Nghiên cứu triết học Đề tài: " QUAN ĐIỂM PHÁT
TRIỂN KHOA HỌC MANG ĐẦY
ĐỦ THÀNH QUẢ LÝ LUẬN CỦA
TIÊU CHÍ THỜI ĐẠI "
QUAN ĐIỂM PHÁT TRIỂN KHOA HỌC MANG ĐẦY ĐỦ THÀNH QUẢ
LÝ LUẬN CỦA TIÊU CHÍ THỜI ĐẠI (*)

TRIỆU PHONG KỲ
Trong khi kiên trì con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung
Quốc, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã sáng tạo nên quan điểm phát triển mới
– quan điểm phát triển khoa học. Quan điểm phát triển khoa học chứa đựng
nội hàm phong phú và sâu sắc: lấy dân làm gốc, phát triển toàn diện, hài hoà
và lâu dài. Nó xoay quanh chủ đề cơ bản – phát triển, trả lời cho những vấn
đề lý luận và thực tiễn quan trọng: tại sao phải phát triển và phát triển như
thế nào. Theo đó, quan điểm phát triển khoa học lấy dân làm gốc là bước tiến
trọng đại của lý luận phát triển, là thành quả lý luận mang tính đặc trưng của
thời đại.
Ngày nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều đang tự suy xét lại hành trình
trước đây và hoạch định chiến lược phát triển cho mình; nhưng đằng sau mỗi
một chiến lược phát triển, luôn có những lý luận khác nhau về phát triển để
làm điểm tựa.

Nhìn chung, các nước trên thế giới sau Đại chiến thế giới II đều có một con
đường phát triển riêng của mình. Các nước tư bản phương Tây mong muốn
phát triển, các quốc gia giành được độc lập sau thế chiến chưa phát triển đang
mưu cầu phát triển, các quốc gia đi theo con đường xã hội chủ nghĩa cũng
không ngừng tìm tòi con đường phát triển cho chính mình. Cho dù chế độ xã
hội không giống nhau, tình hình của mỗi nước cũng khác nhau, nhưng vấn đề
phát triển và làm thế nào để phát triển dường như đã trở thành vấn đề chung
đặt ra trước tất cả các nước.
Sau khi Đại chiến thế giới II kết thúc, để thích ứng với đòi hỏi xây dựng lại,
phục hồi và phát triển sau chiến tranh của các quốc gia và khu vực trên thế
giới, các lý luận nghiên cứu phát triển cũng từ đó ra đời. Thuật ngữ “phát
triển” trở thành chủ đề nóng thu hút sự quan tâm của nhiều ngành khoa học.
Chỉ xét riêng về trường phái lý luận, đã có các trường phái phát triển thuần lý
tính, trường phái tâm lý học, trường phái truyền thống, trường phái xã hội
học, v.v Các ngành mới phát triển lại càng tầng tầng lớp lớp, ví dụ kinh tế
học phát triển, chính trị học phát triển, xã hội học phát triển, chiến lược học
phát triển, đạo đức học phát triển, mỹ học phát triển và lý luận phát triển
tương lai học, v.v Các môn học khác nhau này, mặc dù có chuyên ngành
nghiên cứu và điểm chú trọng không giống nhau, nhưng góc nhìn của chúng
thì lại là một - đều tập trung ở “phát triển”. Trong các môn học phát triển và
lý luận phát triển này, tiêu biểu là Lý luận giai đoạn phát triển kinh tế của
Rostovian, Lý luận thúc đẩy mạnh mẽ tăng trưởng bình quân của Barry
Rosenstein và Lý luận nhu cầu cơ bản, Lý luận tăng trưởng công bằng. Trong
lý luận phát triển của tương lai học và kinh tế học có Lý luận tăng trưởng
kinh tế ở giai đoạn đầu sau chiến tranh, Lý luận tăng trưởng có giới hạn của
Câu lạc bộ Roma, Lý luận quá độ của Oliver và Lý luận chuyển đổi quyền lực
của Alvin Toffler,… Nói tóm lại, nghiên cứu về lý luận phát triển đã thể hiện
rất nhiều mặt phức tạp. Nhưng, chúng ta vẫn có thể dựa vào quỹ đạo phát
triển của lịch sử để từ đó, nhận ra bối cảnh phát triển chung của lý luận phát
triển đương đại.

chung ở phạm vi ngày một rộng hơn. Giới học thuật quốc tế dường như đều
thống nhất cho rằng, không thể đơn giản quy kết phát triển thành tăng trưởng
kinh tế, mà cần phân biệt rõ hơn hai khái niệm tăng trưởng và phát triển.
Thực tế cho thấy, hàm ý của tăng trưởng kinh tế rất hẹp, thường chỉ sự tăng
trưởng sản xuất với ý nghĩa thuần tuý. Còn hàm ý của phát triển tương đối
rộng, ngoài sự tăng trưởng về số lượng sản xuất, còn bao gồm sự biến đổi của
cơ cấu kinh tế và một số chế độ khác; không chỉ là sự tăng trưởng kinh tế, mà
còn bao gồm sự cải thiện về tình hình xã hội và sự tiến bộ về thể chế… Hơn
nữa, nếu như chỉ đơn thuần chạy theo sự tăng trưởng mà không chú ý tới các
nhân tố liên quan kìm hãm sự tăng trưởng, thì chắc chắn đến một lúc nào đó,
bản thân sự tăng trưởng sẽ khó có thể được duy trì liên tục.
Một quan niệm khác về lý luận phát triển nữa là Lý luận tăng trưởng có giới
hạn của Câu lạc bộ Roma. Năm 1972, được sự uỷ thác của Câu lạc bộ Roma,
Học viện kỹ thuật Massachusetts của Mỹ đã trình bày bản báo cáo về “có giới
hạn của tăng trưởng”. Luận điểm trung tâm của lý luận tăng trưởng có giới
hạn là: sự tăng trưởng về dân số, sự gia tăng về đầu tư, sự ô nhiễm của môi
trường, sự cạn kiệt về tài nguyên… đều có tính chất của chỉ số tăng trưởng,
nghĩa là, trải qua một thời gian, chỉ số này sẽ gia tăng gấp đôi. Nếu cứ tiếp tục
duy trì xu hướng này, sự tăng trưởng kinh tế trên hành tinh của chúng ta sẽ
đạt tới cực đại tại một thời kỳ nào đó trong vòng 100 năm nữa. Nguyên nhân
nằm ở một thực tế đơn giản - Trái đất là có hạn, không gian có hạn, tài
nguyên có hạn, khả năng chịu ô nhiễm của Trái đất cũng rất có hạn. Tác giả
vẽ ra một tình cảnh tương lai đáng sợ: do thiếu lương thực gây ra nạn đói và
chết chóc, nguồn tài nguyên thiên nhiên không thể tái sinh ngày một cạn kiệt,
môi trường nhanh chóng bị biến đổi xấu đi. Do đó, vấn đề sinh tồn của toàn
nhân loại bị đe doạ, ngày tận thế của thế giới sẽ đến. Tác phẩm Giới hạn của
tăng trưởng vừa mới xuất bản đã ngay lập tức tạo lên một trào lưu mạnh mẽ
trong giới tư tưởng trên toàn thế giới. Rất nhiều người đã coi tác phẩm này là
đại diện cho chủ nghĩa bi quan, thậm chí có người còn cho rằng quyển sách
này đã phản ánh tâm trạng tuyệt vọng về tương lai của giai cấp tư sản; cũng

Plato đến nay, con người đã ý thức được rằng, tư tưởng được nảy sinh từ mâu
thuẫn, mà quan niệm phát triển này lại hoàn toàn tạo nên một sự thực tự mâu
thuẫn quan trọng của thời đại chúng ta: hướng tới sự tiến bộ nhưng cần phải
suy nghĩ về hậu quả của nó… Đó là cách nhìn nhận đối với vấn đề phát triển,
đồng thời là chìa khoá lý giải hiện thực và thời đại hiện thực”
(1)
. Quan điểm
về nhân tố ảnh hưởng phát triển các mặt cần phải được tập trung khảo sát và
điều này có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển của hiện thực. Quan
điểm phát triển mới của F.Perroux là một tác phẩm quan trọng, đặt vấn đề
phát triển dựa trên lý luận triết học sâu sắc. Ông cho rằng, “phát triển mới”
chính là sự phát triển phục vụ lợi ích của toàn thể nhân loại và tất cả mọi
người, cũng chính là để thúc đẩy sự phát triển của toàn nhân loại và tự thân
của tất cả mọi người. Giá trị văn hoá đóng vai trò vô cùng quan trọng trong sự
phát triển. Trong chiến lược phát triển, quan điểm phát triển mới nhấn mạnh
chiến lược phát triển chỉnh thể, tổng hợp và phát huy sức mạnh nội lực: cái
gọi là chỉnh thể chỉ mô thức phát triển nhất thiết phải dựa trên một quan niệm
hoàn chỉnh, vừa phải xét tới các phương diện tạo thành xã hội - con người
chỉnh thể, vừa phải nhìn nhận tính đa dạng xuất hiện trong mối quan hệ tồn
tại phụ thuộc lẫn nhau của con người; tổng hợp chỉ sự điều hoà thống nhất
của các ngành, lĩnh vực; phát huy nội lực chỉ việc sử dụng đầy đủ và chính
xác lực lượng và nguồn tài nguyên của quốc gia mình để thúc đẩy phát
triển(2). Perroux còn cho rằng, “phát triển mới” không phải và cũng không
thể là mô hình các nước phát triển phương Tây đã đưa ra; rằng, để thực hiện
phát triển mới, cần phải thay đổi trật tự kinh tế quốc tế bất bình đẳng, không
hợp lý hiện đang tồn tại. Chiến lược phát triển mới nhằm thay đổi tình trạng
liên hệ không mật thiết giữa các hệ thống, nhấn mạnh các mặt phụ của phát
triển luôn tồn tại và liên hệ chặt chẽ với nhau.
Dễ dàng nhận thấy rằng, điểm cơ bản nhất trong quan điểm phát triển của
F.Perroux là coi trọng tính đa tầng bậc và tính toàn diện của mối liên hệ.

nhất, nhưng điểm tương đồng ở đây là nêu bật vị trí chủ thể của con người.
Từ những vấn đề nêu trên có thể thấy, các lý luận và quan niệm về phát triển
đều không chỉ liên hệ với điều kiện lịch sử ở mỗi giai đoạn riêng, mà còn có
liên hệ với bối cảnh đặc biệt của mỗi vùng, mỗi quốc gia khác nhau. Từ Lý
luận tăng trưởng kinh tế đến Lý luận tăng trưởng có giới hạn, từ Lý luận phát
triển tổng hợp đến Lý luận có thể phát triển liên tục và Quan điểm phát triển
lấy con người làm trung tâm, về tổng thể đã phản ánh tiến trình phát triển lịch
sử đã qua của nhân loại, phản ánh trình độ nhận thức của con người đối với
các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển và mối quan hệ tương hỗ của nó trong
các điều kiện không giống nhau. Nhưng, lý luận phát triển không giống nhau
trong mối quan hệ của tiến trình lịch sử, đồng thời cũng không phải là mối
quan hệ một sai một đúng, mà là đồng thời tồn tại tính liên tục, tính hỗ trợ bổ
sung trong tính tiến bộ và tính gián đoạn của lịch sử. Tiếp thu lẫn nhau và tác
động biện chứng là một đặc trưng quan trọng của lý luận phát triển trong quá
trình phát triển.
Mặt khác, một lý luận phát triển được xác lập, mở rộng và vận dụng cần phải
chuyển biến theo điều kiện cụ thể của mỗi quốc gia cụ thể. Đặc điểm cơ bản
này là chân lý không thể thay đổi của quan điểm phát triển triết học theo
phương pháp biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin. Không nắm được thành
quả tích cực của con người đã đạt được trong tiến trình sáng tạo văn minh thế
giới, đó là tự mình chui vào vỏ ốc, không nghe không thấy những gì đã, đang
diễn ra; không biết được tiến trình cụ thể trong quá trình phát triển đất nước
của quốc gia mình, thì sẽ không thực sự nắm được các vấn đề căn bản, như
làm thế nào để phát triển, làm thế nào để phát triển như vậy.
2. Việc lý giải chặng đường phát triển của Trung Quốc và nhu cầu phát triển
thực tiễn là cơ sở quan trọng, vững chắc để thiết lập quan điểm phát triển
khoa học.
Trên con đường xã hội chủ nghĩa, nhân dân Trung Quốc từng có những năm
tháng ca khúc khải hoàn, cũng từng có giai đoạn chao đảo, thậm chí chịu sức
ép nặng nề. Thành công và thất bại, phát triển và trì trệ, kinh nghiệm chính

xuất, không nâng cao đời sống cho nhân dân, thì không thể nói là phù hợp với
yêu cầu của chủ nghĩa xã hội”(3). >>>
QUAN ĐIỂM PHÁT TRIỂN KHOA HỌC MANG ĐẦY ĐỦ THÀNH
QUẢ LÝ LUẬN CỦA TIÊU CHÍ THỜI ĐẠI (*)
Tiêu chuẩn thực tiễn, tiêu chuẩn sức sản xuất, ba điều có lợi cho tiêu chuẩn
đều hội tụ trong tư duy sâu sắc của đồng chí Đặng Tiểu Bình về vấn đề phát
triển, xuyên suốt sự quan tâm sâu sắc đối với phát triển sức sản xuất và cải
thiện đời sống cho nhân dân. Dưới sự lãnh đạo của đồng chí Đặng Tiểu
Bình, toàn Đảng và toàn thể nhân dân Trung Quốc đã thoát khỏi những khó
khăn do 10 năm bạo động gây ra. Bước sang thời kỳ mới của phát triển xã
hội, vấn đề phát triển luôn chiếm một vị trí vô cùng quan trọng. Ông nói,
phát triển mới là chủ đạo, nghèo đói không phải là chủ nghĩa xã hội, phát
triển quá chậm cũng không phải là chủ nghĩa xã hội, phát triển là cơ sở để
giải quyết tất cả các vấn đề; trước hết, phải phát triển lực lượng sản xuất,
phát triển kinh tế. Nếu không cải cách, không phát triển lực lượng sản xuất,
không cải thiện đời sống cho nhân dân thì chủ nghĩa xã hội không có lối
thoát, đó chỉ là con đường chết mà thôi. Con đường xã hội chủ nghĩa mang
màu sắc Trung Quốc mà Đặng Tiểu Bình đã tìm ra, lý luận Đặng Tiểu Bình
mà ông đưa ra đã cơ bản giải quyết được vấn đề phát triển của chủ nghĩa xã
hội ở Trung Quốc. Trong điều kiện hiện nay, Trung Quốc phải làm thế nào
để xây dựng và phát triển chủ nghĩa xã hội; động lực, con đường và điều
kiện phát triển như thế nào?… Đó là những nội dung quan trọng cấu thành lý
luận Đặng Tiểu Bình. Chiến lược phát triển chia thành “ba bước đi” không
chỉ nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của chiến lược phát triển, mà còn đề
cập tới khả năng có thể phát triển liên tục. Năm 1985, sau khi nghe báo cáo,
ông đã chỉ ra rằng, “ý nghĩa của cải cách chính là đặt nền móng phát triển tốt
đẹp liên tục cho 10 năm sau và 50 năm của thế kỷ tiếp theo. Không có cải

triển. Trong Báo cáo công tác của chính phủ, Thủ tướng Ôn Gia Bảo đã liệt
kê những khó khăn do sự tích tụ những mâu thuẫn của nhiều năm qua, bao
gồm vấn đề tăng thu nhập cho nông dân còn chậm chạp, nhiệm vụ bảo đảm
xã hội và vấn đề việc làm còn nặng nề, sự phát triển giữa các vùng không
đồng đều, thu nhập của một bộ phận người dân còn chênh lệch quá lớn, áp
lực nguồn tài nguyên và môi trường không ngừng tăng… cộng với một số
mâu thuẫn mới do sự phát triển quá nhanh của nền kinh tế đem lại, bao gồm
đầu tư mù quáng, xây dựng mới ở trình độ thấp, mối quan hệ cung cầu giữa
nguồn năng lượng, giao thông và một phần nguyên vật liệu căng thẳng, chiếm
dụng đất canh tác bất hợp pháp, sự phát triển của sự nghiệp xã hội còn chậm
chạp, đời sống của cư dân vùng nông thôn có thu nhập thấp còn nhiều khó
khăn…
Trong thực tiễn hoá giải các vấn đề khó khăn, có cái dựa vào sự điều chỉnh
bố cục chiến lược, vào sự quán triệt và thực tế của một loạt phương châm,
chính sách tương ứng. Nhưng việc đề xuất quan điểm phát triển khoa học lấy
con người làm gốc trong Hội nghị toàn thể lần thứ 3 kỳ họp 16 của Đảng
Cộng sản Trung Quốc lại đưa ra cơ sở lý luận quan trọng xuất phát từ quan
điểm lý luận cơ bản của phát triển. Quan điểm phát triển khoa học lấy dân
làm gốc, toàn diện, hài hoà, lâu dài này lấy “phát triển” làm chủ đề, trả lời
cho một loạt vấn đề cơ bản: tại sao phải phát triển và phát triển như thế nào.
“Lấy dân làm gốc” chính là phải lấy việc thực hiện phát triển toàn diện con
người làm mục tiêu; phải xuất phát từ lợi ích căn bản của quần chúng nhân
dân để mưu cầu phát triển, thúc đẩy phát triển; không ngừng thoả mãn nhu
cầu vật chất và tinh thần ngày một cao của quần chúng nhân dân; thực sự
bảo đảm quyền lợi kinh tế, chính trị, và văn hoá cho quần chúng nhân dân,
đưa những thành quả phát triển đến với toàn thể người dân. “Phát triển toàn
diện” phải lấy việc xây dựng kinh tế làm trung tâm, thúc đẩy việc xây dựng
kinh tế, chính trị, văn hoá một cách toàn diện, thực hiện phát triển kinh tế và
tiến bộ xã hội. “Phát triển hài hoà” chính là phải thống nhất trù hoạch sự
phát triển của thành thị và nông thôn, phát triển của khu vực, phát triển kinh

