Bản quyền số….
Tập
2
Trung Tâm Chẩn Đoán Và Cố Vấn Thú Y
và cách điều trị
Công ty Cổ Phần Chăn Nuôi C.P. Việt Nam
Website: www.cp.com.vn
Địa chỉ liên hệ:
♦ Khu công nghiệp Mỹ Tho, Trung An, TP. Mỹ Tho,
Tiền Giang.
ĐT: 073.385 3820, Fax: 073.385 3820
♦ Khu công nghiệp Mỹ Phước II, Bến Cát, Bình Dương.
ĐT: 0650.355 9870 (5), Fax: 0650.355 3535.
♦ Khu công nghiệp Biên Hòa II, TP. Biên Hòa,
Đồng Nai.
ĐT: 061.383 6251(8), Fax: 061.383 6728.
♦ Thị trấn Xuân Mai, Chương Mỹ, TP. Hà Nội.
ĐT: 04.3384 0501 (8), Fax: 04.3384 0416.
Một số bệnh trên heo
và cách điều trị
Tập 2
Bản quyền số năm 2010
Trung Tâm Chẩn Đoán Và Cố Vấn Thú Y
Công ty Cổ Phần Chăn Nuôi CP Việt Nam
Biên Hòa, Đồng Nai Nhà in ,………
(Leptospirosis)
15
Bệnh do Streptococcus
(Streptococcosis)
16
Mục lục
Chương 1 : Bệnh do vi khuẩn
Chương 2 : Bệnh do vi rút
Bệnh dịch tả heo
(Classical Swine Fever)
28
Bệnh lở mồm long móng
(Foot and Mouth Disease)
30
Bệnh giả dại
(Aujeszky’s Disease)
32
Bệnh viêm phổi địa
phương do Mycoplasma
hyopneumoniae
(Mycoplasmal Pneumonia)
22
Bệnh tụ huyết trùng
(Pasteurellosis)
24
Bệnh viêm teo mũi
truyền nhiễm
(Porcine Atrophic Rhinitis)
26
Bệnh do cầu trùng
(Swine Coccidiosis)
59
Hội chứng MMA trên heo
nái
(Mastitis Metritis Agalactia)
57
Bệnh viêm rốn
(Omphalitis)
59
Chứng heo cắn tai, cắn
đuôi
(Ear tail biting)
60
Bệnh teo dây thần kinh ở
chân
(Sciatic nerve atrophy)
61
An toàn sinh học trong
việc phòng chống dịch
bệnh
62
Chương 4 : Bệnh do chăm
sóc, quản lý
Bệnh cúm heo
(Swine Influenza)
34
Dịch tiêu chảy trên heo
(Porcine Epidemic Diarrhea)
36
Kính chào các nhà chăn nuôi!
Sau khi cuốn sổ tay “Một số bệnh trên heo và cách điều trị tập
1” được xuất bản, chúng tôi đã nhận được sự ủng hộ tích cực, sự quan
tâm cũng như những góp ý chân thành của quý bạn đọc cùng các nhà
chăn nuôi trên khắp mọi miền đất nước. Và trong thời gian gần đây, sự
xuất hiện một số bệnh mới và dễ lây lan cũng như sự kháng thuốc của
một số loại vi khuẩn gây bệnh ph
ổ biến đã gây thiệt hại không nhỏ cho
các nhà chăn nuôi. Do đó, để cung cấp thêm các thông tin kỹ thuật
đến cho các nhà chăn nuôi cũng như quý bạn đọc, Trung Tâm Chẩn
Đoán và Cố Vấn Thú Y quyết định tiếp tục thực hiện cuốn sổ tay “Một
số bệnh trên heo và cách điều trị tập 2”. Trong cuốn sổ tay xuất bản
lần này chúng tôi tiếp tục truyền tải đến quý
bạn đọc thêm thông tin
về các bệnh trên heo đã đề cập đến ở tập 1 với cách điều trị hiệu quả
nhất hiện nay. Cuốn sổ tay cũng được bổ sung thêm một số bệnh phổ
biến mới xảy ra trong thời gian gần đây và cách phòng cũng như chữa
trị để quý bạn đọc có thể tham khảo thêm.
