A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Thế kỉ XXI là thế kỉ của nền kinh tế tri thức đòi hỏi ngày càng cao về số
lượng đội ngũ công nhân kĩ thuật và nhân viên nghiệp vụ .Việt Nam đang bước vào
nền kinh tế thị trường, cơ cấu kinh tế đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ kéo theo sự
chuyển dịch cơ cấu lao động, sự chuyển dịch này đã đạt được một số thành tựu
nhưng vẫn còn nhiều bất cập chủ yếu là về nguồn nhân lực.
Nhận thực được vai trò quan trọng hàng đầu có tính quyết định của yếu tố
con người trong quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động để phát triển đất nước theo
hướng công nghiệp hoá hiện đại hoá. Báo cáo của ban chấp hành trung ương Đảng
khoá XIII tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 9 của Đảng về phương hướng nhiệm
vụ kế hoạch phát triển kinh tế xã hội năm 2001-2010 đa chỉ rõ nhiệm trọng tâm của
công tác dạy nghề: " Tiếp tục đổi mới chương trình nội dung , phương pháp giảng
dạy và phương pháp đào tạo đội ngũ lao động có chất lượng cao. Gắn với việc hình
thành các khu công nghiệp, khu công nghệ cao với các trường đào tạo nghề. Phát
triển nhanh và phân bố hợp lí hệ thống trường dạy nghề trên địa bàn cả nước mở
rộng các hình thức đào taọ đa dạng linh hoạt, năng động với số học sinh công nhân
kĩ thuật tăng 11%-12%/năm ”
Thực hiện nghị quyết trung ương 2 ( khoá VIII) , trong những năm qua công
tác dạy nghề tuy đã có nhiều cố gắng trong việc mở rộng quy mô và nâng cao chất
lượng đào tạo nhưng vẫn còn nhiều yếu kém, chưa đáp ứng được nhu cầu CNKT ,
nhân viên nghiệp vụ cho quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động, phục vụ sự nghiệp
CNH-HĐH. Tính đến năm 2000 , tỷ lệ lao động qua đào tạo mới chỉ đạt 20% ( qua
dạy nghề là 13,4%) để đạt được mục tiêu tỷ lệ lao động qua đào tạo vào năm 2005
đạt 30% ( qua dạy nghề là 19%), vào năm 2010 đạt 40%( qua dạy nghề là 26%) đòi
hỏi phải đánh giá thực trạng công tác dạy nghề hiện nay dự báo nhu cầu lao động
qua đào tạo nghề đến 2010 từ đó đề ra định hướng phát triển dạy nghề đến năm
2010 và các giải pháp thực hiện .
Từ những hình tình nêu trên cho thấy việc nghiên cứu đề tài đánh giá thực
trạng công tác dạy nghề, chuyển dịch cơ cấu lao động ở nước ta , đề ra định hướng
Trang 1
phát triển công tác dạy nghề đến năm 2010 để gắn với chuyển dịch cơ cấu lao động

CƠ CẤU LAO ĐỘNG
I. Khái niệm về đào tạo nghề
1. Nghề
Theo giáo trình Kinh tế Lao động của trường ĐH KTQD thì kháI niệm nghề
là một dạng xác định của hoạt động trong hẹe thống phân công lao động của xã
hội ,là toàn bộ kiến thức ( hiểu biết) và kĩ năng mà một người lao động cần có để
thực hiện các hoạt động xã hội nhất định trong một lĩnh vực lao động nhất định
2.Đào tạo nghề
Theo Cac_Mac công tác dạy nghề phảI bao gồm các thành phần sau:
Một là :giáo dục trí tuệ
Hai là: Giáo dục thể lực như trong các trường Thể dục Thể thao hoặc bằng cách
huấn luyện quân sự
Ba là:dạy kí thuật nhăm giúp học sinh nắm được vững những nguyên lí cơ bản của
tất cả các quá trình sản xuất, đồng thời biết sử dụng các công cụ sản xuất đơn giản
nhất
(C.Mác Ph.ăng nghen. Tuyển tập xuất bản lần 2, tập 16 trang 198)
