Tæng quan t¹p chÝ luËt häc sè 12/2009 3 ts. nguyÔn quèc hoµn *
ỗi quốc gia ASEAN với những đặc
điểm riêng về lịch sử, truyền thống,
địa lí, thành phần dân cư, trình độ phát triển
kinh tế, chính trị, tôn giáo… là nền tảng tạo
nên sự đa dạng về xã hội và hệ thống pháp
luật cho khu vực này. Tuy nhiên, trong sự đa
dạng đó vẫn có những điểm tương đồng nhất
định. Sự giao lưu và tiếp biến giữa các nền
văn hoá, những điểm tương đồng về lịch sử,
truyền thống dân tộc của các quốc gia trong
khu vực đã tạo điều kiện thuận lợi cho các hệ
thống pháp luật ở khu vực này có những
điểm giống nhau. Hơn thế, chúng ta không
chỉ tìm thấy nhiều điểm tương đồng giữa các
hệ thống pháp luật này mà còn tìm thấy
nhiều điểm tương đồng giữa chúng với các
hệ thống pháp luật bên ngoài khu vực Đông
Nam Á.
(1)
Nếu dựa vào cách phân loại của
các học giả luật so sánh trên thế giới, chúng

đãi như người Pháp, người Việt Nam sinh ra
ở vùng đất thuộc địa, dù đang sống ở đâu
trên đất Việt Nam”.
(2)
Ngay cả sau khi đã
giành được độc lập và thậm chí đã xây dựng
hệ thống pháp luật theo mô hình pháp luật
XHCN như ở Việt Nam và Lào, những nhân
tố của hệ thống pháp luật Pháp về kĩ thuật
pháp lí, hệ thống khái niệm cơ bản và cấu
trúc của pháp luật vẫn tiếp tục được duy trì.
Indonesia là quốc gia trong khu vực nằm
dưới sự cai trị của Hà Lan hơn 300 năm (từ
cuối thế kỉ XVI đến cuối thế kỉ XVIII).
Người Hà Lan tiến hành thuộc địa hoá quần
M

* Trường Đại học Luật Hà Nội
Tæng quan 4 t¹p chÝ luËt häc sè 12/2009

đảo Indonesia lần đầu trong khoảng 200 năm.
Sau đó vùng đất này được chuyển giao cho
người Pháp khi quân đội của Napoleon
Bonaparte lật đổ chính phủ Hà Lan. Sau gần
10 năm dưới sự cai trị của người Pháp và 4
năm dưới sự cai trị của người Anh đầu thế kỉ
XIX, Indonesia lại chịu sự kiểm soát của Hà

địa. Tuy nhiên, trong suốt thế kỉ XIX, để duy
trì chủ quyền lãnh thổ của mình, Thái Lan đã
kí kết hàng loạt các hiệp định song phương
với các quốc gia phương Tây nhằm phát triển
quan hệ thương mại. Các hiệp định song
phương này đã giúp cho Thái Lan mở cửa thị
trường với các nước phương Tây. Sự thay
đổi về thương mại đã kéo theo sự thay đổi về
xã hội và pháp luật. Vì thế, hệ thống pháp
luật Thái Lan bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi
pháp luật các nước phương Tây, đặc biệt là
pháp luật của châu Âu lục địa. Đầu thế kỉ
XX, Thái Lan tiến hành cải cách hệ thống
pháp luật và tư pháp. Người Thái đã tiếp
nhận hệ thống triết lí pháp luật, tổ chức toà
án và tố tụng của pháp luật châu Âu và xem
pháp luật của Pháp, Đức, Thuỵ Sĩ, Anh, Ý và
Nhật Bản là những mô hình cho việc xây
dựng pháp luật của mình. Hàng loạt các bộ
luật của Thái Lan đã được ban hành theo mô
hình pháp luật của các nước này như Bộ luật
hình sự năm 1908, Bộ luật dân sự và thương
mại năm 1925; Bộ luật tố tụng dân sự năm
1933, Bộ luật tố tụng hình sự năm 1935.
2. Dòng họ Common law ở các nước
ASEAN
Các nước ASEAN có hệ thống pháp luật
chịu ảnh hưởng của dòng họ Common law bao
gồm: Malaysia, Singapore, Brunei, Myanmar,
Philippines. Giống như nhiều quốc gia và

