát tri n cònướ ề đ ể ư ợ ệ à ướ ể
ch ng chéo, trùng l p v ng nh ngh , s n ph m. Ngu n v n h n h pồ ặ ề à ề ả ẩ ồ ố ạ ẹ
nh ng l i u t hình th nh v phát tri n nhi u doanh nghi p nh n cư ạ đầ ư à à ể ề ệ à ướ
có quy mô v n quá nh bé không l c s n xu t kinh doanh có hi uố ỏ đủ ự để ả ấ ệ
qu . ây l s lãng phí l n trong u t v phát tri n.ả Đ à ự ớ đầ ư à ể
Doanh nghi p nh n c l m t trong nh ng a ch c a t thamệ à ướ à ộ ữ đị ỉ ủ ệ
nh ng, lãng phí gây th t thoát t n th t ngu n t i l c t n c.ũ ấ ổ ấ ồ à ự đấ ướ
Trần Anh Tú Thương mại 44A
Đề án kinh tế chính trị
3.2. Nh ng nguyên nhân c a nh ng t n t i trên.ữ ủ ữ ồ ạ
u t sai: trong xây d ng m i v c i t o các doanh nghi p, nhĐầ ư ự ớ à ả ạ ệ à
n c không tính n s bi n ng th tr ng. u t sai b t ngu n tướ đế ự ế độ ị ườ Đầ ư ắ ồ ừ
nh ng quy t nh th i bao c p (công ty gang thép Thái Nguyên, công tyữ ế đị ờ ấ
dâu t t m ). Tuy nhiên sau nhi u n m i m i theo c ch th tr ng…ơ ằ ề ă đổ ớ ơ ế ị ườ
vi c u t sai v n di n ra (nhi u nh máy ng, xi m ng lò ng, bia,ệ đầ ư ẫ ễ ề à đườ ă đứ
thu c lá, g ch ngói a ph ng .). S qu n lý c a nh n c không …ố ạ đị ươ ự ả ủ à ướ đủ
hi u l c ng n ch n tình tr ng u t không tính n th tr ng,ệ ự để ă ặ ạ đầ ư đế ị ườ
không cân i v i nguyên li u, c ng không tính n giá th nh.đố ớ ệ ũ đế à
Tình tr ng thi u v n ch y u: doanh nghi p do nh n c quy t nhạ ế ố ủ ế ệ à ướ ế đị
th nh l p, nh ng không c p v n cho s n xu t kinh doanh bu c ph i ià ậ ư ấ đủ ố ả ấ ộ ả đ
vay v i lãi su t ngân h ng. Nhìn chung v n nh n c th ng ch chi mớ ấ à ố à ướ ườ ỉ ế
60% v n s n xu t kinh doanh c a các doanh nghi p. Trong ó t i các T ngố ả ấ ủ ệ đ ạ ổ
công ty 91 l 75%, t i các a ph ng qu n lý l 50%, các doanh nghi pà ạ đị ươ ả à ệ

i s nh h ng n kinh doanh c a m i doanh nghi p.đố ử ả ưở đế ủ ỗ ệ
Môi tr ng kinh doanh ch a ho n ch nh, còn nhi u b t c p. i nườ ư à ỉ ề ấ ậ Đ ể
hình l h th ng t i chính, ngân h ng, giá c ch a th t s xây d ng theoà ệ ố à à ả ư ậ ự ự
kinh t th tr ng v n còn nh ng tình tr ng bu c ngân h ng cho vay theoế ị ườ ẫ ữ ạ ộ à
l nh, ngân h ng th ng không ch u trách nhi m v hi u qu v n cho vayệ à ụ độ ị ệ ề ệ ả ố
v thu h i n , ch g p n khó òi ngân h ng ph i khoanh n , gi m nà ồ ợ ỉ ặ ợ đ à ả ợ ả ợ
ho c cho vay m i tr n c . Các th tr ng y u t s n xu t ch a ho nặ ớ để ả ợ ũ ị ườ ế ố ả ấ ư à
ch nh. ó l không k nh ng th t c h nh chính xin - cho v nh ng h n viỉ Đ à ể ữ ủ ụ à à ữ à
nh ng nhi u c a không ít công ch c ang gây khó kh n cho doanh nghi p.ũ ễ ủ ứ đ ă ệ
S lao ng d th a ang r t l n. Theo báo cáo c a Ban i m iố độ ư ừ đ ấ ớ ủ đổ ớ
doanh nghi p trung ng (2-2000) a ra l 4% t ng s lao ng d th aệ ươ đư à ổ ố độ ư ừ
(còn s li u B lao ng th ng binh xã h i l 6%). Có 1 s a ph ngố ệ ộ độ ươ ộ à ố đị ươ
ng nh s lao ng d khá l n nh : H i D ng 33%, Nam nh 27%,à ố độ ự ớ ư ả ươ Đị
Ngh An 16%, H i Phòng 15%, Thanh Hoá 10% T ng công ty thép có 12%,ệ ả ổ
B thu s n có 14% lao ng d th a.ộ ỷ ả độ ư ừ
Trần Anh Tú Thương mại 44A
Đề án kinh tế chính trị
Ch ng IVươ
Các bi n pháp đ t ng c ng vai trò chệ ể ă ườ ủ
đ o c a kinh t nh n c n c ta hi nạ ủ ế à ướ ở ướ ệ
nay.
