Góp phần nâng cao nhận thức-giữ gìn tài liệu trong công tác bảo quản
VTL
Tài liệu là những sản phẩm vật chất rất dễ bị xâm hại và hư hỏng cho dù
chúng có được cấu thành từ bất cứ chất liệu gì đi nữa thì các yếu tố khách
quan như Ánh sáng, tia cực tím, nhiệt độ và độ ẩm, sự xâm nhập của côn
trùng, nấm mốc, thảm hoạ tự nhiên, các tác nhân hoá học đều có thể gây ra
gây hư hại đến tài liệu. Bên cạnh đó, các yếu tố chủ quan như việc sử dụng
tài liệu chưa đúng cách, di chuyển kho tàng, bảo quản tài liệu không hợp lí thì
cũng đều ảnh hưởng và làm hư hại tài liệu.
Một ví dụ gần đây nhất: Theo khảo sát của nhiều chuyên gia Pháp, đã có một
số lượng lớn các ấn phẩm cổ bị hư hại trong các kho sách, thư viện của ba
nước Đông Dương. Họ đã nhận định: “Điều kiện khí hậu và tình trạng bảo
quản bấp bênh có thể khiến chúng tan thành bụi trong thời gian ngắn. Nếu
điều đó xảy ra, nó sẽ xóa sạch cả một mảng ký ức về Việt Nam, Lào và
Campuchia cũng như một nhân chứng không thể thay thế được của lịch sử
nước Pháp trong một giai đoạn lịch sử cùng chia sẻ với ba nước Đông
Dương ”
[1]

Đó cũng là một sự cảnh báo trực tiếp đối với các cơ quan lưu trữ và cho
công tác bảo tồn tài liệu. Tuy nhiên, không phải cho đến hôm nay công tác
bảo quản tài liệu mới được nhìn nhận với một vai trò và ý nghĩa vô cùng
quan trọng. Bảo quản tài liệu đã được nhận định là vấn đề sống còn của mỗi
thư viện.

Một vài nét khái quát công tác bảo quản tài liệu đã và đang được
tiến hành tại nước ta
Hiện nay chúng ta đã có những văn bản pháp qui trong công tác bảo quản
tài liệu như Công văn số 111 ngày 04/04/1995 Cục lưu trữ nhà nước. Các văn
bản pháp qui trong công tác bảo quản được phát triển và đưa ra chủ yếu áp
dụng cho các cơ quan lưu trữ nhà nước. Tuy nhiên, công tác bảo quản tài liệu