Trong cuốn sổ tay này, tất cả các hình ả
nh về triệu chứng lâm
sàng và bệnh tích của bệnh đã được Trung Tâm Chẩn Đoán và Cố Vấn
Thú Y tiến hành xét nghiệm và xác định nguyên nhân gây bệnh.
Lời Mở Đầu
Ban biên tập
Tháng 4 năm 2010
IV Một số bệnh trên heo và cách điều trị
KS. Nguyễn Chiến Thắng
Trưởng phòng kỹ thuật
Vùng 5
BS. Anan Lertwilai
Trợ lý phó tổng giám đốc
BS. Natipong Lampa
Giám đốc kỹ thuật
BS. Akarin Asavajaru
Giám đốc phòng thí nghiệm
BS. Watchara Jirasuttisarn
Trưởng phòng kỹ thuật
khách hàng
Ông Chamnan
PTGĐ Cty Cổ Phần Chăn Nuôi C.P. Việt Nam
Trong những năm vừa qua, tình hình chăn nuôi
ở Việt Nam có nhiều biến đổi do khủng hoảng kinh tế
toàn cầu, đặc biệt là chăn nuôi heo. Tuy nhiên ngành
chăn nuôi heo ở Việt Nam cũng đạt được thành tựu
đáng kể. Theo đánh giá của hiệp hội chăn nuôi Anh
đầu năm 2009, Việt Nam là nước đứng thứ 2 Châu Á
về sản lượng thịt heo. Điều đó chứng tỏ nghề nuôi
heo vẫn không ngừng phát triển mặc dù giá thức ăn
và giá heo hơi có nhiều biến động làm ảnh hưởng rất
lớn đến nguồn thu nhập của người chăn nuôi. Toàn
thể Ban lãnh đạo và nhân viên công ty C.P. luôn cố
gắng hết mình giúp cho người chăn nuôi làm giảm
thấp nhất giá thành sản xuất bằng mọi biện pháp hỗ
trợ tốt nhất như: kỹ thuật chăm sóc, con giống, thiết
kế chuồng trại… nhằm đem lại lợi nhuận cao nhất
cho người chăn nuôi. Chúng tôi xin chuyển lời khen
ngợi đến Bác sĩ Anan Lertwilai - Giám đốc Trung Tâm
Chẩn Đoán & Cố Vấn Thú Y, cùng toàn thể nhân viên
đã cố gắng hoàn thành cuốn sách “Một Số Bệnh Trên
Heo Và Cách Điều Trị - Tập 2”. Cùng với cuốn sách
xuất bản lần này chúng tôi rất mong sẽ đem lại
những kiến thức bổ ích cho Quý bạn đọc cùng các
nhà chăn nuôi.
VI Một số bệnh trên heo và cách điều trị
Ban lãnh đạo
Công ty Cổ Phần Chăn Nuôi C.P. Việt Nam
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn tất cả những
người đã giúp đỡ chúng tôi trong quá trình thực
Bệnh viêm ruột do Clostridium
(Clostridial Infection)
Là bệnh cấp tính, khi đã xảy ra trong trại có thể tồn tại trong một thời gian dài. Bệnh xảy ra do nái hậu bị hoặc nái không có
miễn dịch đưa vào khu nuôi có nhiễm bệnh hoặc heo con không có lượng miễn dịch đặc hiệu từ mẹ. Vi khuẩn được lây truyền cho
heo con từ heo con ở chuồng nuôi đã nhiễm trùng hoặc từ phân của heo mẹ tại chuồng nái nuôi con. Vi khuẩn có thể tồn tại trong
môi trường dưới dạng bào tử. Bà
o tử có sức đề kháng cao và có thể tồn tại lâu ngoài môi trường.
Là trực khuẩn gram dương, yếm khí, có bào tử ở
trung tâm hoặc ở một đầu. Vi khuẩn gây bệnh
sống trên ruột già heo mọi lứa tuổi. Bào tử tồn
tại trong môi trường sống, trong ruột, gan – nơi
chúng nằm bất hoạt trong một thời gian dài.
