1
Xây dựng lòng tự tin nơi con cái dưới 6 tuổi
NGUYỄN văn Thành
Lausanne, Thụy sĩ
Trong ý hướng đồng hành và chia sẻ với các bậc cha mẹ, đang có
trách nhiệm nuôi nấng và dạy dỗ con cái dưới 6 tuổi, tôi xin mạo muội
liệt kê một vài trọng điểm, trong vấn đề xây dựng lòng tự tin.
Đây là « viên đá tảng », trong phần vụ dạy dỗ và giáo dục con cái.
Ước mong những độc giả xa gần, với phương thức « rỉ tai », chia sẻ
lại cho bạn bè, sau khi có cơ hội tiếp thu và chứng nghiệm những bài
học về lòng tự tin sau đây, trong chính cuộc đời và gia đình của mình.
Lòng tự tin, phải chăng là « chiếc nỏ thần », hay là « thanh gươm gia
bảo » của mỗi người Việt Nam, khi họ cố quyết cùng nắm tay nhau,
xây dựng « Ngôi Nhà Tình Thương », trong chính tấm lòng và cuộc
đời hằng ngày. Nhờ đó, chúng ta tất cả sẽ có khả năng « thấy được
những điều vô hình », và « nghe được những tiếng vô thanh », phát
xuất từ hai dòng máu « Bao La và Cao Cả » đang tuôn trào trong từng
huyết mạch, bất phân tôn giáo, chính kiến và giai tầng xã hội của mỗi
người.
1 Tự Tin là gì ?
Con cái chúng ta lớn lên với một lòng tự tin vững mạnh, sau khi có cơ
hội, điều kiện và khả năng chứng nghiệm, trong suốt 6 năm đầu tiên
của cuộc đời, những tình huống và tâm trạng then chốt sau đây :
- Thứ nhất, các em cảm nhận một đời sống an lạc, thảnh thơi và
sung sướng, trong xương da và máu thịt của mình.
- Thứ hai, các em cảm thấy mình được thương yêu, xuyên qua lời
nói, thái độ và tác phong hằng ngày của cha mẹ. Nhờ vào kinh
2
nghiệm được thương yêu, một cách vô điều kiện như vậy, các
em từ từ thu hóa và hội nhập những phong thái như : ăn nói dễ
thương, kính trên, nhường dưới. Mỗi khi chơi đùa và có dịp hòa

« Không trồng cây, giữa tiết hạ,
« Không tìm quả, vào mùa hoa,
« Không phàn nàn hoặc kêu ca,
« Vì hoa xuân hôm nay chưa vĩnh cửu.
3
« Có Thiên thời, Địa lợi, có Nhân hòa…
« Công trình của con người mới thành tựu ».

Nhằm giúp các em có khả năng tiếp thu và hội nhập sáu khả năng
hay là lối sống ấy, chúng ta cần có hai cách làm bổ túc và kiện toàn
cho nhau, trong mỗi ý hướng giáo dục và phục vụ : vừa biết dạy và
vừa biết học. Không học, làm sao cha mẹ biết dạy ? Và khi cha mẹ
không dạy, con cái học với ai, trong sáu năm đầu tiên của tuổi đời ?
Trong một đất nước có phúc và sống hạnh phúc, mọi người lớn bé,
trẻ già, giàu nghèo… biết dạy cho nhau, từ những việc rất tầm
thường, như khạc nhổ cho đúng chỗ, biết bài tiết ở đâu, đến những
trách nhiệm trọng đại như đùm bọc, tha thứ, nhìn nhận, tôn trọng
lẫn nhau.
Vô phúc biết chừng nào, khi trong lòng Đất Nước, chúng ta chỉ là
« người biết nói » : Nói quá nhiều. Nói từ ngoài. Nói từ trên. Nói
thay nói thế cho kẻ khác. Nhưng không dám nói về mình với sứ
điệp TÔI. Nói để sai khiến, bốc lột, đàn áp. Thay vì nói, để nhìn
nhận tính người của anh chị em đồng bào.

