A. LỜI MỞ ĐẦU

Tổng bí thư ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam - Lê
Khả Phiêu phát biểu tại hội thảo quốc tế Việt Nam trong thế kỷ 20 đã từng
nói: "Dân tộc chúng tôi hiểu đầy đủ rằng: dân tộc mình là một dân tộc nghèo,
một đất nước đang phát triển ở mức thấp… Chúng tôi hiểu rõ khoảng cách
giữa nền kinh tế của chúng tôi và nền kinh tế c
ủa những nước phát triển trên
thế giới. Chúng tôi hiểu rõ khoa học công nghệ trong thế kỷ 21 sẽ có những
bước tiến khổng lồ. Thực hiện tư tưởng vĩ đại của chủ tịch Hồ Chí Minh:
"Lấy sức ta mà giải phóng cho ta chúng tôi phải tri thức hóa Đảng, tri thức
hóa dân tộc tiếp tục tri thức hóa công nông, cả nước là một xã hội học tập,
phát huy truyền thống những ngày mới giành
độc lập 45 cả nước học chữ, cả
nước diệt giặc dốt, cả nước diệt giặc đói. Phải nắm lấy ngọn cờ khoa học như
đã nắm lấy ngọn cờ dân tộc". Một dân tộc dốt, một dân tộc đói nghèo là một
dân tộc yếu. Chúng ta đã từng chiến thắng thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.
Thắng lợi đó là th
ắng lợi của lực lượng trí tuệ Việt Nam đối với lực lượng sắt
thép và đô la khổng lồ của Mỹ. Con người Việt Nam đã làm được những điều
tưởng như không làm được, và tôn tin rằng con người Việt Nam trong giai
đoạn mới với những thử thách mới vẫn sẽ làm được những điều kỳ diệu như
thế với lực l
ượng lao động dồi dào, ngày càng phát triển cả về số lượng và
chất lượng. Đất nước Việt Nam sẽ sánh vai được với các cường quốc năm
châu cho dù hiện nay chúng ta gặp rất nhiều khó khăn, rất nhiều sự đối đầu.
Chính vì vậy tôi đã chọn đề tài: "Vấn đề về đào tạo nguồn nhân lực con
người trong sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước"
cho đề án
kinh tế chính trị của mình.
B. NỘI DUNG

Một là, phát triển lực lượng sản xuất, tăng năng suất lao động, thúc đẩy
tăng trưở
ng và phát triển kinh tế, khắc phục nguy cơ tụt hậu ngày càng xa hơn
về kinh tế giữa nước ta với các nước trong khu vực và trên thế giới, góp phần
ổn định và nâng cao đời sống của nhân dân.
Hai là, củng cố và tăng cường vai trò kinh tế của Nhà nước; nâng cao
năng lực tích lũy, tạo công ăn việc làm, khuyến khích sự phát triển tự do và
toàn diện của mỗi cá nhân.
Ba là, tạo điều kiện vật chất cho việc củng cố an ninh - quốc phòng.
Bốn là, tạo đ
iều kiện vật chất cho việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự
chủ, đủ sức tham gia một cách có hiệu quả vào sự phân công và hợp tác quốc
tế.
Chính vì do vị trí, tầm quan trọng và các tác dụng nói trên của công
nghiệp hóa - hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân, nên qua tất cả các kỳ đại hội
Đảng ta luôn xác định: Công nghiệp hóa là nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩ
a xã hội ở nước ta".
c. Nội dung cơ bản của công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta
* Quan niệm về công nghiệp hóa
Trước đây chúng ta cho rằng, công nghiệp hóa là quá trình trang bị kỹ
thuật hiện đại cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân, thay thế lao động thủ công
bằng lao động cơ khí hóa, biến một nước kém phát triển thành một nước có
cơ cấu công nông nghiệp hiện đại, khoa học kỹ thu
ật tiên tiến.
Theo quan niệm của liên hiệp quốc, công nghiệp là một quá trình phát
triển kinh tế trong đó có một bộ phận nguồn lực quốc gia ngày càng lớn được
huy động để xây dựng cơ cấu kinh tế nhiều ngành với công nghiệp hiện đại về
chế tạo ra tư liệu sản xuất, hàng tiêu dùng, có khả năng bảo đảm một nhịp độ
tưang trưởng cao trong toàn bộ nền kinh t

quả cho các nước đi sau khi mà các nước đi sau đã có sự chuẩn bị kỹ càng để
đón nhận. Vấn đề đặt ra là các nước đi sau cần ph
ải làm những gì để tiếp nhận
một cách có hiệu quả những thành tựu mà các nước đi trước đã đạt được. Bài
học thành công trong quá trình công nghiệp hóa các nước NIC
3
đã chỉ ra rằng:
việc xây dựng một cơ cấu kinh tế theo hướng mở cửa với bên ngoài nhằm tiếp
nhận một cách có chọn lọc những thành tựu của các nước đi trước kết hợp với
việc đẩy mạnh cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, đó chính là
con đường ngắn nhất có hiệu quả nhất, có hiệu quả nhất quyết
định sự thành
công của quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đối với một nước lạc
hậu,nội dung của công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta cần được sắp xếp
theo một trình tự mới như sau:
a.Xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý
Việc xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý bao giờ cũng phải dựa trên tiền đề
là phân công lại lao động xã hội.
Một là, tỷ tr
ọng và số tuyệt đối lao động nông nghiệp giảm dần; tỷ
trọng và số tuyệt đối lao động công nghiệp ngày một tăng lên.
Hai là, tỷ trọng và số tuyệt đối lao động trí tuệ ngày một tăng và chiếm
ưu thế so với lao động giản đơn trong tổng lao động xã hội.
Ba là, tốc độ tăng lao động trong các ngành phi sản xuất vật chất (dịch
vụ) tăng nhanh hơn tố
c độ lao động trong các ngành sản xuất vật chất.
Song song với phân phối lại thu nhập là vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh
tế bao gồm:
Cơ cấu ngành kinh tế: Trong những năm trước mắt cơ cấu ngành ở
nước ta sẽ được xác định là cơ cấu công - nông nghiệp -dịch vụ.

ng lối về công nghiệp hóa - hiện đại hóa
đất nước, Đảng ta luôn chủ trương lấy việc phát huy nguồn lực con người làm
yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững của nền kinh tế đất nước.
Để đẩy mạnh, nhanh quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa, chúng ta phải
có một nguồn lực có đầy đủ sức mạnh cả về thể lực lẫn trí lực. Nguồn nhân
lực là yếu tố, điều kiện đầu vào quyết định nhất vì nguồn nhân lực quyết định
phương hướng, đầu tư, nội dung, bước đi và biện pháp thực hiện sự nghiệp
công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Do đó cần phải chú trọng tới việc phát triển
nguồn nhân lực - con người cả về số lượng và chất lượng, năng lực và trình
độ. Đ
ây chính là vấn đề cấp bách, lâu đài và cơ bản trong sự nghiệp công
nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước.
Nghị quyết IV Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VII nêu rõ: Cùng
với khoa học, công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là động
lực thúc đẩy. Như vậy, giáo dục là một dạng đầu tư cho sự phát triển vì nó là
động lực thúc đẩy kinh tế phát triển. Sự nghiệp giáo dục đao tạo có tính xã h
ội
hóa cao. Nền giáo dục và đào tạo tốt sẽ cho chúng ta nguồn nhân lực với đủ
sức mạnh, đáp ứng yêu cầu trước mắt và lâu dài. Do vậy sự nghiệp giáo dục
phải là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân, đồng thời phải tranh thủ sự hợp
tác, ủng hộ của các nước trên thế giới thông qua việc hợp tác giáo dục.
Mặc dù nền giáo dục của nước ta được sự quan tâm sâu sắc của Đảng
và Nhà nước, nhưng nó vẫn chưa phát triển tương xứng v
ới tiềm năng và vẫn
chưa hoàn thành nhiệm vụ được giao.
* Số lượng
Theo điều tra lao động và việc làm tháng 7 năm 2000, dân số trong độ
tuổi lao động (nam từ 15 - 60, nữ 15 - 55 tuổi) ở Việt Nam là 46,2 triệu người,
chiếm 59% tổng số dân (1989 chỉ là 55%). Trong thập kỷ qua, Việt Nam đang
chuyển dần từ giai đoạn cấu trúc dân số trẻ sang "cơ cấu dân số vàng" - dư lợi