Ở Việt Nam có tồn tại các khái niệm sau:
Theo giáo trình KTLĐ của trường ĐH KTQD thì kháI niệm đào tạo nghề
được tác giả trình bày là :” Đào tạo nguồn nhân lực là quá trình trang bị kiến thực
nhất định về chuyên môn nghiệp vụ cho người lao động,để họ có thể đảm nhận
được một số công việc nhất định”
Theo tàI liệu của bộ LĐTB và XH xuất bản năm 2002 thì kháI niệm đào tạo nghề
được hiểu :” Đào tạo nghề là hoạt động nhằm trang bị cho người lao động nhừng
kiến thức ,kĩ năng và tháI độ lao động cần thiết để người lao động sau khi hoàn
thành khoá học hành được một nghề trong xã hội”
Như vậy ,khái niệm này đã không chỉ dừng lại ở trang bị những kiến thức kĩ
năng cơ bản mà còn đề cập đến thái độ lao động cơ bản .Điều này thể hiện tính nhân
văn, tinh thần xã hội chủ nghĩa,đề cao người lao động ngay trong quan niệm về lao
động chứ không chỉ coi lao động là một nguồn “Vốn nhân lực “,coi công nhân như
Trang 3

Trang 4
Những đường lối và chủ trương ,chính sách của Đảng nếu đúng và phù hợp
sẽ là đIều kiện rất thuận lợi để phát triển công tác dạy nghề
Nghị quyết hội nghị ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII ( 12/1996) đã đánh
giá :” Giáo dục chuyên nghiệp nhất là đào tạo công nhân kĩ thuật có lúc suy giảm
mạnh mất cần đối lớn về cơ cấu trình độ trong đội ngũ lao động ở nhiều nghành sản
xuất.Quy mô đào tạo nghề hiện nay vẫn còn quá bé nhỏ ,trình độ,thiết bị đào tạo lạc
hậu không đáp ứng được nhu cầu CNH HĐH “.Từ đó nghị quyết đã đưa ra chủ
trương là đảy mạnh đào tạo công nhân lành nghề ,tăng quy mô học nghề, tăng
cường đầu tư củng cố và phát triển các trường dạy nghề,xây dung một số trường
trọng đIúm, đào tạo công nhân lành nghề cho các khu công nghiệp, khu chế xuất ,có
tính đến nhu cầu xuất khẩu lao động.
Như vậy ta thấy đầy là một sự ưu tiên rất lớn của Đảng và Nhà nước trong
công tác dạy nghề
d. Các yếu tố dân số
Quy mô và cơ cấu dân số quyết định đến số lượng ,quy mô và cơ cấu của các
trường dạy nghề .Nứoc có cơ cấu dân số trẻ thì mạng lưới dạy nghề phảI lớn còn
những nước có quy mô dân số vừa và nhỏ thì phát triển những trường dạy nghề
mang tính chuyên sâu
e. TháI độ xã hội về nghề và công tác đào tạo nghề
Xu hướng vào được ĐH mới có thể kiếm được một nghề ổn định đang ảnh
hưởng rất nhiều đến sự phát triển của công tác đào tạo nghề trong các trường CNKT
.Học sinh không muốn thi vào hoặc nếu đỗ thì cũng tìm cách thi lên ĐH .ĐIều này
làm cho đầu vào của các trường dạy nghề có thể khá đông nhưng đầu ra lại ít .Tạo
nên tình trạng “thừa thầy thiếu thợ”
4.Sự cần thiết của công tác đào tạo nghề
Đào tạo nghề có thể cung cấp một đội ngũ lao động có trình độ cho sự phát
triển nền kinh tế đất nứơc.Họ là những người đưa lí thuyết đến thực hành ,đưa khoa
học công nghệ tới các vùng chậm phát triển
Trang 5

- Chuyển dịch cơ cấu lao động theo chất lượng lao động .
Trang 6
3.Các yếu tố ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu lao động:
a.Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế:
Đây là đIều kiện tiền đề cho chuyển dịch cơ cấu lao động.Sự chuyển dịch cơ
cấu lao động càng mạnh mẽ thì kéo theo sự chuyển dịch cơ cấu lao động cũng càng
nhanh .
Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế sẽ làm xuất hiện cân đối mới về nhu cầu lao động về
cả số lượng lẫn chất lượng lao động.Quá trình công nghiềp hoá hiện đại hoá sẽ làm
xuất hiện các nghành mới trong cơ cấu nghành kinh tế của vùng.Cùng với việc mở
rộng khu vực công nghiệp ,xây dựng,dịch vụ se thu hút thêm lao động nhất là lao
động có trình độ chuyên môn kĩ thuật .ĐIều này làm cho cơ cấu lao động có sự
chuyển dịch từ nền kinh tế này sang nghành kinh tế khác và có sự phân công lại lao
động theo lãnh thổ
b.Cơ chế chính sách của Đảng và Nhà nước
Khi nước ta còn ở trong thời kì bao cấp nền kinh tế chỉ tồn tại thành phần
kinh tế nhà nước và thành phần kinh tế tập thể thì lao động tập trung chủ yếu ở các
thành phần kinh tế này nhưng khi chuyển sang thanh phần kinh tế thị trường với đủ
các loại thành phần kinh tế thì lao động sẽ chuyển một phần từ các thành phần kinh
tế nhà nước và tập thể sang các thành phần kinh tế khác
Các chính sách của Đảng và Nhà nước cũng ảnh hưởng rất lớn đến chuyển dich cơ
cấu lao động .Các chính sách mở rộng và phát triển các khu công nghiệp ,đắc khu
kinh tế ,các nghành kinh tế mũi nhọn ,các nghành mới sẽ tạo ra nhu cầu về lao động
để đáp ứng,giảI quyết các chính sách này .
c.ĐIều kiện kinh tế xá hội và chính trị
Các đIều kiện về kinh tế và xã hội cho phép biết được tình hình hiện tại cũng
như dự đoán được môt tương lai gần .Mức thu nhập ,các ưu đãI ,trợ cấp,địa vị xã
hội là động lực cho người lao động lựa chọn nghành nghề ,địa đIểm lao động ….nên
ảnh hưởng đến việc chọn nghề .Từ đó tác động đến chuyển dịch cơ cấu lao động.
ĐIều kiện chính trị ổn định thì số người tham gia vào các thành phần kinh tế

tế .
Trang 8
Khi có sự chuyển dịch cơ cấu lao động sang nghành mới áp dụng những kiến
thức khoa học cần có những lao động tay nghề cao đIều này bắt buộc phảI mời
những trường dạy nghề công nghệ cao thì mới có lao động để phục vụ sản xuất .
Như vậy ta thấy đào tạo nghề và chuyển dịch cơ cấu lao động có mối quan hệ
mật thiết hợp rác và bổ sung cho nhau .Đào taọ nghề vừa là nền tảng vừa động lực
cho chuyển dịch cơ cấu lao động .Còn chuyển dịch cơ cấu lao động lại quyết định
trở lại về quy mô ,cơ cấu , và chất lượng cho đào tạo nghề.
Trang 9
CHƯƠNG II : PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG ĐÀO TẠO NGHỀ VÀ
CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM
I. Thực trạng đào tạo nghề ở Việt Nam trong những năm qua
Trong thời gian qua, đặc biệt là 10 năm trở lại đây, đội ngũ lao động qua đào
tạo nghề đã có những đóng góp lớn ,góp phần tạo nên sự tăng trưởng cuả đất
nước .Công tác đào tạo nghề đã dần đi vào nề nếp ,bước đầu đã đáp ứng được nhu
cầu nhân lực cho các khu công nghiệp ,khu chế xuất và các nghành kinh tế mũi
nhọn. Đã hình thành mạng lưới cơ sở dạy nghể trong toàn quốc bao gồm các trường
dạy nghề ,các trường THCN và cao đẳng có tham gia đào tạo nghề ,các trung tâm
dạy nghề ,trung tâm dịch vụ việc làm có dạy nghề …Chủ trương xã hội hoá và đa
dạng hoá về loại hình đào tạo ,nghành nghề và các phương thức đào tạo được đẩy
mạnh bước đầu đã thu được kết quả,huy động được các nguồn lực cho đào tạo nghề.
1.Mạng lưới cơ sở dạy nghề
Trong những năm qua, với những thay đổi có tính đột phá trong công tác tổ
chức quản lý hoạt động dạy nghề ,hệ thóng các trường dạy nghề đang được phục hồi
và phát triển ,đào tạo dạy nghề được quan tâmm , mở rộng bước đầu đã được một số
kết quả .