Nói mà thôi chưa đủ. Chúng ta phải là những người « xăn tay áo
lên » mà làm.
2 Tự Tin và nhu cầu sống an toàn
Có điều kiện để sống an toàn về mặt vật chất, và nhất là trên bình
diện tinh thần, con cái chúng ta mới có thể phát huy và tôi luyện
lòng tự tin, cho chính mình và cho các thế hệ về sau, đúng như sáu

không có nguy cơ gặp tai nạn hay là lạc mất…
- được có người có mặt bên cạnh, để hướng dẫn cho mình biết
đâu là giới hạn không thể vượt qua, đâu là những điều mình có
phép làm. Khi không biết, mình chỉ cần đặt câu hỏi bằng lời nói
hay điệu bộ và cử chỉ…để xin kẻ khác trả lời và hướng dẫn cho
mình.
5
- được kẻ khác nói rõ ra cho mình biết tên của các đồ vật và loài
vật, mà mình thấy ở ngoài, cũng như gọi tên những tâm tình và
xúc động có mặt trong nội tâm, và đang xuất hiện ra bên ngoài
bằng cử chỉ, điệu bộ và hành vi của mình.
Ví dụ :
* con sợ bà lạ, cho nên con khóc, để kêu mẹ đến gần,
* con ơi, mẹ đang buồn và lo, vì vào giờ nầy mà ba con chưa về
nhà,
* mẹ thấy con bực bội, chạy lăng xăng vì trời nóng, mà mẹ chưa
có thì giờ để tắm gội cho con…
Nhờ cách làm nầy của người lớn, trẻ em sẽ biết rõ nội tâm là gì,
mình cần diễn tả ra ngoài và học những cách thức để hóa giải…
- được nghe cha mẹ giải thích, với một ngôn ngữ thuộc tầm hiểu
biết của mình, là cha mẹ cũng thương yêu nhau và lo cho nhau…
- có dịp tiếp xúc và làm quen với những trẻ em khác, ngoài gia
đình. Và khi trẻ em trở về nhà, người lớn đặt ra những câu hỏi,
nhằm giúp trẻ em nói ra những tâm tình và ý kiến của mình…
Từ 18 đến 36 tháng (3tuổi) :
- được phép khóc la, nũng nịu, mà không bị kết án, chê cười hay
là trừng phạt, đe dọa…Trái lại, có người lớn đến gần, nêu lên
những câu hỏi, để giúp trẻ em diễn tả, bộc lộ tâm tình bên trong
của chính mình.
- có người dạy cho mình tập đi đại tiện và tiểu tiện đúng lúc, đúng

cần có thái độ trân trọng, lắng nghe, nhìn nhận và phản hồi, trước khi
đáp ứng, tùy vào điều kiện cụ thể của mình.

Khi được người thân như cha mẹ đãi ngộ với mình như vậy, suốt
những năm khôn lớn, lúc ra đời sau nầy chàng thanh niên và cô thanh
nữ sẽ có khả năng đãi ngộ lại kẻ khác, nhất là những trẻ em, cũng một
cách trân trọng và đầy tình người như vậy.
Cách đãi ngộ nầy đi theo những bước sau đây :
- Bước Một, mô tả sự kiện một cách khách quan, như :
*-con chạy đi chạy laị lăng xăng,
*-suốt buổi sáng này, con không nói gì với mẹ cả,
*-mẹ thấy con đang xé những hình mà con vừa vẽ ra, một cách bực
tức, có phải vậy không ?
7
- Bước Hai, dừng lại ghi nhận ảnh hưởng, hậu quả, sau khi chúng
ta mô tả sự kiện, nhằm phản hồi cho trẻ em thấy và biết mình,
một cách khách quan.
- Bước Ba, đặt tên hay là gọi tên những xúc động và tình cảm
đang ẩn núp, ở bên dưới mỗi lời nói và hành động của trẻ em :
* Mẹ thấy con hình như có chuyện gì lo lắng, khi lăng xăng và
nôn nóng như vậy, phải không con ?
* Con không nói gì cả. Theo cách mẹ thấy, hình như con có
chuyện chi buồn, phải không ?
* Thấy con xé bức hình con đã vẽ, mẹ đoán là con đang tức
chuyện gì
.
- Bước Bốn, sau khi trẻ em đã diễn tả mình, bộc lộ nội tâm, trình
bày nhu cầu hoặc ý thích của mình, chúng ta có thể trả lời bằng
nhiều cách khác nhau, như :


