thông tin
Tạp chí luật học - 59

Trịnh Tiến Việt *
ình trạng nghiện ma tuý và các tội phạm
liên quan đến ma tuý ở nớc ta đ trở
thành hiểm họa lớn đối với toàn x hội, gây
ảnh hởng nghiêm trọng đến trật tự, an toàn
x hội, làm suy thoái nòi giống, sức khoẻ,
phẩm giá con ngời, là nỗi lo của mỗi gia
đình, nhà trờng, cơ quan, tổ chức cũng nh
các cơ quan bảo vệ pháp luật. Bên cạnh đó,
ma tuý là cầu nối, tác nhân chính làm tăng
nhanh các tệ nạn x hội và tội phạm, đặc biệt
là đại dịch HIV/AIDS và các loại tội phạm
nguy hiểm nh cớp tài sản, giết ngời, trộm
cắp, hiếp dâm Theo thống kê của cơ quan
công an thì năm 1995 có 72.831 ngời nghiện
ma tuý, năm 1996 có 80.321 ngời, năm
1997 có 77.201 ngời, năm 1998 có 97.034
ngời và đến năm 1999 có 104.547 ngời
nghiện ma tuý.
(1)
Qua báo cáo của toà án các
cấp thì số vụ án về ma tuý luôn chiếm tỉ lệ
lớn trong tổng số các vụ án hình sự mà toà án

30/11/1996 của Ban chấp hành trung ơng
Đảng về tăng cờng lnh đạo, chỉ đạo công
tác phòng, chống và kiểm soát ma tuý, các
chơng trình hành động phòng, chống ma tuý
giai đoạn 1998 - 2000, giai đoạn 2001-2005
của Chính phủ, Quyết định số 61/2000/QĐ-
TTg ngày 05/06/2000 của Thủ tớng Chính
phủ về việc thành lập Uỷ ban quốc gia phòng,
chống AIDS và phòng, chống tệ nạn ma tuý,
mại dâm Đặc biệt, Bộ luật hình sự năm
1999 đ quy định một chơng riêng (chơng
XVIII) gồm mời điều luật (từ Điều 192 đến
Điều 201) để tăng cờng đấu tranh phòng,
chống tội phạm ma tuý bằng pháp luật hình
T

* Khoa Luật
-
Đại học quốc gia Hà Nội
thông tin
60 - Tạp chí luật học

sự Công cuộc đấu tranh phòng, chống loại
tội phạm này còn rất nhiều khó khăn, trở ngại
do bọn tội phạm hoạt động ngày càng tinh vi,
xảo quyệt, tàn bạo, nhiều vụ buôn bán, sử
dụng trái phép chất ma tuý có sự tổ chức chặt

định tại chơng I (từ Điều 1 đến Điều 5). Về
tên gọi có sự kết hợp cả hai mặt phòng và
chống, trong đó nhấn mạnh "phòng" là biện
pháp quan trọng, quyết định và mang ý nghĩa
chiến lợc, còn "chống" là nhằm chủ động
phòng ngừa nên tên gọi của Luật này là Luật
phòng, chống ma tuý. Còn phạm vi điều
chỉnh của luật này quy định về việc phòng
ngừa, ngăn chặn và đấu tranh chống tệ nạn
ma tuý, kiểm soát các hoạt động hợp pháp
liên quan đến ma tuý, trách nhiệm của cá
nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức trong phòng,
chống ma tuý. Ngoài ra, ở chơng này còn
giải thích rõ một số thuật ngữ liên quan đến
ma tuý nh chất ma tuý, chất gây nghiện,
chất hớng thần, tiền chất, thuốc gây nghiện,
thuốc hớng thần, cây có chứa chất ma tuý
đồng thời, liệt kê hàng loạt các hành vi vi
phạm pháp luật liên quan đến ma tuý bị luật
nghiêm cấm.
- Thứ hai, về trách nhiệm phòng, chống
ma tuý đợc quy định tại chơng II (từ Điều
6 đến Điều 14) thuộc về cá nhân, gia đình, cơ
quan, tổ chức, trong đó nhấn mạnh trách
nhiệm của gia đình đóng vai trò đặc biệt quan
trọng đối với việc phòng ngừa, ngăn chặn và
tiến tới đẩy lùi tệ nạn ma tuý. Theo quy định
tại chơng này, gia đình có trách nhiệm giáo
dục các thành viên trong gia đình, thân nhân
về tác hại của ma tuý và thực hiện các quy