Clostridium có nhiều chủng nhưng quan trọng
nhất là C. perfringens thường gây bệnh trên heo
con và C. novyi, C. chauvoei, C. septicum thường
gây bệnh trên heo nái. Tất cả những chủng của
vi
khu
ẩn này đều sản sinh độc tố gây chết nhanh
trong thời gian ngắn. Độc tố là nguyên nhân
chính gây các triệu chứng bệnh chứ không phải vi
khuẩn, do đó việc điều trị là phải phòng ngừa quá
trình nhân lên của vi khuẩn. Vi khuẩn này có thể
xâm nhập vào heo qua đường miệng, phân và
qua những tổn thương trên da, tổ chức mô dưới
da và cơ. Đặc biệt trong giai đoạn nuôi con, heo
nái là nguồn lây bệnh quan trọng cho heo con.
Triệu chứng - Bệnh tích
Chẩn đoán
Hình 1: Tiêu chảy trên heo con theo mẹ
Hình 3: Ruột heo bị sung huyết, hạch màng treo ruột sưng
Hình 2: Phân heo tiêu chảy có bọt khí
2 Một số bệnh trên heo và cách điều trị
Bệnh viêm ruột
do Clostridium
(Clostridial
Infection)
Hình 4: Ruột non xuất huyết, sinh hơi
Hình 6: Phân có nhiều bọt khí
Hình 5: Ruột non xuất huyết, sinh hơi
Phòng và cách điều trị Số ngày
sử dụng
Số ngày
sử dụng
Số ngày
Amoxycillin+colistin
10%
1 3-5
Hình 8: Xuất huyết manh tràng
Hình 7: Phù màng treo ruột do độc tố
Clostridium Bệnh tiêu chảy do E.coli
(Colibacillosis)
Bệnh do độc tố tan huyết β của E.coli. Ngoại độc tố được sản xuất ở ruột non và đi vào máu làm tổn thương thành mạch
máu của ruột. Một đặc tính nổi bật của bệnh là phù niêm mạc dạ dày và màng ruột già nên bệnh được gọi là “bệnh phù thũng” hay
“bệnh ruột phù nề”. Heo con có thể bị nhiễm khi theo mẹ và khi chuyển sang chuồng cai sữa. Vệ sinh và sát trùng thường xuyên
không đủ để cắt đứt chu kỳ lây nhiễm của mầm bệnh
.
E. coli là vi khuẩn thường trực trong đường ruột
heo. Chúng hiện diện trong phân và trong nước
bị nhiễm. E. coli thường gây tiêu chảy trên heo
con theo mẹ, heo con sau cai sữa và viêm vú
trên heo nái (do độc tố của E. coli). Heo con mắc
bệnh do bú vào bầu vú heo mẹ có dính phân,
uống nước có chứa mầm bệnh, hoặc heo bị stress
do trộn chung heo cai sữa trong quá trình vận
chuyển, thay đổi thức ăn,…
Trên heo con theo mẹ bị bệnh, heo thường nằm
tụm lại, run rẩy hoặc nằm một góc, da xung
Hình 2: Tiêu chảy trên heo con theo mẹ
Hình 3: Tiêu chảy trên heo con theo mẹ
4 Một số bệnh trên heo và cách điều trị
Bệnh tiêu chảy
do E.coli
(Colibacillosis)
Phòng và cách điều trị
Ở một số trại đã bị đề khán
g với thuốc kháng
sinh thì nên chích vắc xin cho heo để phòng
bệnh. Sử dụng vắc xin Porcilis Porcoli hoặc
Porcine Pili Shield chích cho heo con ở tuần
tuổi thứ 3 và tuần tuổi thứ 5.
