Một mô hình hoạt động cho tư vấn
xây dựng
Một tồn tại lớn trong ngành xây dựng ở nước ta hiện nay là việc triển khai thi công
của hầu hết các dự án đầu tư bị chậm tiến độ.
Có nhiều nguyên nhân, song cơ bản nhất vẫn là từ trách nhiệm của các bên liên quan: chủ
đầu tư, nhà thầu xây lắp và các đơn vị tư vấn. Với góc nhìn của một nhà tư vấn địa
phương, tôi xin được nêu ý kiến về giải pháp có thể tiếp cận để góp phần giải quyết tồn
tại đó, đồng thời cũng là một mô hình hoạt động cho tư vấn xây dựng.

Hiện nay, các mô hình triển khai thực hiện dự án ở Việt Nam là: thiết kế - đấu thầu - thi
công (TK-ĐT-TC), thiết kế - tổng thầu xây lắp (TK-TT), tổng thầu EPC, BT, BOT.
Nhìnw chung, các mô hình này đều hiện đại, đều đã và đang được áp dụng ở các nước
phát triển. Tuy nhiên trong khi ở nước ngoài mỗi loại mô hình được áp dụng linh hoạt tùy
theo quy mô và loại dự án thì ở trong nước hầu như ta chỉ áp dụng phổ biến mô hình đầu
tiên là TK-ĐT-TC, vốn có nhiều nhược điểm. Cụ thể phân tích như sau đây:

Mô hình TK-ĐT-TC là mô hình thực hiện dự án mà thực chất do chủ đầu tư trực tiếp
quản lý. Khi dự án đầu tư đã được duyệt, chủ đầu tư thuê tư vấn thiết kế tiến hành thiết kế
kỹ thuật và bản vẽ thi công. Sau đó tổ chức đấu thầu chọn các nhà thầu thi công và cuối
cùng là cho triển khai thi công xây lắp công trình. Ở mô hình này vai trò của các nhà tư
vấn thiết kế, quản lý dự án, giám sát là độc lập với nhau và với cả các nhà thầu xây lắp vì
họ đều do chủ đầu tư thuê và chỉ làm việc với chủ đầu tư. Đó là chưa nói đến những bất
cập trong đấu thầu của chủ đầu tư hiện nay. Mô hình này hiện đang phổ biến nhất ở nước
ta; còn ở các nước ASEAN từ trước những năm 1960 cũng phổ biến nhưng sau đó giảm
hẳn và đến nay hầu như không áp dụng.

* Ưu điểm của mô hình này:

+ Chủ đầu tư theo dõi và chỉ đạo sát sao tiến trình dự án.

+ Vai trò các bên tham gia dự án hoàn toàn độc lập.

này, trừ bên thiết kế do chủ đầu tư thuê, còn các nhà tư vấn khác do nhà thầu chính thuê
và chịu trách nhiệm cùng nhà thầu chính.

* Ưu điểm:

+ Chủ đầu tư vẫn theo dõi tiến trình dự án nhưng không phải tham gia quyết định những
vấn đề cụ thể về kinh tế kỹ thuật.

+ Trách nhiệm điều hành dự án tập trung vào một bên là nhà thầu chính nên thuận lợi hơn
trong việc bảo đảm chi phí và tiến độ của dự án .

+ Khả năng hợp tác của các bên cao hơn nên giải quyết công việc nhanh chóng.

* Nhược điểm:

+ Tư vấn thiết kế đứng ngoài mối liên kết với nhà thầu chính nên khả năng hợp tác vẫn
chưa hoàn toàn.

+ Do thiết kế có sẵn nên nhà thầu chính không chủ động về giải pháp kỹ thuật và biện
pháp thi công; tính năng động, sáng tạo của nhà thầu chính bị hạn chế.

Mô hình quan hệ giữa chủ đầu tư và các bên tư vấn xây dựng
khi dự án tiến hành theo phương thức EPC

Mô hình thực hiện dự án EPC gần như TK-TT nhưng chủ đầu tư chỉ cần chuẩn bị hồ sơ
thiết kế cơ sở hay thiết kế kỹ thuật là đủ. Do vậy, mô hình này giải quyết được những
nhược điểm của mô hình trên. Từ những năm 1980 các nước tiên tiến thế giới sử dụng
phổ biến mô hình EPC để triển khai thực hiện dự án. Từ đầu thế kỷ 21, Bộ Xây dựng
cũng đã xây dựng các qui định về mô hình EPC. Tuy nhiên cho đến nay nó vẫn ít được
phổ biến ở Việt Nam.

phụ triển khai thực hiện dự án. Như vậy, tuy mang danh là nhà thầu chính nhưng thực tế
họ hoạt động như một tư vấn quản lý dự án trong giai đoạn xây dựng. Vậy nếu một đơn
vị tư vấn Việt Nam, chỉ cần đăng ký thêm chức năng thi công, thì có thể đứng ra làm thầu
chính mà không cần tăng thêm công nhân hay thiết bị xây lắp? Liệu có thể cho phép một
công ty tư vấn đứng ra làm tổng thầu triển khai dự án? Thiết nghĩ đây là mô hình chúng
ta cần nghiên cứu. Để thực hiện mô hình này, chỉ cần có những yêu cầu như sau:

+ Về phía chủ đầu tư: sau khi có dự án đầu tư được duyệt và giấy phép xây dựng, chủ
đầu tư lựa chọn và ký kết hợp đồng giao thầu cho đơn vị tư vấn có đủ năng lực theo quy
định. Quá trình thanh toán có thể từng bước theo giai đoạn nghiệm thu. Chủ đầu tư không
cần tham gia quá trình thi công mà chỉ cần sử dụng người hoặc phòng chuyên môn theo
dõi và tham gia nghiệm thu giai đoạn thi công, phục vụ cho việc thanh quyết toán. Ở đây
vai trò chủ đầu tư giống như trường hợp dự án “chìa khóa trao tay”. Trường hợp cần
thiết, chủ đầu tư có thể yêu cầu phía tư vấn bảo lãnh thực hiện hợp đồng. Vấn đề của chủ
đầu tư là chấp nhận mô hình này và chọn đơn vị tư vấn phù hợp.

+ Về phía đơn vị tư vấn: Đơn vị tư vấn đứng ra tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà thầu thiết
kế, giám sát, xây lắp… rồi điều hành bài bản, đúng quy định, sao cho dự án thành công.
Vấn đề của đơn vị tư vấn là phải đủ năng lực, kinh nghiệm điều hành triển khai thực hiện
dự án và phải chấp nhận bảo lãnh thực hiện hợp đồng. Nếu cần, đăng ký thêm chức năng
hành nghề xây lắp.

+ Về phía Nhà nước: Cần có quy định cho chủ đầu tư và tư vấn hoạt động theo mô hình
này. Thực ra chỉ cần Nhà nước cho phép nhà thầu chính không phải là đơn vị trực tiếp thi
công công trình.