cách làm trọng yếu sau đây :
- Khi đề xuất một qui luật, chúng ta cần khảo sát mục đích tối hậu
của qui luật là gì. Trong những điều phải làm, đâu là ưu tiên 1, 2
và 3. Chọn lựa ba ưu tiên được xếp đặt theo thứ tự như vậy là
quá nhiều và quá đủ.
- Tiếp xúc, khám phá và tôn trọng nhu cầu cơ bản của trẻ em, có
mặt đằng sau mỗi xúc động được bộc lộ ra ngoài bằng nhiều
hình thức khác nhau. Qui luật có đáp ứng những nhu cầu ấy
không ?
- Kiên định và thường hằng, thay vì thay đổi qui luật từng ngày,
tùy hứng.
- Liên kết một cách chặt chẽ qui luật (điều phải làm) và trách
nhiệm (điều chúng ta đóng góp vào việc phục vụ và thăng tiến
anh chị em đồng bào).
- Khi trẻ em không tôn trọng kỹ luật, chính trẻ em được kêu mời
tự mình chọn lựa những hậu quả tất yếu, thay vì chính người lớn
áp đặt từ ngoài những cách đánh giá và những hình phạt.
- Kỹ luật phải rõ ràng minh bạch : có là có, không là không.
Không có vấn đề « mỗi người thuyên giải một cách khác nhau,
tùy hứng và tùy tiện.
- Sau khi khẳng định và xác quyết một qui luật, chúng ta không cố
chấp hay là chấp nhất về những chi tiết phụ thuộc.
9
3 Trẻ em đầy tràn tự tin, chính khi cảm thấy mình
được thương yêu, nhìn nhận và chấp nhận.
Trẻ em cần có những chứng liệu cụ thể và thực tế, để cảm thấy mình
được chấp nhận, và những giá trị của mình được nhìn nhận.
Từ 0 đến 9 tháng
Vào những ngày tháng đầu đời nầy, nhằm giúp trẻ em cảm thấy mình
được thương yêu và chấp nhận, cha mẹ có những chọn lựa khác nhau

- Khi đi vào nơi lạ, cho phép trẻ em nắm chặt tay của chúng ta và
cùng bước đi tới.
- Một cách đặc biệt, trong ba địa hạt Thị, Thính và Xúc, chúng ta
sáng tạo cho trẻ em một môi trường có nhiều loại kích thích hay
là trò chơi khác nhau. Tuy nhiên, chúng ta hãy thiết lập cho
mình một lịch trình ấn định những thời gian có mặt bên cạnh các
em, chơi với các em, bi bô trao đổi qua lại với các em. Các em
cần chúng ta cho ăn cho mặc thế nào, thì các em cũng cần chúng
ta vui đùa, trao đổi, để phát huy nội tâm và diễn tả đời sống xúc
động, một cách linh hoạt và hài hòa.
Từ 18 đến 36 tháng
- Trong giai đoạn nầy, trẻ em đã thực hiện được một số khả năng,
như phát âm, bắt chước… người lớn cần chớp lấy thời cơ, để
KHEN một cách khoa học, bằng cách giải thích và phản ảnh :
trẻ em làm được, vì đã biết nhìn, nghe, quan sát…
Ví dụ :
* Con đã nhìn miệng mẹ, cho nên con bắt chước mẹ, con phát
âm : MA,MA. Hoan hô, con mẹ giỏi quá,
* Con phát ra những âm thanh « meo, meo…vâu, vâu… », vì con
chú ý NGHE, cho nên con bắt đầu biết NÓI.
- Tạo dịp cho trẻ em chọn lựa : Con ăn gì ? Con muốn đi chơi ở
đâu, hôm nay ? Đưa tay chỉ cho mẹ biết con chọn màu áo nào ?
11
- Tập cho trẻ em biết chờ đợi, lúc đầu một vài giây… tuần sau,
kéo dài thêm một vài phút.
- Cho phép trẻ em từ chối, nói « KHÔNG »,
- Yêu cầu trẻ em trình bày ý định, giải thích cách làm của mình…
Từ 3 đến 6 tuổi
- Sắm thêm cho trẻ em nhiều loại đồ chơi khác nhau, để hình
dung, tưởng tượng, giả bộ đóng vai người nầy hoặc người khác,

