Phòng ngừa và sàng lọc, phát hiện
sớm ung thư Vấn đề chẩn đoán và triệu chứng nhiều loại ung thư đã có nhiều tiến
bộ vượt bậc trong thời gian đây, tuy nhiên số người mắc bệnh và tử vong do
ung thư còn cao và dự báo tiếp tục gia tăng trong thời gian tới. Nếu ung thư
được chữa khỏi hậu quả về tài chính về thể lực và tình cảm vẫn bao trùm
quãng đời còn lại của người bệnh.
Các nhà dịch tể học đã ước lượng có khoảng 70-80% các bệnh ung thư
là do nguyên nhân môi trường, do đó chúng ta có thể dự phòng được bệnh
ung thư bằng cách ngăn cản việc tiếp xúc với các nguyên nhân gây ra ung
thư. Vì thế về lý thuyết chúng ta có khả năng làm giảm tỷ lệ mắc bệnh và tỷ
lệ tử vong do ung thư khoảng hơn 80%.

I. SỰ PHÒNG NGỪA BAN ĐẦU (Phòng bệnh bước một)
Phòng ngừa ban đầu là nhằm cố gắng, loại trừ hoặc giảm tối đa sự tiếp
xúc với các nguyên nhân gây ra ung thư. Đây là phương pháp dự phòng tích
cực nhất.
1. Yếu tố nguyên nhân và phòng ngừa
1.1. Hút thuốc lá:
- Sự nghi ngờ có mối liên hệ giữa hút thuốc lá và ung thư đã được đề
cập đến từ 200 năm về trước. Báo cáo đầu tiên năm 1795 đã nêu ra mối liên
hệ giữa thuốc lá và ung thư môi. Công trình nghiên cứu đầu tiên năm 1928 đã
kết luận là ung thư gặp nhiều hơn ở những người nghiện thuốc lá. Trong thập
niên 50 những công trình nghiên cứu ở Anh và Hoa Kỳ đã chứng minh mối
liên hệ nhân quả giữa hút thuốc lá và ung thư phổi. Từ năm 1960 tỷ lệ hút
thuốc lá ở Mỹ, Canada, Anh, Úc đã giảm từ 42% còn 25% Tuy nhiên theo
thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới tỷ lệ hút thuốc lá ở các nước đang phát
triển gia tăng trung bình hằng năm khoảng 8%.
- Đến nay người ta đã nhận thấy thuốc lá gây ra 30% các loại ung thư,

(NSAIDS) như aspirin, sulindac và tamoxifen, chất kháng estrogen đã được
sử dụng rộng rãi để điều trị ung thư vú. Ở Hoa Kỳ một thử nghiệm ngẫu
nhiên nhằm ngăn chặn ung thư tiền liệt tuyến bằng finasteride, chất ngăn cản
5-alpha reductase.
1.4. Virus:
- Có 4 virus được biết là nguyên nhân gây ung thư ở người là: Virus
viêm gan B, virus Epstein-Barr, Virus bướu gai ở người (human papilloma
virus-HPV) và virus gây bệnh Bạch cầu T ở người. (HTLV)
- Viêm gan B cùng với nhiễm aflatoxin được xem là nguyên nhân gây
hầu hết ung thư gan nguyên phát ở các nước Châu Phi và Đông Nam Á.
Chủng ngừa rộng rãi viêm gan B cho trẻ mới sinh đã làm giảm tỷ lệ mắc
bệnh và tử vong do ung thư gan nguyên phát.
- Nhiều vacxin cũng đang lưu hành đối với virus Epstein-Barr, loại này
được coi là nguyên nhân chính gây ung thư vòm và limphoma Burkitt. Thuốc
chủng dùng cho HPV và HTLV đang ở giai đoạn khởi đầu.
1.5. Bức xạ mặt trời:
Bức xạ cực tím (UV) do phơi nắng quá độ được xem là tác nhân chính
gây ung thư da (có và không có sắc tố), đặc biệt liên quan với các sắc dân có
màu da sáng. Tỷ lệ ung thư cao nhất ở Úc và Ai-len. Cần tuyên truyền cho
người dân tránh phơi nắng quá mức, dùng các phương tiện che nắng (áo, nón
mũ), dùng thuốc bôi bảo vệ da.
1.6. Tiếp xúc nghề nghiệp:
- Tiếp xúc nghề nghiệp được xác định sớm nhất trong số nguyên nhân
gây ung thư. Số lượng chất sinh ung thư được biết nhiều hơn cả là trong lĩnh
vực công nghiệp. Ví dụ: Asbestos là chất sinh ung nghề nghiệp gây ung thư
phổi và trong mô màng phổi.
- Ở hầu hết các nước vệ sinh công nghiệp và bảo hộ lao động được thực
hiện một cách nghiêm túc nhằm hạ thấp tỷ lệ bệnh nhân mắc bệnh ung thư do
nghề nghiệp.
1.7. Tác dụng phụ do dùng thuốc: