Toàn cảnh về bán phá giá

Đây là loạt bài viết về chủ đề bán phá giá, được tổng hợp và biên soạn từ
www.wto.org, www.unctad.org, www.intracen.org, www.doc.gov.us,
www.uncitral.org, các Hiệp định thương mại đa phương trong khuôn khổ WTO và một
số tài liệu báo chí nước ngoài khác, do tác giả Trần Phương Minh, thạc
sĩ luật, viết
riêng cho
Business World Portal.
Trước đây, “bán phá giá” (dumping) và “chống bán phá giá” (anti-dumping) là
những thuật ngữ xa lạ. Nhưng giờ đây, hai thuật ngữ kinh tế này đang được nhắc đến
ngày một nhiều tại khắp nơi trên thế giới, đặc biệt trong xu thế toàn cầu hóa trong các
hoạt động kinh doanh như hiện nay.
Bán phá giá là gì?
Từ trước đến nay, người ta thường hiểu một cách đơn giản, “bán phá giá” nghĩa
là bán dưới giá thị trường, tuy nhiên, đối với thực trạng quan hệ thương mại quốc tế
hiện nay, cách hiểu trên là không đúng.
Ở Mỹ, bán phá giá được hiểu là việc bán hàng tại thị trường Mỹ với mức giá
thấp hơn mức giá hàng hoá so sánh tại thị trường nội địa của nước xuất khẩu và việc
bán các mặt hàng đó gây ra thiệt hại vật chất đối với ngành sản xuất trong nước của
Mỹ. Còn theo quan điểm của Liên minh châu Âu (EU) thì việc bán phá giá liên quan
đến bất cứ hàng hoá nhập khẩu nào với giá thấp hơn chi phí. Quy chế chống bán phá
giá của EU năm 1996 cho phép áp dụng thuế chống phá giá dựa trên các điều kiện:
Thứ nhất, giá hàng hoá bán trên thị trường EU thấp hơn giá trên thị trường của nước
sản xuất; thứ hai, hàng hoá nhập khẩu đe dọa ngành sản xuất của EU như chia sẻ thị
phần, lợi nhuận, việc làm…Một định nghĩa khác: bán phá giá là tình trạng mà ở đó
doanh nghiệp nước ngoài bán hàng hóa thấp hơn mức chi phí.
Theo định nghĩa mở rộng của một số chuyên gia kinh tế Mỹ từ những năm 1980
và vẫn được thừa nhận đến ngay hôm nay, bán phá giá được hiểu là hành vi bán một
mặt hàng với giá thấp hơn giá hiện hành của mặt hàng đó trên thị trường, nhằm làm
ảnh hưởng đến các mặt hàng tương tự trên cùng thị trường đó. Hành vi này có thể dẫn

resembling trong tiếng Anh và ressemblant étroitement trong tiếng Pháp) với sản phẩm
đang được xem xét.
Chỉ có vài dòng định nghĩa như vậy nhưng đã làm nảy sinh vô số tranh cãi,
chẳng hạn thế nào là giá trị bình thường, thế nào là thấp hơn, công ty tôi có giá của
công ty tôi, làm sao có thể so sánh với giá của một công ty khác được, thế nào là sản
phẩm tương tự?… Bên cạnh đó, việc xác định mức giá bị coi là “phá giá” rất phức tạp,
vì nó liên quan đến hàng loạt vấn đề như xác định chi phí sản xuất, xác định mức độ
thiệt hại dự tính và thiệt hại thực tế.
Tại sai việc bán phá giá xảy ra?
Bán phá giá luôn đi liền với cạnh tranh và là một trong những hình thức cạnh
tranh bất chính. Việc cạnh tranh dựa trên cơ sở chất lượng và giá thành là hình thức
cạnh tranh lành mạnh, trong đó yếu tố giá được chú trọng hơn cả. Tuy nhiên, thay vì
nghiên cứu nhằm đưa ra được các chiến lược hạ giá thành sản phẩm để cạnh tranh lành
mạnh thì có những công ty lại dùng chiêu bài bán phá giá để hạ bệ đối thủ. Những năm
gần đây, khi hoạt động kinh doanh toàn cầu lớn mạnh, mọi khía cạnh của vấn đề giao
thương quốc tế phải được giải quyết trong khuôn phép của luật lệ, người ta mới bàn
đến tính công bằng và trung thực trong cạnh tranh. Cạnh tranh cũng phải tuân thủ
những nguyên tắc ấy, cụ thể là cạnh tranh phải trung thực và lành mạnh (fair
competition) trong một nền thương mại đa phương, phải tạo ra sân chơi bình đẳng
(level playing field) đối với mọi thành viên, trong đó, sự cố ý làm sai lệch mối tương
quan cạnh tranh để giành lợi thế không công bằng (unfair advantage) đều đáng lên án
và có thể bị trừng phạt.

Một cá nhân hoặc tổ chức chỉ bị kết luận vi phạm bán phá giá nếu hội đủ hai
điều kiện: đang bán phá giá và mục tiêu của hành động bán phá giá là nhằm loại bỏ đối
thủ cạnh tranh. Những hành động bán phá giá không nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh
thì không bị coi là bán phá giá (ví dụ: bán hàng tươi sống, bán hàng thanh lý, bán hàng
hạ giá theo mùa, bán hàng tồn kho đã lỗi thời về kiểu dáng và công nghệ nhưng vẫn
còn thời hạn sử dụng; bán hàng sắp hết hạn sử dụng...)
Các loại bán phá giá và một số vấn đề liên quan

ngành công nghiệp đã thành lập, hoặc làm chậm lại việc thành lập một ngành công
nghiệp nội địa tại lãnh thổ của thành viên khác. Nếu việc thẩm tra ở nước nhập khẩu
chỉ ra rằng việc phá giá đang xảy ra và gây ra thiệt hại về mặt vật chất đối với một
ngành công nghiệp, thì khi đó chính phủ có thể áp dụng các biện pháp chống bán phá
giá.
Trong thực tế, vấn đề khó khăn là việc xác định loại phá giá nào đã được nêu ở
trên đang xảy ra trên thị trường. Không có một nhà kinh tế nào có khả năng xác định
một cách đúng đắn về động lực phía sau của việc bán phá giá.
Những biến tướng của bán phá giá
Khái niệm về phá giá đang được nhiều chuyên gia kinh tế tiếp tục hoàn chỉnh
để giải quyết một thực tế là có những hành vi bán phá giá, mặc dù bề ngoài biểu hiện