- Thứ ba là thường xuyên khám phá : đâu là sở trường,
đâu là sở đoản, đâu là vận tốc và mức độ, trong vấn đề
phát triển của trẻ em.
Chúng ta dựa vào sở trường, để khen thưởng, củng cố và tăng cường.
Chúng ta lưu tâm đến sở đoản, để giúp trẻ em hóa giải, vượt qua hay
là tìm cách bù trừ, bổ túc.
Chúng ta nhạy bén về mức độ và vận tốc phát triển của trẻ em, để
chấp nhận, nhìn nhận và tôn trọng.
***
13
Một cách cụ thể, trong lãnh vực thuộc đời sống tình cảm
và xúc động, chúng ta nhìn nhận, chấp nhận và coi trọng trẻ em,
bằng những cách làm sau đây :
- Một, đặt tên hay là gọi tên xúc động đang xuất hiện, như :
* Ba thấy mặt con có vẽ BUỒN,
* Theo cách nhận thấy của mẹ, con đang TỨC BỰC chuyện gì,
phải không ? Mẹ chờ con nói, để lắng nghe.
- Hai, khuyến khích, cho phép trẻ em diễn tả hay là bộc lộ ra
ngoài, như :
* Con cứ khóc đi, con có quyền khóc,
* Con được phép nói ra nỗi bực bội của con.
- Ba, giúp trẻ em tìm ra đúng lời, đúng từ, đúng ngôn ngữ, như :
* Thay vì đứng im lìm như vậy, con có thể nói « KHÔNG, nếu
con không muốn ».
- Bốn, giúp trẻ em phân biệt rõ ràng hai lãnh vực khác nhau : một
bên là xúc động « sợ, buồn, lo giận », bên kia là hành vi có
nghĩa là làm một điều bằng tay hay bằng chân.
Ví dụ :
* Con có quyền tức giận với em con. Con nói ra nỗi bực tức, một
cách bình tĩnh,