Các bộ nghành địa phương đã thể hiện được sự quan tâm đối với dạy nghề thông
qua các nghị quyết , chỉ thị và tăng đầu tư cho dạy nghề.Do đó,số lượng thanh
niên,học sinh có nhu cầu học nghề ngày càng tăng làm giảm áp lực đào tạo đại học

Tuy nhiên sự phân bố các trường theo nghành cũng chưa hợp lí,các nghành
chủ yếu ở nghành công nghiệp xây dựng .Năm 1998 ,số lượng trường thuộc nghành
công nghiệp chiếm 38,5% ,nghành xây dựng là 18,5% ,nghành giao thông là 16,4%
trong khi đó nghành nông nghiệp là nghành chiếm trên 62% lực lượng lao động xã
hội nhưng chỉ có 13,7% số lượng dạy nghề
(Nguồn :Bộ LĐTB và XH:”Định hướng phát triển đào
tạo nghề đến năm 2010”.Hà Nội/2002)
Về nguồn từ ngân sách Nhà nước công tài chính dành cho giáo dục trong 10
năm gần đây đã được tăng lên rõ rệt ,ngân sách nhà nước dành cho đào tạo nghề có
xu hướng tăng lên từ 9,3% năm 1992 lên 11,3% năm 1997 và 15% năm 2000.
Trang 11
Trong khi đó tỷ lệ ngân sách chi cho đào tạo nghề trong tổng chi ngân sách Nhà
nước cho giáo dục đào tạo lỉên tục giảm từ 7% năm 1991 ,3,7% năm 1992 ;4,5%
năm 1994; 4,2% năm 1995 ;3,7% năm 1997 ; 3,7% năm 1998 .
Theo nội dung quy định tại nghị định02/2001/NĐ-CP ngày 9/1/2001 của
chính phủ hướng dẫn Bộ Luật lao động và Luật GD tài chính đảm bảo cho hoạt
động dạy nghề bao gồm :
+Ngân sách Nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương giữ vai
trò chủ yếu trong nguồn đầu tư cho dạy nghề.
+Vốn của các tổ chức cá nhân cho dạy nghề .
+Học phí xây dựng trường lớp.
+Các nguồn tài trợ của các tỏ chức cá nhân nước ngoài và quốc tế ,đóng góp của
các tổ chức cá nhân trong nước
+Nguồn kinh phí đầu tư hoặc đóng góp cho dạy nghề của các doanh nghiệp ,các
dự án trong nước và nước ngoài khi xây dựng các công trình công nghiệp và dịch vụ
.
+Các khoản thu của cơ sở dạy nghề từ hội đồng tư vấn ,chuyển giao công nghệ
,sản xuất dịch vụ.
+Các nguồn khác.
Trong thực tế những năm qua,ngân sách nhà nước cho đào tạo nghề chủ yếu

đến ngày 31/7/1998 sau một thời gian dài công tác đào tạo nghề bị lãng quên, quy
mô đào tạo nghề dài hạn của cả nước chỉ còn 62.500 học sinh/năm, thực sự trở
thành một thách thức mới cho sự nghiệp dạy nghề trong thời đại công nghiệp hóa
,hiện đại hóa.
Nhận thức ra những sai lầm , để kịp thời sử chữa , áp dụng những biện pháp
và chính sách phù hợp với quy luật khách quan chúng ta đã kịp khắc phục được một
phần khó khăn trong đào tạo nghề.Quy mô đào tạo nghề trong khoảng 5 năm trở lại
đây tăng khá nhanh ,quy mô tuyển sinh hệ dài hạn tăng từ 57.000 người năm 1997
lên 126.000 người năm 2001 ( tăng bình quân hàng năm là 22%); quy mô đào tạo
nghề ngắn hạn tăng từ 390.000 người năm 1997 lên 761.000 người năm 2001 ( tăng
bình quân hàng năm là 19%)
1975 1980 1986 1998 2001
80 250 120 62,5 126
(Bộ LĐTBXH, "Định hướng phát triển đào tạo nghề đến năm 2010" )
Trang 13