1. Các gi i pháp chung i v i t t c các b ph n c a kinh tả đố ớ ấ ả ộ ậ ủ ế
Vi t Nam.ệ
1.1. Nh n th c úng n v kinh t nh n c v nh h ng xã h i ậ ứ đ đắ ề ế à ướ à đị ướ ộ
ch ngh a.ủ ĩ
i v i n c ta trong giai o n hi n nay v trong giai o n t i c nĐố ớ ướ đ ạ ệ à đ ạ ớ ầ
ng th i khuy n khích khu v c kinh t quan tr ng, kinh t nh n c,đồ ờ ế ự ế ọ ế à ướ
kinh t t p th , kinh t cá th ti u ch , kinh t t nhân, kinh t t b n nhế ậ ể ế ể ể ủ ế ư ế ư ả à
n c v kinh t có v n u t n c ngo i có nhi u hình th c s h u,ướ à ế ố đầ ư ướ à ề ứ ở ữ
chúng v a c l p l i v a an xen l n nhau. Các ho t ng c u kinh từ độ ậ ạ ừ đ ẫ ạ độ ả ế

nh n c, gi v trí then ch t trong n n kinh t l công c v t ch t quanà ướ ữ ị ố ề ế à ụ ậ ấ
tr ng nh n c nh h ng v i u ti t v mô n n kinh t , kinh t nhọ để à ướ đị ướ à đ ề ế ĩ ề ế ế à
n c, doanh nghi p nh n c có vai trò quy t nh trong vi c gi v ngướ ệ à ướ ế đị ệ ữ ữ
nh h ng xã h i ch ngh a phát tri n v n nh chính tr , kinh t , xãđị ướ ộ ủ ĩ ể à ổ đị ị ế
h i c a t n c. Vì v y, doanh nghi p nh n c ph i không ng ng s pộ ủ đấ ướ ậ ệ à ướ ả ừ ắ
x p, i m i, phát tri n, có trình công ngh v qu n lý tiên ti n khôngế đổ ớ ể độ ệ à ả ế
ng ng nâng cao hi u qu . Các doanh nghi p nh n c chuy n sang kinhừ ệ ả ệ à ướ ể
doanh theo c ch th tr ng, nh h ng xã h i ch ngh a, t ch , t ch uơ ế ị ườ đị ướ ộ ủ ĩ ự ủ ự ị
trách nhi m, c nh tranh v h p tác v i các doanh nghi p c a các th nhệ ạ à ợ ớ ệ ủ à
ph n kinh t khác.ầ ế
2.2. Doanh nghiệp nhà nước: ph i tính n hi u qu trong quá trìnhả đế ệ ả
ho t ng s n xu t kinh doanh. Vi c s p x p, i m i, phát tri n cácạ độ ả ấ ệ ắ ế đổ ớ ể
doanh nghi p nh n c u nh h ng t i nâng cao hi u qu , vì có hi uệ à ướ đề đị ướ ớ ệ ả ệ
qu m i có th nêu g ng, h ng d n v góp ph n t ng ti m l c kinh tả ớ ể ươ ướ ẫ à ầ ă ề ự ế
nhi u th nh ph n.ề à ầ
M t khác: M t n n kinh t nh h ng xã h i ch ngh a ph i cặ ộ ề ế đị ướ ộ ủ ĩ ả đượ
xem xét n hi u qu kinh t - xã h i t ng th h ng t i m c tiêu c ađế ệ ả ế ộ ổ ể ướ ớ ụ ủ
ch ngh a xã h i. Do ó có nhi u vi c l m m i m , ph i r t coi tr ng,ủ ĩ ộ đ ề ệ à ớ ẻ ả ấ ọ
t ng k t th c ti n v tham kh o kinh nghi m n c ngo i nh ng vì b nổ ế ự ễ à ả ệ ướ à ư ả
ch t ch xã h i khác nhau v trình c a l c l ng s n xu t khácấ ế độ ộ à độ ủ ự ượ ả ấ
nhau cho nên có m c tiêu ph ng h ng gi i pháp khác nhau, không thụ ươ ướ ả ể