Số ngày
sử dụng
Số ngày
sử dụng
Số ngày
sử dụng
Kháng sinh chích ml /10kg thể
trọng
Số ngày
7
Ruột bình thường Ruột heo bệnh
Hình 7: Xuất huyết trên ruột do E.coli dung huyết
Hình 4: Sung huyết trên ruột non
Hình 5: Sung huyết trên ruột non
Hình 6: Sung huyết màng treo ruột
Hình 7: Ruột heo sưng, sinh hơi Viêm hồi tràng
(Ileitis)
Bệnh cấp tính và mãn tính có triệu chứng lâm sàng khác nhau nhưng có bệnh tích giống nhau khi mổ khám: niêm mạc ruột
non trở nên dày và làm thay đổi chuyển hóa thức ăn. Sự mất protein của cơ thể vào trong phân và sự ngăn hấp thu dưỡng chất do
niêm mạc ruột dày lên là nguyên nhân chính gây giảm tăng trọng.
Nguyên nhân của bệnh là do một loại vi khuẩn ký
sinh nội bào mới được xác định gần đây là
Lawsonia intracellularis. Vi khuẩn này sống trong
tế bào nhung mao ruột non (đoạn hồi tràng) và
ruột già của heo.
Vi khuẩn gây bệnh trên heo thịt và heo nái,
nhưng heo nái bệnh nặng hơn và có thể chết do
xuất huyết ruột non. Heo con sau cai sữa và heo
thịt mắc bệnh tiêu chảy nhẹ, đi phân sống màu
đen và mức độ đồng đều trong đàn thấp.
Chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng, mổ
khám thấy đoạn hồi tràng viêm sưng dày lên, có
chứa phân lẫn máu và có thể có màng giả trong
Kết hợp với v
i
ệc bổ sung thêm sắt, vitamin K
và vitamin B12 cho heo bị tiêu chảy phân lẫn
máu.
Số ngày sử
dụng
Số ngày
sử dụng
Kháng sinh trộn
cám
Liều lượng trộn
cám (kg/tấn)
Số ngày
sử dụng
CTC 15% 2-3 14
Dynamutilin 10% 1 14
Tylan 40 – sulfa G 1.25 21
Tylan 100 0.5 21
Kháng sinh chích ml /10kg thể
trọng
chết đột ngột, kiểm tra mổ khám
thấy có bệnh
tích trong ruột già.Chẩn đoán dựa trên tiền sử của bệnh trong trại
và triệu chứng lâm sàng. Mổ khám thấy heo có
bệnh tích ruột xuất huyết và có màng giả. Có thể
sử dụng phương pháp FAT và nuôi cấy phân lập
vi khuẩn. Lấy mẫu ruột có bệnh tích kiểm tra mô
bệnh học. Sử dụng phương pháp ELISA để kiểm
tra kháng thể trong huyết thanh trong trường
hợp này không có hiệu quả.
Một số bệnh trên heo và cách điều trị 7
Triệu chứng - Bệnh tích
Chẩn đoán
Hình 1: Phân có lẫn máu đỏ tươi do xuất huyết đoạn ruột già
Hình 2: Heo tiêu chảy phân có lẫn máu
Hình 4: Phân tiêu chảy có máu
Hình 3: Heo tiêu chảy có máu trong phân
8 Một số bệnh trên heo và cách điều trị
Bệnh hồng lỵ
(Swine
Dysentery)
Phòng và cách điều trị
Ổ dịch do Salmonella có thể lây từ ô chuồng này sang ô chuồng khác. Sự lây từ ô chuồng này sang ô chuồng khác xa hơn
do những vật trung gian hoặc do người chăm sóc, dụng cụ. Khi tất cả thú đều có triệu chứng bệnh, nên nghi ngờ các nguồn chung
như thức ăn, nước uống hoặc môi trường bị ô nhiễm. Bệnh do Salmonella có xu hướng thường xảy ra trong hệ thống nuôi heo liên
tục hơn hệ thống cùng vào – cùng ra. Tỷ lệ nhiễm ở chuồng có
bể tắm cao hơn ở chuồng nền đan.
Salmonella có nhiều chủng nhưng 2 chủng gây
bệnh nặng cho heo là S. cholerasuis và S. typhi-
murium. Bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi heo nhưng
phổ biến nhất là heo choai từ 12 - 14 tuần tuổi.