mỗi phương châm chính sách. Nội dung quan điểm phát triển khoa học này
phong phú, các tầng bậc một “gốc”, ba “phát triển”, năm “tính toán chung”
rất rõ ràng, kết cấu chặt chẽ, khả năng khái quát cao và rộng. Có thể nói, đây
là một hệ thống lý luận khoa học hoàn chỉnh thống nhất với cơ sở là sự phát
triển điều hoà toàn diện và với mục tiêu thúc đẩy sự phát triển toàn diện của
con người, đồng thời là một quan điểm lý luận căn bản về sự phát triển mang
tính phù hợp và phổ biến. Tác giả cho rằng, tính quan hệ mật thiết với thực
tiễn và tính nghiêm túc chỉnh thể của lý luận là một đặc điểm quan trọng của
quan điểm phát triển khoa học.
Quan điểm phát triển khoa học lấy con người làm gốc được xây dựng trên
thực tiễn của Trung Quốc đương đại, đồng thời so sánh với thành quả tích
cực của sự phát triển văn minh thế giới, lựa chọn thái độ tiếp thu có phân
tích đối với nhiều tư tưởng có giá trị trong lý luận phát triển đã từng có. Về
điểm này, có thể dễ dàng nhận thấy trong lược thuật diễn biến lịch sử về
quan điểm phát triển đã được đề cập ở phần trên của bài viết này. Không chỉ
nhận thấy tính liên tục của diễn biến lịch sử này trong nội dung của Quan
điểm phát triển tổng hợp, Quan điểm phát triển lấy con người làm trung
tâm, Quan điểm phát triển liên tục; hơn nữa, trong Lý luận tăng trưởng kinh
tế thời kỳ đầu sau thế chiến thứ 2 cũng không phải hoàn toàn sai, lý luận
tăng trưởng kinh tế đơn thuần đương nhiên là không đúng, nhưng cũng
không thể nói trong đó không có bất kỳ thành phần hợp lý nào. Ví dụ nói
“tăng trưởng”, đơn giản là quy kết sự phát triển của xã hội thành tăng trưởng
kinh tế, giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội nên đánh một cái dấu,
điều này đương nhiên không thể thực hiện; bởi nó đã coi nhẹ các nhân tố
khác mang lại sự phát triển, quên mất sự phát triển toàn diện của xã hội và
kết quả là dẫn tới chỗ “có tăng trưởng nhưng không phát triển”. Nhưng điều
này cũng không có nghĩa rằng, dường như phải xa rời sự tăng trưởng kinh tế
thì mới là nói tới sự phát triển; nếu đúng như vậy, thì nhất định đó là nói
suông với phát triển. Trong lời nói đầu cuốn Quan điểm phát triển mới của
F.Perroux giải thích “Phát triển là vừa chỉ hoạt động phát triển, vừa có ý