sao chép máy máy, d p khuân, ng th i c ng không òi h i ph i gi iậ đồ ờ ũ đ ỏ ả ả
quy t sáng t ngay v n m t cách duy ý chí.ế ỏ ấ đề ộ
Trần Anh Tú Thương mại 44A
Đề án kinh tế chính trị
2.3. Phát triển doanh nghiệp nhà nước: l v n h tr ng trongà ấ đề ệ ọ
ng l i phát tri n kinh t , ng th i ph i nh n th y tính nh y c m vđườ ố ể ế đồ ờ ả ậ ấ ạ ả ề
chính tr liên quan t i s n nh v phát tri n kinh t t n c.ị ớ ự ổ đị à ể ế đấ ướ
Quá trình th c hi n có nhi u v n m i t ra. Do ó v a ph iự ệ ề ấ đề ớ đặ đ ừ ả
ti n h nh ng b , kh n tr ng nh ng ph i v ng ch c, có ch ng trìnhế à đồ ộ ẩ ươ ư ả ữ ắ ươ

ph ng ti n giao thông c gi i l n, xu t b n sách giáo khoa, sách báoươ ệ ơ ớ ớ ấ ả
Trần Anh Tú Thương mại 44A
Đề án kinh tế chính trị
chính tr , b o trì h th ng ng s t qu c gia bi n xe, ng thu quanị ả ệ ố đườ ắ ố ể đườ ỷ
tr ng…ọ
3.2. S a i b sung c ch chính sách.ử đổ ổ ơ ế
i m i doanh nghi p ho t gn kinh doanh: Doanh nghi p t chĐổ ớ ệ ạ độ ệ ự ủ
quy t nh kinh doanh theo quan h cung c u trên th tr ng phù h p v iế đị ệ ầ ị ườ ợ ớ
m c tiêu th nh l p v i u l ho t ng. Xoá b bao c p i v i doanhụ à ậ à đ ề ệ ạ độ ỏ ấ đố ớ
nghi p. Th c hi n chính sách u ãi i v i các ng nh, vùng, các s nệ ự ệ ư đ đố ớ à ả
ph m v d ch v c n u tiên ho c khuy n khích phát tri n, không phânẩ à ị ụ ầ ư ặ ế ể
bi t th nh ph n kinh t . Ban h nh lu t c nh tranh b o v khuy nệ à ầ ế à ậ ạ để ả ệ ế
khích các doanh nghi p thu c m i th nh ph n kinh t c nh tranh, h p tácệ ộ ọ à ầ ế ạ ợ
bình ng trong khuôn kh pháp lu t chung. i v i nh ng doanh nghi pđẳ ổ ậ Đố ớ ữ ệ
nh n c ho t ng trong l nh v c c quy n c n có quy nh ki m soátà ướ ạ độ ĩ ự độ ề ầ đị ể
giá v i u ti t l i nhu n v c n t ch c m t s doanh nghi p nh n cà đ ề ế ợ ậ à ầ ổ ứ ộ ố ệ à ướ
cùng c nh tranh bình ng.ạ đẳ
i v i doanh nghi p ho t ng công ích, chuy n t c ch c pĐố ớ ệ ạ độ ể ừ ơ ế ấ
v n, giao nhi m v sang c ch t h ng ho c u th u th c hi n, s nố ệ ụ ơ ế đặ à ặ đấ ầ ự ệ ả
ph m, d ch v công ích. Nh n c có chính sách u ãi i v i các s nẩ ị ụ à ướ ư đ đố ớ ả
ph m v d ch v công ích, không phân bi t lo i hình doanh nghi p th nhẩ à ị ụ ệ ạ ệ à
ph n kinh t . Nh n c c p v n i u l cho doanh nghi p nh n cầ ế à ướ ấ đủ ố đ ề ệ ệ à ướ
ho t ng công ích. Th c hi n c ch qu n lý lao ng ti n l hng vạ độ ự ệ ơ ế ả độ ề ươ à
