Những nhu cầu của trẻ
đã bị xâm phạm như thế
nào? - Phần 1
Có nhiều nguyên nhân ảnh hướng đến sự phát triển tâm lý / nhân cách
của trẻ khi trưởng thành, trong đó có việc những ứng xử của cha mẹ đã
ít nhiều xâm phạm vào nhu cầu căn bản của trẻ, tước đoạt đi những
nhu cầu đáng ra trẻ phải được hưởng.
Mỗi chúng ta, khi sinh con đều có một mong muốn giản dị rằng có thể dạy
con nên người và phát triển tốt nhất tiềm năng của trẻ. Tuy mong muốn
mang tính phổ biến, nhưng để đạt được điều này không hề dễ dàng với bất
cứ ai.
Trong qua trình nuôi dạy trẻ, mỗi một nền văn hóa, vùng miền, gia đình
khác nhau lại có các cách chăm sóc trẻ khác nhau. Sự khác biệt chăm sóc
còn thể hiện ở từng người mẹ trong mỗi thời điểm khác nhau với mỗi đứa
con, và ngay cả với cùng một đứa trẻ. Cách chăm sóc này sẽ ảnh hưởng trực
tiếp đến trẻ theo chiều hướng tích cực hoặc tiêu cực – là người trưởng thành
hay không trưởng thành, mạnh mẽ hay yếu đuối, tự tin hay tự ti, tự quyết
hay phụ thuộc … tương lai của trẻ ra sao phụ thuộc rất nhiều vào những
chăm sóc đầu đời.

Ảnh: Getty images
Như chúng ta đã biết, một trẻ trai được sinh ra thì không phải mặc nhiên sau
này sẽ trở thành một người đàn ông; và không phải một trẻ gái được sinh ra
tự nhiên sẽ trở thành một người phụ nữ. Mà để trở thành đàn ông hay phụ
nữ, các em phải được giáo dục giá trị sống, định hướng giới, ngoài ra còn
phụ thuộc vào các quá trình tập nhiễm, bắt chước, đồng nhất hóa về giới xảy
ra tốt hay không (phụ thuộc chủ yếu vào cha mẹ) và xã hội xung quanh định
dạng giới cho em ở mức độ nào (nhìn nhận em có nam tính hay không, nữ
tính ít hay nhiều).
Sống cùng trong một xã hội và lớn lên cùng một thời điểm, vậy tại sao vẫn
có những cá nhân thực sự trưởng thành, cống hiến cho xã hội vô cùng có ý

lớn đối với trẻ. Để tiếp tục phát triển bình thường, trẻ cần hai mối quan hệ
nữa từ người mẹ là quan hệ gián tiếp giữa hai cơ thể (thông qua ôm ấp, vuốt
ve, bú mớm, chăm sóc…) và quan hệ xã hội mẹ con (nói chuyện, âu yếm,
cười, giao tiếp…). Do vậy, nếu vì một lý do nào đó không thể diễn ra hai
mối quan hệ sau, trẻ sẽ cảm thấy bất an.
Khi người khác chăm sóc, trẻ không còn cảm nhận thấy nhịp tim, tiếng nói
và những cử chỉ quen thuộc, mất đi nhịp sinh học thân quen của mẹ, khiến
trẻ có cảm giác khác lạ lẫm, lo âu, sợ hãi. Đồng thời, khi sinh con, về mặt
bản năng người mẹ rất nhạy cảm với những phản ứng của trẻ, sự nhạy cảm
này giúp người mẹ đoán biết chính xác các nhu cầu, đòi hỏi, các biểu hiện
cảm xúc bình thường / bất thường ở trẻ. Nếu bị mất đi chức năng chăm sóc
này, trẻ luôn cảm thấy bực bội dẫn đến các ức chế tâm lý.
2. Ép trẻ đi vệ sinh
Thông thường trẻ em mới sinh cho đến 1 tuổi, việc đi tiêu, tiểu tự nhiên mà
không phải tuân theo giờ giấc và quy định của người lớn mà tùy theo các
phản xạ sinh học tự nhiên và theo ý muốn của trẻ. Đây là một nhu cầu căn
bản mà bất cứ ai cũng phải tôn trọng. Trẻ có thể thoải mái và thích thú khi
nào trẻ muốn và không muốn (đi) mà không cần tuân theo bất cứ quy định
đúng đắn nào.
Khi nói về chủ đề này, hiện nay không ít bà mẹ đã vô tình hay cố ý xâm
phạm vào nhu cầu của trẻ, họ luôn hướng tới sự sạch sẽ theo cách nhìn của
người lớn (tuân thủ các quy định của cá nhân hay gia đình); họ cho rằng trẻ
cần đi vệ sinh đúng giờ, cần tập cho trẻ vệ sinh ở nhà trước khi đi đến
trường, trẻ phải đi vệ sinh đúng nơi quy định, tập cho trẻ có thói quen từ
nhỏ… Việc tập cho trẻ đi vệ sinh sạch sẽ không hoàn toàn sai trái, nhưng
nếu chúng ta không quan tâm đến thời điểm phù hợp cho từng nội dung tập,
mà tập quá sớm sẽ dẫn đến các cảm giác khó chịu, ức chế tâm lý ở trẻ, xâm
phạm vào nhu cầu căn bản của trẻ, tước đi một sự thích thú ở trẻ. Trẻ có thể
bị táo bón từ nguyên nhân này.
3. Người lớn xâm phạm vào nhu cầu muốn giao tiếp của trẻ

cha mẹ có những vấn đề tâm lý, họ không thể không gây sự chú ý cho trẻ vì
nhu cầu được giao tiếp ở chính họ, trầm trọng hóa các phản ứng của trẻ như
một tín hiệu được giúp đỡ và luôn giúp đỡ trẻ ngay cả khi trẻ không muốn.
Đồng thời trẻ con là một báu vật trong nhà nên ai cũng muốn giành giật sự
quan tâm chăm sóc để nhận được sự cổ vũ của các thành viên khác trong gia
đình, vợ chồng mâu thuẫn thường tranh giành đồng minh – là những đứa trẻ,
quá khứ bị bỏ rơi hay nỗi ám sợ mất con làm cho người mẹ không rời con
nửa bước.
Hậu quả là trẻ luôn luôn phải giao tiếp; và với tình trạng thường xuyên bị đặt
trong tình huống phải giao tiếp này thì (ngoài khi ngủ ra) lúc nào trẻ cũng
phải căng ra để giao tiếp, trẻ sẽ cảm thấy mệt mỏi và sợ hãi, sợ chính những
người thân của mình, có khi là cả người mẹ. Nhu cầu an toàn của trẻ bị tước
đoạt.