bảo quản tài liệu gây ra những hư hại cho tài liệu như chúng ta đã đề cập:
điều kiện tự nhiên, ánh sáng môi trường, côn trùng, nấm mốc, chất hóa học
Để giảm thiếu những tác nhân gây hư hại này phải có những yêu cầu đặc biệt
về trang thiết bị, cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên về cơ sở vật chất cũng như những
trang thiết bị để phục chế tài liệu hiện nay tại các cơ quan thư viện vẫn còn
rất thiếu thốn, lạc hậu không thể khắc phục một cách triệt để nhanh chóng
được. Chúng ta cũng đã hạn chế được phần nào các tác nhân này trong điều
kiện tốt nhất có thể và cũng phần nào thực hiện công tác phục chế tài liệu ở
những kĩ thuật phổ thông nhất như đóng lại sách hay sao chụp tài liệu tăng
bản tài liệu. Với những kĩ thuật bảo quản và phục chế tài liệu hiện đại hơn thì
chưa phải địa phương nào cũng thực hiện được.
Nhóm nguyên nhân thứ hai ngược lại mang nhiều yếu tố chủ chủ quan
hơn và liên quan trực tiếp đến quá trình sử dụng tài liệu. Nhóm nguyên nhân
gây hư hại tài liệu này hoàn toàn có thể được kiểm soát và có thể hạn chế
được tối đa mức độ hư hại với tài liệu, đặc biệt, đây là nhóm nguyên nhân hết
sức trực quan tại các thư viện, nơi mà sự tiếp xúc với tài liệu là linh hồn của
hoạt động thư viện. Đây cũng là nhóm nguyên nhân không thực sự được chú
trọng đến trong các văn bản pháp quy về bảo tồn tài liệu và thường xuyên bị
quên lãng trong các hoạt động tuyên truyền, phổ biến về việc bảo quản tài
liệu. Cần phải xác định nhóm nguyên nhân này chính là bước xuất phát điểm
cho của công tác bảo quản tài liệu, đồng thời nhìn nhận công tác bảo quản dự
phòng tài liệu là một bộ phận tích cực góp phần nâng cao nhận thức về việc
trân trọng, bảo vệ tài liệu, xây đựng những nét ứng xử đẹp với tài liệu trong
văn hóa đọc.
2. Hành động thực tế trong công tác bảo quản tài liệu
Như vậy trong công tác bảo quản tài liệu ngoài việc đặt đối tượng chính
của công tác này là tài liệu thì cần phải có sự quan tâm đánh giá thích đáng
cho hai nhóm đối tượng: đó là người quản lý tài liệu và người sử dụng tài
liệu. Trong đó, việc đưa người sử dụng trở thành một cộng đồng bảo quản tài
liệu sẽ duy trì tuổi thọ của tài liệu lâu hơn rất nhiều lần; là yếu tố quan trọng

Trên thực tế, nhiều nội dung như trên được các thư viện đưa trực tiếp
thành nội qui của thư viện, cấm vi phạm, vô tình những nội dung đó khiến
độc giả có cảm giác không thoải mái, không xây dựng được ý thức, tình cảm
về việc trân trọng sử dụng sách đúng cách và đúng mục đích.

Những kiến nghị
1. Các đơn vị Thư viện cần thiết phải chú trọng công tác bảo quản dự
phòng tài liệu. Trong đó, cần xây dựng và phổ biến những nội dung của công
tác này đến các cán bộ làm việc cũng như người sử dụng tài liệu; mở rộng
việc bồi dưỡng như mở các lớp bồi dưỡng cho cán bộ, phát tờ rơi về sử dụng
tài liệu đúng cách cho độc giả; xây dựng các phanô, áp phích, tranh vẽ trực
quan để người sử dụng tài liệu luôn ý thức được các hành động của mình đối
với tài liệu.
2. Trang bị các phương tiện sử dụng tài liệu thích hợp như là gối sách, để
thuận lợi hơn cho việc đọc các tài liệu khổ lớn, các tài liệu đã bị hư hỏng.
3. Đưa bạn đọc trở thành một đối tượng cùng tham gia quá trình bảo
quản tài liệu trong đó các đơn vị thiết kế các phiếu báo cáo về tình trạng tài
liệu (tham khảo mẫu kèm theo) để người sử dụng tài liệu có thể báo cáo tình
trạng liệu khi có bất kì dấu hiệu bất thường nào của tài liệu (rách, nát, mất
trang, )
4. Nên đưa nội dung về bảo quản dự phòng tài liệu và ý thức về bảo quản
tài liệu thành một phần trong nội dung môn học Bảo quản tài liệu dành cho
sinh viên chuyên ngành Thông tin - Thư viện

Kết luận
Đã có rất nhiều các tủ sách cá nhân được lưu giữ và trao tặng lại cho thế
hệ bạn đọc ngày hôm nay, ở đó chúng ta không chỉ thấy là những bộ sưu tập
qúi giá, ở đó chúng ta còn thấy là tình cảm trân trọng vô cùng với những tài
liệu, hiện vật. Mong rằng những bộ sưu tập tài liệu của các Thư viện, cơ quan
Thông tin, Lưu trữ cũng luôn được trân trọng và bảo vệ như vậy bằng tình