ban hành các đạo luật đã đưa các nguyên tắc
pháp luật đã được các thẩm phán áp dụng
vào trong các đạo luật.
(4)
Ngoài ra, việc các
luật gia được đào tạo theo truyền thống của
Anh và tiếng Anh được xem là ngôn ngữ
phổ biến trong hoạt động của bộ máy nhà
nước cũng là những nhân tố làm cho
Malaysia dễ dàng tiếp nhận pháp luật Anh.
Hệ thống pháp luật của Singapore mang
những đặc điểm của hệ thống pháp luật
Common law bắt nguồn từ lịch sử của quốc
gia này. Từ năm 1919, Singapore bắt đầu
chịu ảnh hưởng của pháp luật Anh. Trước
khi Văn phòng thuộc địa của Anh ở London
kiểm soát hoàn toàn vùng lãnh thổ Singapore
năm 1867, quốc đảo này đã nằm dưới sự
kiểm soát của chính quyền thuộc địa Anh ở
vùng Bengal
(5)
và chính quyền Ấn Độ (lãnh
thổ thuộc địa của Anh). Vì thế, hệ thống
pháp luật Anh đã được tiếp nhận bằng cả 2
cách trực tiếp và gián tiếp vào hệ thống pháp
luật Singapore. Mặc dù, trong Tuyên bố thứ
hai về nền tư pháp của Hoàng gia Anh ngày
27/11/1826 liên quan đến việc giải tán các toà
án có thẩm quyền xét xử ở Penang và thành
lập toà án mới có thẩm quyền xét xử đối với

(6)
Brunei bắt đầu chịu ảnh hưởng mạnh mẽ
hệ thống pháp luật Anh từ năm 1888 khi
Tæng quan 6 t¹p chÝ luËt häc sè 12/2009

Quốc vương của Brunei lúc đó là Hashim
Jalilul Alam Aqamaddin kí hiệp ước với chính
quyền Anh đặt Brunei dưới sự bảo trợ của
Anh mặc dù trước đó, Anh và Brunei đã có
nhiều hiệp ước khác nhau. Đến năm 1908,
một văn bản được Anh ban hành để sửa đổi
các quy định liên quan đến tổ chức và thẩm
quyền của các toà án dân sự và hình sự cũng
như luật về tố tụng được áp dụng ở Brunei.
Điều này đã làm cho hệ thống pháp luật Anh
có ảnh hưởng ngày càng mạnh mẽ đến Brunei.
Ngày nay, theo Luật áp dụng của Brunei
được ban hành năm 1951, sửa đổi năm 1984
và 2009 vẫn xác định Brunei tiếp tục áp dụng
common law, luật công bình và các luật
thành văn được áp dụng chung của Anh nếu
chúng không trái với điều kiện và hoàn cảnh
của Brunei.
(7)
Như vậy, cả trong lịch sử và
hiện tại, hệ thống pháp luật Brunei chịu ảnh
hưởng rất lớn của hệ thống pháp luật Anh.

tiếp của Anh thông qua Toàn quyền ở
Myanmar. Myanmar là thuộc địa của Anh
cho đến khi giành được độc lập năm 1948.
Trong thời kì này, giống như nhiều vùng thuộc
địa khác của Anh, Hội đồng cơ mật (Privy
Council) được xem là cơ quan xét xử cao
nhất của Myanmar. Vì thế, các phán quyết
của cơ quan này ảnh hưởng mạnh mẽ đến
pháp luật của Myanmar. Sự ảnh hưởng của
hệ thống pháp luật Anh trong suốt thời kì từ
nửa đầu thế kỉ XIX đã làm cho các nhân tố
của common law thẩm thấu vào hệ thống
pháp luật của Myanmar trong quá trình phát
triển lịch sử của nó cho đến ngày nay.
(9)

Sự kiểm soát của Mỹ đối với quần đảo
Philippines theo hiệp ước Tây Ban Nha và
Mỹ được kí kết tại Paris ngày 10/12/1898 đã
từng bước làm thay đổi hệ thống pháp luật
của Philippines cho dù trước đó, hệ thống
pháp luật của Tây Ban Nha đã có ảnh hưởng
khá sâu sắc với hệ thống pháp luật của nước
này. Các luật lệ của người Philippines dần
dần bị bãi bỏ, pháp luật của Tây Ban Nha
đối với vùng lãnh thổ này cùng với các tập
quán ở đây cũng bị thay thế nếu các quy
định của nó trái với Hiến pháp Mỹ, các
Tæng quan