Chúng chủ yếu nhân lên trong ruột heo sau cai
sữa nhưng cũng có một số trường hợp xảy ra trên
heo nái. Salmonella tồn tại trong hạch màng treo
ruột do đó heo trở thành vật mang trùng trong
thời gian dài. Nhiều heo mang trùng nhưng
không bài thải mầm bệnh
theo phân ra ngoài trừ
khi
bị stress (thay đổi thời tiết, thức ăn,…) hay kế
phát sau một số bệnh khác (PRRS, dịch tả,…)
Heo bị nhiễm Salmonella sẽ có triệu chứng hô
hấp, ho và sau 2 – 3 ngày heo bị tiêu chảy. Phân
heo tiêu chảy thường màu vàng, lỏng, heo bị
nặng có thể thấy phân lẫn màng nhày của niêm
mạc ruột bong tróc ra hoặc lẫn máu. Khi heo bị
bệnh cấp tính gây nhiễm trùng huyết và hô hấp
dẫn đến sốt, bỏ ăn,
khó thở và ủ rũ. Trê
n những
vùng da mỏng như tai, bẹn, móng và mũi có
Bệnh phó
thương hàn
(Salmonellosis)
Phòng và cách điều trị
Số ngày
sử dụng
Số ngày
sử dụng
Kháng sinh
chích
ml /10kg thể trọng Số ngày
Enrofloxacin 1 3-5
Gentamycin 1 3-5
Kháng sinh trộn
cám
Liều lượng trộn cám
(kg/tấn)
Số ngày
sử dụng
Vi khuẩn có mặt ở khắp nơi trên thế giới và bệnh xảy ra ở những khu vực nuôi heo. Vi khuẩn gây bệnh đã được phân lập
từ các bộ phận cơ thể của nhiều loài chim, bò sát, cá và động vật có vú, nhưng heo là loài nhạy cảm với bệnh này. Trong
trường hợp cấp tính thường có các triệu chứng nhiễm trùng huyết và sốt cao, trường hợp mãn tính thường thấy triệu chứng
tổn thương da cục bộ và viêm khớp.
Bệnh xảy ra trên heo lớn và heo đẻ nhưng ít thấy trên heo con.
Nguyên nhân do một loại vi khuẩn có tên là Ery-
sipelothrix rhusiopathiae, heo thường mắc bệnh
từ 12 tuần tuổi trở lên, chủ yếu xảy ra trên heo
nái. Vi khuẩn này có mặt khắp nơi trên thế giới
và tồn tại ngoài môi trường, trong phân và đất
trên 6 tháng. Vi khuẩn được thải ra ngoài qua
phân hoặc qua nước bọt. Bệnh thường xảy ra khi
có thay đổi môi trường bất lợi, dinh dưỡng kém,
nhiệt độ thay đổi, vận chuyển và dồn heo.
Cấp tính: Một số nái có biểu hiện đi lại khó khăn
do vi khuẩn tác động tới khớp, sốt cao từ 41 –
42
0
C và có thể gây sảy thai. Trên nái đẻ có tỷ lệ
heo con chết trong khi sinh cao và số thai khô
tăng. Trên da xuất hiện vùng da có màu đỏ sau
đó chuyển thành màu tím đen và có dạng hình
thoi. Bệnh thường biểu hiện trên 2 – 3 con trong
1 lần nổ bệnh nhưng số con bị tác động có thể từ
5 – 10%.
Mãn tính: Đây thường là hậu quả sau khi bị
nhiễm bệnh cấp tính hoặc bán cấp tính hoặc
không có biểu hiện triệu chứng lâm sàng nào. Khi
bị bệnh mãn tính vi khuẩn cư tr
Điều trị hỗ trợ hạ sốt bằng Fin
adyne
1ml/10kg thể trọng.
Vắc xin: chích vắc xin Porcilis Ery hoặc
Porcilis Ery+Parvo hoặc Parvoshield L5E
tiêm cho heo hậu bị 2 liều cách nhau 4 tuần,
tổng đàn tiêm cách 6 tháng 1 lần.