hai điểm toán và luận văn của con không đạt trung bình, con có
thể nói cho ba hiểu tại vì sao không ? »
3) chúng ta phản ảnh tình cảm của trẻ em.
* « Con tõ ra bực bội và giận hờn với em con, từ khi mẹ con về
thăm ngoại và không cho phép con cùng đi ».
4) chúng ta dùng những hình tượng, với một nụ cười.
*« Sáng nay con chạy lung tung, như một con dê con… »
* « Con ngồi buồn thiu, như một cây hoa thiếu nước ».
15
5) chúng ta giải thích cho trẻ em hiểu việc làm của chúng ta.
* « Con có biết vì sao ba cấm con nhai kẹo, trước khi đi ngủ
không ? Nếu con không giử gìn, rồi đây răng của con bị sâu làm
hư hại. Con không còn bộ răng trắng và đẹp như bây giờ ».
4 Lòng tự tin và quan hệ hài hòa
Một dấu hiệu rõ rệt nhất của lòng tự tin là trẻ em có khả năng thiết
lập những quan hệ hài hòa, khi tiếp xúc và trao đổi với người khác.
Chính vì lý do nầy, chúng ta không ngừng khuyến khích các em
phát huy những tác phong sau đây :
Từ 0 đến 9 tháng
- Biết lưu tâm đến người khác, người lớn cũng như bạn bè cùng
lứa tuổi,
- Bắt chước các cử điệu của những người quen, như cha mẹ, anh
chị… nhất là liếc nhìn và nét mặt,
- Chú ý và lắng nghe người đang nói chuyện, trong một vài giây
lúc ban đầu, rồi từ từ kéo dài thêm…
- Vui đùa với các trẻ em cùng lứa tuổi,
- Chung quanh tháng thứ 9, nếu trẻ em tỏ ra sợ sệt, trước người lạ
mặt, đó là dấu chứng tích cực về khả năng biết phân biệt ai lạ ai
quen. Nhờ vào đó, các em tìm đến với những người tạo quan hệ
an toàn cho mình.

- Biết đáp ứng, khi có trẻ em khác tấn công, thay vì ngồi khóc,
chịu đựng,
- Biết trao qua đổi lại, vừa biết nhận vừa biết cho,
- Biết lắng nghe và ghi nhận, khi kẻ khác nói.
17
Những khả năng cần thiết cho đời sống xã hội
Vào lứa tuổi hay là giai đoạn phát triển nầy (3-6 tuổi), người lớn có
trách nhiệm giáo dục, cần sáng tạo nhiều cơ hội gặp gỡ, tiếp xúc,
nhằm hướng dẫn trẻ em, một cách năng động và tích cực, nhất là trong
ba lãnh vực đặc biệt sau đây :
1 Ngôn ngữ với bốn khả năng :
- lắng nghe,
- diễn tả,
- trình bày nguyện vọng, sở thích và nhu cầu, nhất là biết phân định
sự khác biệt giữa nhu cầu và sở nguyện,
- biết phân biệt thế nào là khẳng định, giải thích và biện minh.
2 Tư duy với năm chức năng khác nhau :
- Suy nghĩ, suy diễn, thuyên giải,
- Phân tích một trường hợp với bốn thành tố : sự kiện, giả thuyết,
kết luận, tác động hay là tạo ảnh hưởng,
- Quan sát, thu luợm các dữ kiện cụ thể và khách quan,
- Ghi nhận, đề xuất và trình bày nhiều quan điểm khác nhau về
một vấn đề,
- Tưởng tượng, hình dung, nhớ lại… Có nhiều cách nhìn khác
nhau, tùy vào ba chiều kích khác nhau của thời gian : quá khứ,
hiện tại và tương lai.
3 Quan hệ tiếp xúc và trao đổi, với rất nhiều khả năng cần học
tập và tôi luyện :
- đặt mình vào vị trí của kẻ khác,
- tạo quan hệ, tìm cách trao đổi qua lại,


1)- khám phá thực tế của môi trường bằng ba giác
quan Thi, Thính và Xúc.
2)- phát huy nhũng quan hệ hài hòa với kẻ khác, bằng
cách học bốn bài học : « XIN, CHO, NHẬN và TỪ
CHỐI ».
Lời khen có tính khoa học - nghĩa là có hiệu năng giúp trẻ em ý thức
đến khả năng mà các em vừa mới thực hiện – bao gồm những bước đi
lên như sau :
- Bước Một, nêu lên một sự kiện vừa mới xuất hiện. Đó
là điều mà trẻ em vừa thành tựu một cách khách
quan.
- Bước Hai, xác định và chứng minh cho trẻ em biết
rằng : sở dĩ các em đã thành tựu, vì chính các em đã
có một cách làm thuận lợi, tốt hảo, tạo điều kiện cho
trẻ em thành công.
- Bước Ba, chính trẻ em là nguyên nhân tạo ra thành
quả tích cực.
- Bước Bốn, nhấn mạnh rằng kết quả tích cực của các
em đã đem lại niềm vui sướng, hứng khởi và những
khích lệ lớn lao cho người lớn như cha mẹ và thầy cô.
Ví dụ :
* Giường chiếu trong phòng của con thật tươm tất. Vừa thức dậy,
chính con đã xếp đặt đâu vào đấy. Mẹ rất hạnh phúc và vui tươi
mỗi khi vào phòng con.
* Đi học về, sau khi ăn quà chiều, con đã vào phòng làm bài tức thì.
Cho nên bây giờ con có giờ rảnh, giúp mẹ nấu cơm chiều chờ ba
về. Mẹ thấy con khôn lớn, biết tổ chức cuộc sống. Mẹ hãnh diện có
một đứa con khôn ngoan như con.
20

