Một số lưu ý khi dùng
thuốc ở người già
Do các biến đổi của cơ thể đã già yếu, cộng với những sai lầm trong sử
dụng thuốc đã dẫn đến những phản ứng và bệnh do thuốc gây nên ở
người cao tuổi. Ở người già, phản ứng thuốc gặp nhiều gấp từ 2 - 3 lần
so với người trẻ.
Thuốc tác động đến sức khỏe người già thế nào?

Quá trình hấp thu thuốc thường không ảnh hưởng, nhưng sự thanh thải lại có
sự giảm sút đáng kể, do giảm lưu lượng huyết tương ở thận, giảm mức lọc
cầu thận cũng như giảm sự thanh thải ở gan. Gan của người già bị giảm hoạt
động các men chuyển hóa thuốc tại các tiểu thể microsom, đồng thời có
giảm máu lưu thông tại gan khi tuổi đã cao. Thể tích phân bố thuốc cũng có
sự thay đổi đáng kể do ở tuổi già, lượng nước toàn thân suy giảm, đồng thời
lại tăng tỷ lệ lượng mỡ toàn thân, nên những thuốc hòa tan trong nước bị cô
đặc hơn và thuốc hòa tan trong mỡ lại có thời gian tồn tại trong cơ thể dài
hơn. Mặt khác do albumin huyết thanh có nồng độ giảm đi, nhất là ở những
bệnh nhân ốm yếu lâu ngày nên có giảm mức gắn của một số thuốc vào
protein như Warfarin, Phenytoin dẫn đến số thuốc tự do hoạt động lại tăng
hiệu lực.
Đồng thời với sự thanh thải thuốc bị giảm sút do động lực thuốc thay đổi vì
nhiều yếu tố khác nhau, sự đáp ứng với thuốc của người già cũng có nhiều
thay đổi. Chẳng hạn cùng một nồng độ thuốc trong huyết thanh như nhau, sự
đáp ứng với thuốc của người già thường rất khác nhau. Đa số người già dễ
nhạy cảm hơn với một số thuốc này nhưng lại ít nhạy cảm với một số thuốc
khác. Một thực tế là người già do mắc nhiều bệnh kinh diễn nên thường đã
dùng quá nhiều loại thuốc. Thêm điểm đáng chú ý nữa là bản thân người già
rất dễ lầm lẫn các loại thuốc do mắt kém, nghe không rõ, trí nhớ giảm, động

Thận trọng khi dùng một số thuốc cụ thể

Các thuốc an thần: Tốt nhất để chống mất ngủ nên áp dụng biện pháp không
dùng thuốc. Nếu dùng thuốc chỉ dùng ngắn ngày, loại thuốc tác dụng nhanh,
chuyển hóa không bị biến đổi do tuổi già như oxazepam, hạn chế dùng
benzodiazepin loại tác dụng nhanh hay tác dụng chậm vì có thể gây lú lẫn ở
người già. Khi dùng thuốc kháng sinh cần tiến hành định lượng nồng độ của
các chất có độc tính cao được đào thải qua đường thận.
Các thuốc tim mạch như digitalis, procainamid, quinidin có thời gian bán
hủy dài ở người già, có phạm vi điều trị an toàn hẹp, vì vậy dễ nhiễm độc
ngay cả với liều lượng thông thường với biểu hiện chán ăn, lú lẫn, trầm cảm.
Thuốc điều trị viêm loét dạ dày loại chẹn thụ thể H2 như cimetidin và
ranitidin giao thoa, trở ngại cho chuyển hoá thuốc tại gan làm tăng tỷ lệ ngộ
độc đối với các thuốc chuyển hóa chủ yếu tại gan như propranolol, lidocain,
warfarin, theophylin, phenytoin. Điểm chú ý là tất cả các thuốc ức chế thụ
thể H2 đều ít nhiều có thể gây nên lú lẫn ở người già.
Các thuốc chống trầm cảm và chống loạn tâm thần hay gây nên tác dụng phụ
kiểu kháng tiết cholin ở người già như lú lẫn, bí đái, táo bón, khô miệng. Có
thể hạn chế tác dụng phụ đó bằng cách dùng những chất không hoặc ít có tác
dụng kháng tiết cholin. Do trầm cảm và hưng phấn thường xen kẽ nhau nên
chỉ sử dụng ngắt quãng các chất này.
Thuốc điều trị glôcôm loại chẹn bêta, các chất ức chế cacbonic anhydrase có
thể gây tác dụng phụ toàn thân như khó chịu, chán ăn, sút cân.
Thuốc giảm đau meperidin không nên dùng phối hợp với thuốc
propoxyphen vì có thể gây mê sảng