nguyên tắc cơ bản của quan điểm phát triển khoa học. Kiên trì quan niệm lấy
con người làm gốc thể hiện việc coi lợi ích của nhân dân là điểm xuất phát
và mục đích cuối cùng. Đó là bản chất và nguyên tắc cơ bản của quan điểm
phát triển. Tương tự như vậy, “toàn diện”, “hài hoà”, “có thể lâu dài”, “thống
nhất trù hoạch” mang ý nghĩa quản lý, thể hiện đặc trưng mới của quan điểm
phát triển khoa học này.
Nhiều năm qua, người ta đã không ngừng thảo luận về vấn đề phát triển và
cuối cùng đã đạt đến nhận thức chung: “Phát triển ngày càng được coi là một
sự giác ngộ của tư tưởng xã hội.”
Con người ý thức được rằng, địa vị chủ thể trong dòng phát triển lịch sử của
chính mình đã trải qua một quá trình lịch sử lâu dài. Ở đây, chúng ta chỉ muốn
nhấn mạnh, trong cách nhìn nhận của quan điểm duy vật lịch sử, tính quy luật
khách quan của lịch sử phát triển không bị chi phối bởi ý chí của con người,
nó thống nhất với vai trò và địa vị của con người trong lịch sử phát triển.
Không có hoạt động sáng tạo lịch sử của con người, thì sẽ không có lịch sử.
“Lịch sử chẳng qua là hoạt động theo đuổi mục đích của chính con người mà
thôi”
(8)
. Nhưng hoạt động của con người lại chịu sự chi phối của điều kiện
khách quan, điều kiện lịch sử khách quan xác định mà mỗi thế hệ con người
gặp phải, bất kỳ người nào cũng đều không thể tuỳ tiện sáng tạo lịch sử theo
ý muốn của mình. Quy luật khách quan của lịch sử phát triển không nằm
ngoài hoạt động của con người, mà thể hiện thông qua hoạt động của con
người. Tính quy luật khách quan của lịch sử phát triển và tính mục tiêu của
sự theo đuổi trong hoạt động lịch sử của con người là sự thống nhất nội tại.
Lịch sử đã chỉ ra rằng, bất luận là giới tự nhiên hay điều kiện lịch sử đã định
trước mà hạn chế hoạt động và khả năng của con người đều có ý nghĩa song
trùng. Một mặt, nó hạn chế khả năng phát huy đặc tính tự do và khả năng thể
hiện lực lượng bản chất của nhân loại, làm cho con người cảm nhận được
tính hữu hạn của mình với tính cách chủ thể, đó là tính hữu hạn của khả năng

người làm gốc.
Ngày nay, trong tiến trình toàn cầu hoá diễn ra không ngừng cũng như khoa
học - kỹ thuật thay đổi và phát triển nhanh chóng, những vấn đề mà nhân
loại cùng phải đối mặt cũng ngày càng nhiều, sự giao lưu qua lại giữa các
quốc gia, giữa các vùng lãnh thổ diễn ra sôi động chưa từng thấy. Với những
điều kiện trên, nguyên tắc “lấy con người làm gốc” và trào lưu phát triển thời
đại thống nhất là một. Xác định “lấy con người làm gốc” sẽ giúp cho chúng
ta thu được nhiều lợi ích trong giao lưu quốc tế và có vị trí chủ động. Mặt
khác, sự xuất hiện của xã hội thông tin, các hình thức kinh tế mới, điều kiện
lịch sử mới đã làm hiện rõ địa vị chủ thể của con người, thể hiện tinh thần,
trí tuệ, tố chất của con người ngày càng có ý nghĩa động lực to lớn và trực
tiếp thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Trong tình hình đó, đưa khái
niệm “lấy con người làm gốc” vào trong phạm trù quan điểm phát triển khoa
học có ý nghĩa quan trọng và sâu sắc. Quan điểm phát triển khoa học lấy con
người làm gốc là bước tiến triển trọng đại của lý luận phát triển, là thành quả
lý luận mang tính đặc trưng của thời đại.r
Người dịch: ThS. TRẦN THUÝ NGỌC
(Khoa Triết học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học
Quốc gia Hà Nội)

(*) Bài đăng trên Nhân dân nhật báo, số ra ngày 10 - 8 - 2004.
(1) F.Perroux. Quan điểm phát triển mới. Nxb Hoa Hạ, 1987, tr.1 (tiếng
Trung).
(2) F.Perroux. Sđd., tr.2-3.
(3) Đặng Tiểu Bình tuyển tập, q.3, Nxb Nhân dân, 1993, tr.116.
(4) Đặng Tiểu Bình tuyển tập. Sđd., q.3, tr.131.
(5) Đặng Tiểu Bình tuyển tập. Sđd., q.3, tr.131.
(6) F.Perroux. Quan điểm phát triển mới. Nxb Hoa Hạ, 1987, tr.10.
(7) F.Perroux. Sđd., tr. 3.
(8) Tổ chức giáo dục khoa học văn hoá của Liên hợp quốc: Quy hoạch giữa