mai.
Tôi không phủ nhận vai trò và giá trị của tất cả sáu yếu tố trên đây.
Tuy nhiên, trong lối nhìn, lối sống và lối giáo dục của tôi, thương yêu
là nền tảng của tất cả những giá trị khác, trong đó có lòng tự tin.
Khi nói như vậy, một cách nào đó, tôi đã nhận làm của mình, quan
điểm của tác giả G.G. JAMPOLSKY :
Bất kỳ một câu hỏi nào được trẻ em nêu lên, YÊU THƯƠNG là
câu trả lời,
Bất kỳ một vấn đề gì xuất hiện với trẻ em, YÊU THƯƠNG là nhịp
cầu nối kết và hàn gắn,
Bất kỳ một cơn bệnh nào đang đe dọa và hoành hành cuộc đời của
trẻ em, YÊU THƯƠNG là thang thuốc đầu tiên và cuối cùng,
Bất kỳ một nỗi khổ tâm nào đang đe dọa trẻ em, YÊU THƯƠNG
là cánh cửa mở ra một con đường đi tới,
Bất kỳ một xúc động sợ hãi nào, đang trào dâng và lan tỏa trong
nội tâm của trẻ em, YÊU THƯƠNG là vòng tay ôm ẵm, hay là hai
bàn tay thoa dịu.
Bất kỳ một vết thương nào đang lở lói trên làn da của trẻ em,
YÊU THƯƠNG là khuôn mặt đoái nhìn và đồng cảm.
22
YÊU THƯƠNG luôn luôn là câu trả lời trong mọi tình huống, vì
chỉ có YÊU THƯƠNG là Tất Cả.
Yêu thương như vậy không phải chỉ là lời tuyên xưng ở đầu môi
chót lưỡi. Trái lại, đó là một động từ hành động.
Cho nên, với tư cách là cha mẹ hay là giáo viên…khi phục vụ trẻ
em, chúng ta phải làm, phải đi, phải thực hiện với làn da, thớ thịt
và con tim. Chúng ta cùng làm, cùng chơi, cùng vui đùa, cùng
hạnh phúc với trẻ em, để giúp trẻ em làm người như chúng ta, và
với chúng ta.
Lausanne Tháng 8 năm 2005

- que signifie l’estime de soi ou la confiance en soi ?
- quel lien existe-t-il entre cette valeur fondamentale de la vie
humaine et le besoin de sécurité de l’homme actuel qui se
courbe ou plutôt s’écrase sous le poids de la misère et de la
guerre partout imminente ?
- lorsque le petit enfant se sent « angoissé », comment
l’aborder en le respectant, et l’aider à « sortir verbalement »
ce qu’il est en train de vivre ou de « patir » intérieurement ?
- Sans se sentir aimé, écouté, respecté, ce qui veut dire être
relié humainement, affectivement et symboliquement à ses
propres parents et à ses ancêtres, comment ose-t-il marcher
COURAGEUX et DEBOUT, avec une noble mission dans
son cœur, sur tous les différents sentiers du monde ?
24