Số ngày
sử dụng
Kháng sinh chích ml /10kg thể
trọng
Số ngày
sử dụng
Vetrimoxin LA 1 3-5
Penicillin 1 3-5
Tenalin LA 1 3-5
Kháng sinh trộn
cám
Liều lượng trộn
cám (kg/tấn)
Số ngày
sử dụng
bị viêm nướu khi bấm răng, viêm rốn, đầu gối bị
trầy xước và đặc biệt khi heo con không được
bấm răng sẽ gây tổn thương trên da của những
con heo khác trong đàn. Từ những vết thương đó
vi khuẩn dễ dàng xâm nhập vào trong cơ thể
heo. Trong trường hợp bệnh nặng, gan bị tổn
thương có thể làm heo con chết.
Bệnh thường biểu hiện nhiễm trùng cục bộ trên
một vùng
nhỏ trên mặt hoặc trên 4 chân, ở
những nơi da bị tổn thương thường có màu đen.
Trên heo cai sữa, bệnh có thể xuất hiện 2 – 3
ngày sau khi cai sữa với vùng da có màu xám
nhạt sau đó chuyển thành xám đen và vón cục.
Trong trường hợp nặng da chuyển thành màu
đen.
Chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng và nuôi
cấy phân lập vi khuẩn từ mô da. Trong thận của
heo con chết có thể thấy chất cặn vôi màu trắng.
Một số bệnh trên heo và cách điều trị 13
Triệu chứng - Bệnh tích
Chẩn đoán
Hình 3: Heo bị viêm da tiết dịch toàn thân
Hình 1: Viêm da tiết dịch ở vùng đầu và cổ
Hình 2: Viêm da tiết dịch ở vùng da mỏng
14 Một số bệnh trên heo và cách điều trị
Bệnh viêm da
tiết dịch
Vetrimoxin L.A 1 3-5
Doxycyclin 1 3-5 Bệnh do xoắn khuẩn
(Leptospirosis)
Đàn heo cảm nhiễm cục bộ ít có triệu chứng lâm sàng. Nhưng khi mầm bệnh lần đầu tiên xâm nhập vào đàn heo mẫn
cảm sẽ gây hiện tượng sẩy thai, heo con chết lúc đẻ hoặc heo con sinh ra yếu. Vi khuẩn Lepto vẫn tồn tại trong thận và
đường sinh dục của heo, sau đó được bài thải qua nước tiểu và tiết dịch đường sinh dục. Sự lây truyền là do tiếp xúc trực tiếp
hoặc gián tiếp với vật mang trùng như c
hó, mèo và chuột.
Bệnh gây ra bởi một loại xoắn khuẩn có tên là
Leptospira spp Đây là một bệnh rất khó để chẩn
đoán vì heo bị nhiễm nhưng không có triệu chứng
lâm sàng nào. Xoắn khuẩn này có thể phát triển
trong tử cung khi heo nái đang mang thai, gây
sẩy thai hoặc tăng số con chết trong khi sinh.
Leptospira spp. có thể tồn tại trong ống dẫn
trứng và tử cung của heo nái không mang thai và
trong cơ quan sinh dục của heo nọc. Đây có thể
là môi trường trung gian quan trọng cho sự tồn
lưu và l
â
y nhiễm mầm bệnh trong trại.
Trong trường hợp bệnh cấp tính có thể thấy heo
bỏ ăn, ốm yếu. Trong trường hợp bệnh mãn tính
thường thấy triệu chứng sẩy thai, chết thai và
tăng số lượng heo con yếu, dễ chết sau khi sinh.
Kháng sinh chích mg /kg thể
trọng
Số ngày sử
dụng
Streptomycin 25 3-5
Kháng sinh trộn cám Liều lượng trộn Số ngày sử
Chlotetracyclin 400 – 800 ppm 1lần/1 tháng
Oxytetracyclin 400 – 800 ppm 1lần/1 tháng
Hình 1: Hình dạng xoắn khuẩn dưới kính hiển vi huỳnh
quang (Hình do Dr. Athipoo cung cấp)
Hình 2: Heo nái bị sẩy thai do Lepto (Hình do Dr. Athipoo
cung cấp)
Hình 3: Heo con sẩy thai vàng da, mỡ và thịt.
Copyright: Tài liệu đại học ©