thu nh p c s kh i l ng, ch t l ng s n ph m, d ch v m nh n cậ ơ ở ố ượ ấ ượ ả ẩ ị ụ à à ướ
giao ho c t h ng. Doanh nghi p nh n c ho t ng công ích c ngặ đặ à ệ à ướ ạ độ ũ
ph i h ch toán.ả ạ
Gi i quy t lao ng d i d o d v n không thanh toán c.ả ế độ ồ à ư à ợ đượ
B xung c ch , chính sách i v i lao ng d i d o trong s p x p,ổ ơ ế đố ớ độ ồ à ắ ế
c c u l i doanh nghi p nh n c. Doanh nghi p ph i r soát v xây d ngơ ấ ạ ệ à ướ ệ ả à à ự
úng nh m c xác nh s l ng lao ng c n thi t. Lao ng dôi dđ đị ứ để đị ố ượ độ ầ ế độ ư

Hình th nh m t s t p o n kinh t m nh trên c s t ng công tyà ộ ố ậ đ à ế ạ ơ ở ổ
nh n c, có s tham gia c a các th nh ph n kinh t , kinh doanh aà ướ ự ủ à ầ ế đ
ng nh, trong ó có ng nh kinh doanh chính, chuyên môn hoá cao v gi vaià đ à à ữ
trò chi ph i l n trong n n kinh t qu c dân, có quy mô l n v v n, ho tố ớ ề ế ố ớ ề ố ạ
ng trong v ngo i n c, có trình công ngh cao v qu n lý hi n i,độ à à ướ độ ệ à ả ệ đạ
có s g n k t tr c ti p, ch t ch gi a khoa h c công ngh , o t o,ự ắ ế ự ế ặ ẽ ữ ọ ệ đà ạ
nghiên c u tri n khai v i s n xu t kinh doanh.ứ ể ớ ả ấ
3.4. y m nh c ph n hoá doanh nghi p nh n cĐẩ ạ ổ ầ ệ à ướ
M c tiêu c ph n hoá doanh nghi p nh n c l nh m t o ra lo iụ ổ ầ ệ à ướ à ằ ạ ạ
hình doanh nghi p có nhi u ch s h u, trong ó có ông o ng i laoệ ề ủ ở ữ đ đ đả ườ
ng, s d ng có hi u qu v n, t i s n c a nh n c v huy ngđộ để ử ụ ệ ả ố à ả ủ à ướ à độ
thêm v n xã h i v phát tri n s n xu t, phát huy vai trò l m ch th c số ộ à ể ả ấ à ủ ự ự
c a ng i lao ng, các c ông v t ng c ng s giám sát c a xã h iủ ườ độ ổ đ à ă ườ ự ủ ộ
i v i doanh nghi p. C ph n hoá doanh nghi p nh n c không cđố ớ ệ ổ ầ ệ à ướ đượ
ti n h nh t nhân hoá doanh nghi p nh n c.ế à ư ệ à ướ
i t ng c ph n hoá l nh ng doanh nghi p nh n c hi n có mĐố ượ ổ ầ à ữ ệ à ướ ệ à
nh n c không c n gi 100% v n, không ph thu c v o th c tr ng k tà ướ ầ ữ ố ụ ộ à ự ạ ế
qu s n xu t kinh doanh.ả ả ấ
Trần Anh Tú Thương mại 44A
Đề án kinh tế chính trị
Hình th c c ph n hoá bao g m: gi nguyên giá tr doanh nghi p,ứ ổ ầ ồ ữ ị ệ
phát h nh c phi u thu hút thêm v n, bán m t ph n giá tr hi n có choà ổ ế để ố ộ ầ ị ệ
các c ông Nh n c có chính sách gi m b t tình tr ng chênh l ch…ổ đ à ướ để ả ớ ạ ệ
v c ph n u ãi cho ng i lao ng gi a các doanh nghi p c ph nề ổ ầ ư đ ườ độ ữ ệ ổ ầ
hoá.