độc lập từ năm 1945 và đặc biệt là sau chiến
thắng Điện Biên Phủ năm 1954, Việt Nam
đã bắt đầu xây dựng mô hình hệ thống pháp
luật XHCN ở miền Bắc với việc học tập mô
hình pháp luật của Liên Xô và các nước
XHCN ở giai đoạn này, “cùng với sự kế
thừa pháp luật thời chiến của giai đoạn
trước với một vài nhân tố chịu ảnh hưởng
của Pháp, tư tưởng pháp luật XHCN và mô
hình pháp luật XHCN từng bước được áp
dụng trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã
hội ở miền Bắc”.
(10)
Quan điểm xây dựng hệ
thống pháp luật XHCN tiếp tục được thực
hiện sau khi hoàn thành công cuộc thống
nhất đất nước về mặt lãnh thổ.
Hệ thống pháp luật của Lào có rất nhiều
điểm tương đồng với hệ thống pháp luật Việt
Nam. Đặc biệt từ năm 1975, sau khi chế độ
dân chủ nhân dân được xây dựng thay thế
cho chế độ quân chủ trước đó, hệ thống pháp
luật của Lào được xây dựng theo mô hình
pháp luật của Liên Xô và của Việt Nam.
Cuối những năm 80 và đầu 90 của thế kỉ
trước, Nhà nước Lào đã thực hiện chính sách
cải cách trong đó có cải cách hệ thống pháp
luật. Tuy vậy, những nhân tố cơ bản của hệ
thống pháp luật XHCN vẫn được duy trì
trong hệ thống pháp luật của Cộng hoà dân

có 182 đạo luật được ban hành. “Trong thời
kì này, các đạo luật không phù hợp với chế
độ XHCN đã bị bãi bỏ và các đạo luật góp
phần cho định hướng của chế độ đã được
ban hành”.
(12)
Đáng chú ý là Luật phòng chống
sự vi phạm việc thiết lập hệ thống kinh tế
XHCN năm 1964 và Luật trao quyền thành
lập hệ thống kinh tế XHCN năm 1965.
Trong Lời nói đầu và Điều 1 Hiến pháp năm
1974 của Myanmar khẳng định rõ Myanmar
là nhà nước XHCN và đặt dưới sự lãnh đạo
của Đảng Chương trình XHCN Myanmar.
Indonesia dưới thời kì lãnh đạo của
Sukarno (1957 - 1965) cũng tiếp nhận những
quan điểm nhất định của hệ thống pháp luật
XHCN. Đặc biệt, Tổng thống Sukarno sau
cuộc viếng thăm Trung Quốc tháng 10/1956
đã tuyên bố khái niệm về chính quyền mới.
(13)

Theo đó, chính quyền của ông là sự kết hợp
của ba nhân tố: chủ nghĩa dân tộc, tôn giáo và
chủ nghĩa cộng sản. Đảng cộng sản Indonesia,
Đảng dân tộc Indonesia đã ủng hộ mạnh mẽ
quan niệm này. Mặc dù, Đảng chính trị Hồi
giáo phản đối nhưng với sự hỗ trợ của lực
lượng quân đội, ông đã từng bước xây dựng
chính quyền của mình. Cùng với việc xây

(5). Chính quyền thuộc địa của Anh ở Ấn Độ đối với
toàn bộ vùng Bengan.
(6).Xem: Wendy Chang Mun Linh, Law of Singapore,
www.aseanlawassociation.org/papers/sing_chp1.pdf
(7).Xem: Section 2, Chapter 2, Application of Laws
Act of Brunei Darussalam.
(8).Xem: Tun Myint, Evolution of law and legal concept
in Burma: Chanlenges at the Transition, Legal issues on
Burma Jounal, Vol. 20, April 2005, p. 20
(9).Xem: John Southalan, Burma and the Common
Law? An uncommon question, Legal Issues on Burma
Journal, December 2006 (No.25), p. 14 - 24
(10).Xem: Trường Đại học Luật Hà Nội, Pháp luật
Việt Nam trong tiến trình hội nhập và phát triển bền
vững, Nxb. CAND, Hà Nội, 2009, tr. 53.
(11).Xem: Tun Myint, Evolution of Law and Legal
Concept in Burma: Challenges at the Transition, Legal
Issues on Burma Journal, No. 20 – April 2005, p. 27.
(12).Xem: Burma Lawyers’ Council, Brief Survey of
Development of Laws in Burma, Legal issues on
Burma Jounal, Vol. 20, April 2005, tr. 11.
(13).Xem: http://en.wikipedia.org/wiki/Guided_
Democracy_(1957-1965) ngày 11/11/2009
(14).Xem: Wu Min Aun, The Malaysian Legal System,
Pearson Longman, 2007, p. 177.