Phân tích bài thơ 'Tự tình'
Tự tình (II) của Hồ Xuân Hương, là chuỗi những tâm trạng đi theo từng cung
bậc cảm xúc.
Tự tình (II) của Hồ Xuân Hương, là chuỗi những tâm trạng đi theo từng cung
bậc cảm xúc. Đau buồn, xót xa cho thân phận, nhưng cũng tràn khát vọng kiếm tìm
hạnh phúc của bản thân con người Hồ Xuân Hương- một cá tính mạnh mẽ, một hồn
thơ không chịu thu mình trước áp bức của cuộc đời.
Tự tình, phải chăng là đang tự mình bộc bạch nỗi niềm, tâm trạng? Khi con
người quá bần cùng trong sự cô đơn, trống trãi, họ sẽ tự tình với người, với cảnh vật.
Nhưng Xuân Hương, bà đã tự tình với mình, với con người mình trong nỗi xót xa
trước duyên phận bập bềnh trôi vô định.
" Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn
Trơ cái hồng nhanh với nước non"
Cảnh đêm khuya trong hai câu đề, sao mà vắng, mà rộng, mà thênh thang.
Tiếng canh dồn văng vẳng xa, tưởng như trong tĩnh có động và trong sự động đậy của
tiếng canh dồn lại có chút tĩnh lặng, vì sự cô đơn, không được giải bày của một thân
phận con người.
"Trơ cái hồng nhan với nước non"
"Trơ" một động từ mạnh, liên kết với nhịp thơ 1/3/3 làm ngữ động từ đứng trơ
trọi một mình, cùng với biện pháp đảo ngữ kết hợp với nghệ thuật đối lập giữa " cái
hồng nhan" bé nhỏ, với sự lớn lao của " nước non". Tất cả, như nhấn mạnh lên sự lẻ
loi, nỗi xót xa bẽ bàng trước cuộc đời với non nước kì vĩ,
Người buồn, tâm trạng không vui, rượu lúc nào cũng trở thành tri kỉ. Say, tỉnh,
như ảo mộng để quên, như đánh thức hiện thực phũ phàng.
" Chén rượu hương đưa say lại tỉnh"
Nhịp thơ 2/2/3, lúc nhanh, khi chậm, phối hợp hài hòa với bút pháp tả thực.
Cảnh ngộ con người cô đơn cùng rượu bầu bạn, để rồi khi "say lại tỉnh"- cụm động từ
chỉ sự liên kết, gắn bó giữa hai trạng thái, diễn ra trước sau nhau, nhưng rồi cũng lại

Nghệ thuật tăng tiến từng bậc " mảnh tình- san sẻ- tí con con", sự ít ỏi về số
lượng "mảnh" nhưng bà vẫn san sẻ cái ít ỏi đấy một tí con con. Xuân Hương không
nhiều tình, chỉ có một " mảnh tình", nhưng nguyện san sẻ đi. Một khát khao được thừa
nhận, được hòa nhập vào xã hội đương thời của những kiếp người hồng nhan nhưng
mệnh bạc, hay cũng chính của cả Hồ Xuân Hương?
Tự tình (II) là một bức họa rõ nét tâm trạng, thái độ của chính tác giả: đau
buồn, phẫn uất nhưng vẫn đầy khát khao được sống hạnh phúc, dù cho đang rơi vào bi
kịch quẩn quanh. Bài thơ còn cho thấy tài năng, bản lĩnh, và trí tuệ của con người "
bà chúa thơ Nôm" trong việc sử dụng hình ảnh, ngôn từ, cách vận dụng các thủ pháp
nghệ thuật và biệt tài xây dựng hình ảnh độc đáo