S a i ph ng pháp xác nh giá tr doanh nghi p theo h ng g nử đổ ươ đị ị ệ ướ ắ
vói th tr ng, nghiên c u a giá tr quy n s d ng t v o giá tr doanhị ườ ứ đư ị ề ử ụ đấ à ị
nghi p thí i m u th u bán c phi u v c phi u qua các trung tâm t iệ đ ể đấ ầ ổ ế à ổ ế à
chính trung gian. Nh n c ban h nh c ch , chính sách phù h p i v ià ướ à ơ ế ợ đố ớ
các doanh nghi p nh n c ã chuy n sang công ty c ph n, s a iệ à ướ đ ể ổ ầ ử đổ

qu n lý ch ch t, Quy t nh m c tiêu, nhi m v chi n l c phát tri n vả ủ ố ế đị ụ ệ ụ ế ượ ể à
k ho ch trung, d i h n c a doanh nghi p.ế ạ à ạ ủ ệ
Chính ph u quy n cho các b ph n c p c th cho u ban nhânủ ỷ ề ộ ậ ấ ụ ể ỷ
dân th nh ph , t nh tr c thu c trung ng, h i ng qu n tr t ng công tyà ố ỉ ự ộ ươ ộ đồ ả ị ổ
nh n c th c hi n, quy n ch s h u c a nh n c phù h p v i các lo ià ướ ự ệ ề ủ ở ữ ủ à ướ ợ ớ ạ
hình doanh nghi p.ệ
4.3. o t o v s d ng cán b qu n lý doanh nghi p nh n c.Đà ạ à ử ụ ộ ả ệ à ướ
Chính ph quy nh tiêu chu n cán b qu n lý ch ch t c a doanhủ đị ẩ ộ ả ủ ố ủ
nghi p nh n c, ch o xây d ng h th ng o t o, b i d ng i ngệ à ướ ỉ đạ ự ệ ố đà ạ ồ ưỡ độ ũ
giám c doanh nghi p.đố ệ
Chính ph quy nh ch ãi ng v ch trách nhi m i v iủ đị ế độ đ ộ à ế độ ệ đố ớ
nh ng cán b qu n lý ch ch t c a doanh nghi p nh n c, ch o xâyữ ộ ả ủ ố ủ ệ à ướ ỉ đạ
d ng h th ng o t o, b i d ng i ng giám c doanh nghi p.ự ệ ố đà ạ ồ ưỡ độ ũ đố ệ
Chính ph quy nh ch ãi ng v ch trách nhi m i v iủ đị ế độ đ ộ à ế độ ệ đố ớ
nh ng cán b qu n lý doanh nghi p nh n c theo h ng khuy n khíchữ ộ ả ệ à ướ ướ ế
tho áng v v t ch t v tinh th n theo m c óng góp v o k t quả đ ề ậ ấ à ầ ứ độ đ à ế ả
ho t ng c a doanh nghi p ng th i có ch t i phù h p v i t ng lo iạ độ ủ ệ đồ ờ ế à ợ ớ ừ ạ
kinh doanh nghi p ho t ng kém hi u qu do nguyên nhân ch quan.ệ ạ độ ệ ả ủ
Trần Anh Tú Thương mại 44A
Đề án kinh tế chính trị
K t lu nế ậ
Kinh t nh n c l th nh ph n quan tr ng ch o trong n n kinhế à ướ à à ầ ọ ủ đạ ề
t . ó l s c m nh v t ch t nh n c i u ti t n n kinh t v mô. Nóế Đ à ứ ạ ậ ấ để à ướ đ ề ế ề ế ĩ
d a trên ch s h u nh n c v t li u s n xu t vì v y vi c phátự ế độ ở ữ à ướ ề ư ệ ả ấ ậ ệ
tri n nó v a l m c tiêu tr c m t v a l b c chu n b ta i lênể ừ à ụ ướ ắ ừ à ướ ẩ ị để đ
CNXH. Trong giai o n hi n nay kinh t nh n c ang d n ho n thi nđ ạ ệ ế à ướ đ ầ à ệ
phát tri n, h n 10 th c hi n chính sách i m i kinh t nh n c ã tể ơ ự ệ đổ ớ ế à ướ đ đạ
th nh t u áng k góp ph n v o vi c phát tri n chung ng th i c ngà ự đ ể ầ à ệ ể đồ ờ ũ
kh ng d nh c vai trò ch o then ch t c a mình. Tuy nhiên kinh tẳ ị đượ ủ đạ ố ủ ế
nh n c c ng b c l nhi u y u kém, b t c p, trình còn h n ch ,à ướ ũ ộ ộ ề ế ấ ậ độ ạ ế

Ch ng IIIươ 7
Th c tr ng doanh nghi p nh n c ự ạ ệ à ướ 7
n c ta hi n nayở ướ ệ 7
Ch ng IVươ 15
Các bi n pháp đ t ng c ng vai trò ch đ o c a kinh tệ ể ă ườ ủ ạ ủ ế
nh n c n c ta hi n nay.à ướ ở ướ ệ 15
K t lu nế ậ 22
Danh m c t i li u tham kh o.ụ à ệ ả 23
Trần Anh Tú Thương mại 44A
Đề án kinh tế chính trị
Trần Anh Tú Thương mại 44A