tại chơng III (từ Điều 15 đến Điều 24) bao
gồm kiểm soát các hoạt động nghiên cứu,
giám định, sản xuất, vận chuyển, bảo quản,
tàng trữ, mua bán, phân phối, sử dụng, xử lí,
trao đổi, nhập khẩu, xuất khẩu, quá cảnh lnh
thổ Việt Nam chất ma tuý, tiền chất, thuốc
gây nghiện, thuốc hớng thần phải đợc quản
lí chặt chẽ theo quy định của pháp luật. Khi
cá nhân, cơ quan, tổ chức tiến hành các hoạt
động trên phải lập hồ sơ về các hoạt động đó
theo quy định của cơ quan quản lí nhà nớc
có thẩm quyền và thông báo cho các cơ quan
có liên quan khi có yêu cầu để phối hợp quản
lí, kiểm soát chặt chẽ. Trong trờng hợp cá
nhân, cơ quan, tổ chức đợc vận chuyển chất
ma tuý, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc
hớng thần thì phải đóng gói, niêm phong
theo quy định của cơ quan có thẩm quyền
đồng thời phải chịu trách nhiệm về số lợng,
chất lợng hàng của mình và có biện pháp
bảo vệ an toàn, không để bị thất lạc. Sở dĩ
phải quy định chặt chẽ và quản lí nghiêm
ngặt nh vậy vì Nhà nớc độc quyền quản lí
và kiểm soát các hoạt động liên quan đến ma
tuý. Nếu vi phạm các quy định về hoạt động
hợp pháp liên quan đến ma tuý không chỉ gây
khó khăn cho việc kiểm soát chất ma tuý của
Nhà nớc mà còn góp phần tạo ra lớp ngời
nghiện, qua đó đe doạ nghiêm trọng đến an
toàn, trật tự công cộng, sức khoẻ và sự phát

cha thành niên, nếu ngời nghiện ma tuý từ
12 tuổi đến dới 18 tuổi do tự nguyện hoặc
đợc gia đình làm đơn xin cai nghiện hoặc bị
đa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc thì không
coi là bị xử lí vi phạm hành chính. Kinh phí
để xây dựng cơ sở vật chất, tổ chức cai
nghiện bắt buộc và thực hiện các hoạt động
liên quan (ví dụ nh áp dụng phơng pháp cai
nghiện thích hợp đối với ngời nghiện ma tuý
là ngời bị tạm giam, phạm nhân, trại viên
của cơ sở giáo dục, học sinh của trờng giáo
dỡng; lập kế hoạch tổ chức cai nghiện; hỗ
trợ tạo điều kiện cho ngời đ cai nghiện ma
tuý hoà nhập cộng đồng) đợc lấy từ ngân
sách nhà nớc, nguồn đóng góp của ngời cai thông tin
62 - Tạp chí luật học

nghiện hoặc gia đình họ và các nguồn tài trợ
của tổ chức, cá nhân trong và ngoài nớc .
- Thứ năm, về công tác quản lí nhà nớc
về phòng, chống ma tuý đợc quy định tại
chơng V (từ Điều 36 đến Điều 45) bao gồm
các công tác xây dựng và tổ chức thực hiện
chiến lợc, chủ trơng, chính sách, kế hoạch
về phòng, chống ma tuý; ban hành và tổ chức
thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về
phòng, chống ma tuý; tổ chức tuyên truyền,