những vùng này vẫn còn cao nên cấu trúc dân số còn trẻ. Luồng di cư tự phát
rất lớn đổ từ các vùng nông thôn, miền núi đến các thành phố, Tây Nguyên và
vùng Đông Nam Bộ. Trong một số doanh nghiệp ở các vùng này, số lao độ
ng
ngoại tỉnh chiếm đến 80%.
* Chất lượng
Mặc dù là quốc gia đứng thứ hai trên thế giới về xuất khẩu gạo, trên
90% dân số biết chữ, song hiện tại ở nước ta, cứ 3 trẻ em (dưới 5 tuổi) thì có
một cháu bị suy dinh dưỡng, cứ 3 bà mẹ mang thai thì 1 người bị thiếu máu,
thậm chí ở những vùng khó khăn và đặc biệt khó khăn, cứ 2 trẻ em thì có 1
chú bị suy dinh dưỡng. Tuy chư
a có số liệu chung về cả nước song các nghiên
cứu cho thấy thể lực của thanh niên Việt Nam tiến bộ rất chậm trong nhiều
năm qua. Chiều cao trung bình của thanh niên Việt Nam cuối thập kỷ 80 chỉ
là 161 - 162 cm (so với 160 cm và 1930. Như vậy sau 50 năm, chiều cao của
thanh niên Việt Nam hầu như không thay đổi). Trong khi đó xu hướng chung
ở các nước phát triển là chiều cao trung bình của nam thanh niên cứ sau 10
năm sẽ tăng 1 cm và nặng thêm 1 kg.Tại khu vự
c thành thị như Hà Nội, dù tỷ
lệ trẻ em suy dinh dưỡng đã hạ thấp, song lại xuất hiện hiện tượng thừa dinh
dưỡng (béo phì) đang có xu hướng tăng. Nghiên cứu chọn mẫu ở một số
trường Đại học ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh cho thấy tỷ lệ học sinh
béo phì 2-4%.
Tình trạng lây nhiễm HIV/AIDS tiếp tục có xu hướng gia tăng và lây
lan trong cộng đồng. Trong số hơn 26.000 người bị nhiễm HIV/AIDS có
khoảng 50% ở độ tuổi thanh niên (dưới 30 tuổi), đặc biệt 1,2/1000 phụ nữ
mang thai bị nhiễm HIV. Đối với tệ nạn ma túy, gần 70% trong số 100.000
người nghiện ma túy ở nhóm tuổi dưới 30.
Số lượng người lao động tuy tăng và dư thừa, nhưng lại yếu về sứ
c

Hiện nay nhu cầu tuyển lao động kỹ thuật hầu như không được đáp
ứng đầy đủ, trong khi lao động phổ thông lại dư thừa quá nhiều.
Tỷ lệ lao động kỹ thuật đã thấp lạ
i phân bổ không đồng đều giữa các
ngành và các thành phần kinh tế. Rất nhiều lao động kỹ thuật tập trung ở các
cơ quan trung ương. Các ngành nông - lâm - ngư nghiệp, các thành phần kinh
tế tập thể , tư nhân, cá thể còn thiếu nhiều lao động kỹ thuật. Ở khu vực nông
thôn, số lao động đã qua đào tạo chiếm tỷ lệ càng thấp (chỉ khoảng 4%). Đặc
biệt vùng miền núi, hải đảo, đang thiế
u lao động kỹ thuật và trí thức trầm
trọng, trong khi số tri thức dư thừa giả tạo ở thành phố ngày càng nhiều.
Không những vậy, có những lao động sau khi được đào tạo đã không làm
đúng ngành nghề, thậm chí còn làm công việc của lao động giản đơn.
b. Những nguyên nhân dẫn đến chất lượng nguồn nhân lực Việt
Nam còn yếu kèm.
Một là lực lượng và cơ sở trang thiết bị quá thiế
u thốn, y tế cơ sở không
đảm bảo chăm sóc sức khỏe cho nhân dân, đặc biệt là miền núi, vùng sâu,
vùng xa. Tình trạng bệnh tật vẫn còn nặng nền. Hơn nữa những kiến thức cơ
bản về chăm sóc sức khỏe cho nhân dân còn thấp, vệ sinh môi trường còn rất
kém, ô nhiễm, môi trường ngày càng nghiêm trọng. Đặc biệt là cung cấp nước
sạch và xử lý chất thải các loại có tác động bất lực
đến sức khỏe nhân dân.
Hai là, cơ cấu giáo dục đào tạo giữa các bậc học, các ngành học, khối
ngành học trong cả nước nói chung và ở từng khu vực nói riêng còn bất hợp
lý. Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là do sự điều tiết của Nhà nước về
giáo dục đào tạo chưa hiệu quả thể hiện:
Việc điều tiết, quản lý, giám sát thực hiện các chỉ tiêu tuy
ển sinh ở các
bậc học, ngành học, khối học còn nhiều bất hợp lý. Các trường, các ngành