Đời Sống : Mệt ( Fatigue )
BS Nguyễn Văn Đức
Đời Sống : Mệt ( Fatigue )
BS Nguyễn Văn Đức Theo định nghĩa, mệt ( fatigue ) là cảm giác đuối sức trong hay sau lúc làm
công việc hàng ngày, hoặc thấy không đủ năng lực bắt đầu công việc.
Chúng ta cần phân biệt mệt với buồn ngủ, khó thở, yếu ( weakness ). Tùy

Song đến một phần ba ( 1/3 ) những trường hợp mệt kéo dài và kinh niên
không có nguyên nhân rõ rệt. Người mệt cứ than mệt, bác sĩ, sau bao những
tìm hiểu, vẫn không biết rõ tại sao vị này cứ than mệt ( idiopathic fatigue ).
Truy tìm nguyên nhân gây mệt
“Ôi cha, bác sĩ, hơn 1 tháng nay, tôi mệt ơi là mệt, chả thiết làm ăn gì. Bác
sĩ thử máu tổng quát cho tôi, xem tôi có bệnh gì không ?”
Rất tiếc, thưa bạn, không có thử máu nào có thể giúp ta khám phá tất cả các
tật bệnh của cõi nhân gian này. Chẳng hạn, thử máu không thể cho biết ta
có bị ung thư da, bướu óc, ung thư phổi, bao tử, ruột già và nhiều loại ung
thư khác. Thử máu cũng không thể giúp ta tìm nhiều bệnh nhiễm trùng
nguy hiểm, như bệnh lao. Rồi, bệnh đau nhức toàn thân ( fibromyalgia, gây
đau nhức đủ mọi chỗ trong người, mệt mỏi, khó ngủ ), cũng như tất cả các
bệnh tâm thần đều không thể định ra bằng thử máu. Rất nhiều bệnh không
thể tìm thấy bằng thử máu.
Nên, bạn ơi, không có một thử máu nào có thể được gọi là “thử máu tổng
quát” cả. Ta nên thử những gì, hoàn toàn tùy vào sự suy luận của bác sĩ, sau
khi đã hỏi bệnh bạn tỉ mỉ, thăm khám bạn kỹ lưỡng. Bác sĩ nghĩ đến những
bệnh gì có thể đang gây triệu chứng cho bạn, sẽ cho thử máu, thử nước tiểu,
hoặc chụp phim để đi tìm những bệnh ấy.
Vậy, hỏi bệnh tỉ mỉ, thăm khám kỹ lưỡng bao giờ cũng quan trọng hơn thử
máu. Có nhiều khi, sau khi hỏi bệnh và thăm khám, bác sĩ đã có thể đoán
ngay bạn đang bị bệnh gì.
Nào, bây giờ trở lại với vấn đề mệt mỏi của bạn, ta khoan hãy bàn đến
chuyện thử máu, bạn nhé. Xin bạn kể cho nghe đầu đuôi câu chuyện trước
đã.
Bạn mệt đã hơn một tháng? Cái mệt của bạn xảy ra vào lúc nào trong ngày,
trong trường hợp nào, nó ra sao, có làm giảm năng suất lao động của bạn
không? À, mà bạn làm việc bao nhiêu tiếng một ngày, tuần mấy ngày? (làm
hai “jobs”, mười mấy tiếng mỗi ngày, 7 ngày một tuần, chưa kể lái xe đến
sở 1 tiếng đi, 1 tiếng về ? ) Bạn ngủ đêm mấy tiếng, có ngon không ? ( hay

thăm khám kỹ lưỡng cho bạn, bác sĩ vẫn gãi đầu gãi tai, chưa có ngay một
định bệnh sơ khởi rõ rệt trong đầu, để tiếp tục tìm hiểu nguyên nhân gây
chứng mệt mỏi của bạn, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Tật bệnh
(Centers for Disease Control and Prevention) đề nghị ta làm những thử máu
tối thiểu sau :
- Complete blood count with differential : đếm máu toàn diện, tìm xem bạn
có thiếu máu, ung thư máu chăng.
- Glucose : thử đường máu, xem bạn có bị tiểu đường.
- Alanine aminotransferase, Alkaline phosphatase : xem bạn có bị bệnh gan
( viêm gan, ung thư gan, ).
- BUN, Creatinine, Electrolytes, creatine kinase : xem bạn có thiếu nước
trong cơ thể, suy thận, xáo trộn những chất điện giải, hoặc có các bệnh
viêm bắp thịt.
- Erythrocyte sedimentation rate : do tốc độ lắng đọng của hồng cầu, tìm
xem bạn có bị các bệnh nhiễm trùng, bệnh của mô liên kết ( connective
tissue diseases ),
- Total protein, Albumin, Globulin : xem bạn có suy dinh dưỡng,
- Calcium, Phosphorus : xem hai chất Calcium, Phosphorus có cao hoặc
thấp bất thường.
- Thyroid - stimulating hormone : xem tuyến giáp trạng bạn có bị cường
(hyperthyroidism) hoặc suy ( hypothyroidism ) .
- Urinalysis : phân tích nước tiểu, xem có máu, chất đạm ( protein, albumin
) trong nước tiểu,
Những thử máu lăng nhăng, xa vời khác thường không cần thiết ( chỉ thêm
tốn tiền, dù tiền của MediCal, MediCare ), trừ phi trong lúc thăm khám, bác
sĩ tìm thấy những dấu chứng đặc biệt của một bệnh nào đó, nghĩ cần làm
thêm thử nghiệm để xác định đúng là bệnh này, hoặc khi những thử nghiệm
kể trên cho kết quả bất thường, bác sĩ nghĩ cần tiến hành làm thêm những
thử nghiệm khác nữa để đi đến một định bệnh chính xác. ( Ngoài thuốc
dùng biên toa bừa bãi, cho thử máu, chụp phim, làm siêu âm, v.v., lung

Những trường hợp mệt không rõ nguyên nhân ( idiopathic fatigue ) khó
chữa hơn, tuy ta vẫn có thể dùng các thuốc để chữa những triệu chứng
khiến họ khó chịu nhất, như thuốc chống đau nhức, hoặc thuốc thuộc nhóm
chống sầu buồn giúp họ dễ ngủ, nếu họ khó ngủ. Một điểm quan trọng
trong việc chữa mệt là mối thâm tình giữa bác sĩ và bệnh nhân. Bác sĩ
thông cảm triệu chứng của người bệnh, tìm cách nâng đỡ tinh thần, khuyến
khích họ cố chu toàn những thứ cần thiết thường ngày, trở lại với việc làm,
duy trì giao thiệp với người chung quanh, tiếp tục thể dục tùy sức mình, và
ngược lại, người bệnh tin tưởng bác sĩ. Cũng may, rất nhiều trường hợp mệt
không rõ nguyên nhân, một thời gian sau, sẽ bớt dần.
Những thói quen xấu ( ăn uống thất thường, thức khuya nên thiếu ngủ, rượu
chè chích choác, v.v. ), lo lắng buồn phiền, hoặc tật bệnh khiến ta mệt. Cái
mệt, ta cố tìm nguyên nhân để chữa, chích thuốc bổ, truyền nước biển vớ va
vớ vẩn chỉ tổ tốn tiền, chẳng ăn thua gì đâu.