ma tuý quy định tại chơng VI (từ Điều 46
đến Điều 51). Theo đó, Nhà nớc Cộng hoà
x hội chủ nghĩa Việt Nam thực hiện chính
sách hợp tác quốc tế đa phơng và song
phơng trong lĩnh vực phòng, chống ma tuý
dựa trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ
quyền quốc gia với các nớc trong khu vực
Đông Nam á và các nớc khác trên thế giới;
khuyến khích các tổ chức quốc tế, tổ chức cá
nhân nớc ngoài hợp tác với các cơ quan, tổ
chức của Việt Nam hỗ trợ lẫn nhau về cơ sở
vật chất, tăng cờng năng lực pháp luật,
thông tin, công nghệ và đào tạo cho hoạt
động phòng, chống ma tuý. Trên cơ sở những
quy định của Luật này và các điều ớc quốc
tế có liên quan mà Việt Nam kí kết hoặc
tham gia, các cơ quan có thẩm quyền của
Việt Nam thực hiện các chơng trình hợp tác
về phòng, chống ma tuý với các cơ quan hữu
quan của các nớc, các tổ chức quốc tế, tổ
chức, cá nhân nớc ngoài. Việc phối hợp giữa
các cơ quan hữu quan của Việt Nam với nớc
có liên quan để giải quyết vụ việc cụ thể về
ma tuý phải tuân theo các điều ớc quốc tế
mà Việt Nam và các nớc có liên quan đ kí
kết hoặc tham gia hoặc theo thoả thuận trực
tiếp giữa Chính phủ Việt Nam với chính phủ
nớc có liên quan.
- Về khen thởng, kỉ luật trong công tác
đấu tranh phòng, chống ma tuý, nếu cá nhân,

bảo vệ pháp luật cần có những biện pháp cụ
thể và thiết thực hơn nữa để sao cho có thể
ngăn chặn và đẩy lùi tệ nạn và tội phạm này.
Theo chúng tôi, các biện pháp trớc mắt và
những năm tiếp theo có thể là: a) Kịp thời ban
hành các văn bản (nghị định) hớng dẫn thi
hành Luật phòng, chống ma tuý (chẳng hạn:
Nghị định của Chính phủ về danh mục chất
ma tuý và tiền chất ma tuý, về tổ chức phòng,
chống ma tuý, về kiểm soát các hoạt động
hợp pháp liên quan đến ma tuý, về cai nghiện
ma tuý, về hợp tác quốc tế trong phòng,
chống ma tuý ); b) Tăng cờng hoạt động
tuyên truyền, phổ biến nâng cao hiểu biết,
nhận thức về hiểm hoạ ma tuý đến tất cả các
tầng lớp nhân dân, đặc biệt là gia đình và nhà
trờng phải nêu cao ý thức phòng ngừa, cảnh
giác, không để ma tuý xâm nhập; c) Xử lí
công khai, kịp thời và nghiêm minh mọi hành
vi vi phạm pháp luật liên quan đến ma tuý; d)
Đảm bảo sự phối kết hợp giữa các cơ quan
chức năng trong việc biên soạn các tài liệu
tuyên truyền về chủ trơng, chính sách, pháp
luật có liên quan đến phòng, chống ma tuý và
công tác cai nghiện tại gia đình, tại các cộng
đồng dân c; đ) Đẩy mạnh phong trào toàn
dân đoàn kết tham gia phát hiện, ngăn chặn
các hành vi tàng trữ, mua bán, vận chuyển ma
tuý, thiết lập "đờng dây nóng" để cổ vũ nhân
dân tích cực tố giác ngời tàng trữ, mua bán,


(1).Xem: Bản tin phòng chống ma tuý, Uỷ ban quốc
gia về phòng, chống ADIS và phòng chống tệ nạn ma
tuý, mi dâm, số 7/2000, tr. 2.
(2).Xem: Tài liệu đ dẫn, số 2/2001, tr. 5.
(3).Xem: Ba Công ớc của Liên hợp quốc về kiểm soát
ma tuý. Nxb. Chính trị Quốc gia. H.1994. Ngày
01/09/1997 Chủ tịch nớc Cộng hoà x hội chủ nghĩa
Việt Nam đ kí Quyết định số 798-QĐ/CTN tham gia
ba Công ớc này.