VAI TRÒ CỦA ĐẢNG VỀ NGHỆ THUẬT LỢI DỤNG MÂU THUẪN
KẺ THÙ LÀM NÊN THẮNG LỢI CÁCH MẠNG THÁNG 8 NĂM
1945
A. MỞ ĐẦU
Trong kho tàng kinh nghiệm đấu tranh dựng nước và giữ nước,
nhân dân Việt Nam luôn ý thức tinh thần yêu nước nồng nàn không cam
chịu làm kiếp nô lệ. Thực tiễn lịch sử đã chứng minh, nhân dân ta sẵn
sàng đứng lên đấu tranh chống kẻ thù xâm lược. Mỗi thời đại lịch sử,
mỗi kẻ thù khác nhau dân tộc ta đã đưa ra một đối sách khôn khéo để
chế ngự, tạo ra thời cơ lớn cho cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm,
giành thắng lợi.
Trong Cách mạng Tháng Tám 1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng
Cộng sản Việt Nam, nhân ta đã đánh đổ thực dân Pháp, phát xít Nhật và
phong kiến tay sai, giành độc lập cho dân tộc, sau 80 năm chịu kiếp nô
lệ, mất nước. Thắng lợi đó có rất nhiều nguyên nhân, trong đó nghệ
thuật lợi dụng mâu thuẫn của kẻ thù để tập hợp lực lượng tạo thời cơ và
sử dụng thời cơ cách mạng đóng một vai trò hết sức to lớn.
Vì vậy đó là lý do tôi chọn đề tài “ Vai trò của Đảng về nghệ thuật
lợi dụng mâu thuẫn kẻ thù để làm nên thắng lợi cách mạng tháng Tám
năm 1945” để làm rõ vấn đề này.
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Khi nghiên cứu đề tài này giúp chúng ta hiểu rõ được Đảng và nhân dân
ta đã xác định đúng kẻ thù như thế nào, qua đó thì rút ra những nhận xét
và đánh giá quan trọng.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu trên thì đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề
chính sau:
Làm rõ hoàn cảnh của cách mạng tháng Tám năm 1945 để dẫn tới việc
Đảng ta đã đưa ra nghệ thuật lợi dụng mâu thuẩn kẻ thù.
Nghiên cứu làm rõ nội dung của việc lợi dụng mâu thuẫn kẻ thù trong

Cách mạng tháng Tám nổ ra trong thời cơ chín muồi.
a.Thế giới (Khách quan)Thời cơ thuận lợi đã đến
- Ở Châu Âu: Tháng 5/1945 phát xít Đức đầu hàng quân đồng
minh không điều kiện.
- Ở Châu Á –Thái Bình Dương: 8/1945 Nhật cũng đầu hàng vô
điều kiện.
- Các nước đồng minh chưa kịp vào Đông Dương để giải giáp quân
đội Nhật.
b.Trong nước (Chủ quan)
- Quân Nhật và bè lũ tay sai của chúng hoang mang đến cực độ,
lính Nhật mất hết tinh thần chiến đấu.
- Lực lượng cách mạng của ta lớn mạnh, nhân dân đã sẵn sàng,
Đảng ta có sự chuẩn bị chu đáo trong suốt 15 năm.
+ Ngày 13/8/1945 TƯ Đảng và Tổng bộ Việt Minh lập UB khởi
nghĩa toàn quốc, ra quân lệnh số 1, chính thức phát lệnh Tổng khởi
nghĩa trong cả n ước
+ Từ ngày 14-> 15/8/1945 Hội nghị toàn quốc của Đảng họp ở Tân
Trào thông qua kế hoạch lãnh đạo ND Tống khởi nghĩa và quyết
định những vấn đề quan trọng về chính sách đối nội, đối ngoại sau
khi giành được chính quyền
+Từ ngày 16 ->17/8/1945 Đại hội Quốc dân được triệu tập ở Tân
Trào tán thành lệnh tổng khởi nghĩa của Đảng, thông qua 10 chính
sách của Việt Minh, thành lập UB dân tộc giải phóng do CT Hồ
Chí Minh đứng đầu.
Như vậy cách mạng tháng Tám nổ ra trong điều kiện khách quan
và chủ quan hoàn toàn chín muồi. Đó là thời cơ ngàn năm có một
(vì nó rất hiếm và rất quí nếu bỏ qua thì thời cơ không bao giờ trở
lại nữa). Nhân thức rõ thời cơ có một không hai này, Hồ Chí Minh
đã chỉ rõ: “Đây là thời cơ ngàn năm có một cho dân tộc ta vùng
dậy.Lần này dù có phải thiêu cháy dãy Trường Sơn cũng quyết

mọi khả năng dù nhỏ nhất để nắm cho được một bạn đồng minh mạnh
về số luợng, dù đó là một bạn đồng minh tạm thời, bấp bênh, có điều
kiện, ít vững chắc và ít đáng tin cậy”
1
. Vận dụng những nguyên lý của
chủ nghĩa Mác-Lênin, Đảng ta đã xác định tầm quan trọng của mục tiêu
chiến lược và bản chất của từng kẻ thù để phân hóa cô lập, lợi dụng mâu
thuẫn của chúng để có lợi cho cách mạng dân tộc, dù mâu thuẫn đó nhỏ
nhất hoặc chưa có cũng thúc đẩy tạo ra, với phương pháp “Vô sinh
trung hữu”.
2.2. Bám sát thực tế để dự đoán vấn đề của mâu thuẫn.
Tháng 9/1940, phát xít Nhật nhảy vào Đông Dương, thực dân Pháp
không một chút kháng cự nào, dâng Đông Dương cho Nhật, và quay
nòng súng đàn áp phong trào cách mạng nhân dân ta, bác bỏ những lời
kêu gọi hợp tác chống phát xít của Đảng. Có thể thấy rõ, thực dân Pháp
không bao giờ từ bỏ mục đích cai trị bóc lột, áp bức, đàn áp phong trào
đấu tranh cách mạng của nhân dân Việt Nam. Nhật-Pháp sẵn sàng bắt tay
nhau cùng đối phó với phong trào cách mạng và bóc lột nhân dân ta,
không phải giữa chúng không có mâu thuẫn, sợ dĩ như vậy, Nhật muốn
dùng Pháp như cộng cụ tay sai gián tiếp bóc lột nhân dân ta cho chúng,
trong lúc chúng chưa cần phải nắm quyền cai trị trực tiếp để làm bình
phong cho những âm mưu lâu dài, nhằm tập trung lực lượng đối phó với
phong trào cách mạng Trung Quốc và mở rộng phạm vi chiếm đóng ở
Châu Á – Thái Bình Dương, mà chúng vẫn đạt được mục đích. Phía thực
dân Pháp “Chúng đã tự biết không đủ sức chống nhau với Nhật, để giữ
nguyên vẹn lợi quyền của chúng trên Đông Dương, nên chúng tự nguyện
làm tên đày tớ “trung thành” cho Nhật hoàng trên bán đảo Đông Dương
này để giúp Nhật phá cách mạng Tàu, dựa vào Nhật đặng đối phó với
1 Lê Duẩn “Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng vì độc lập tự do, vì chủ nghĩa xã hội tiến lên giành thắng lợi mới”, Nxb.
Tiền phong, Sài Gòn. 1970, tr. 39.

khối thống nhất chống phát xít Nhật. Những phân tích, chỉ đạo trên của
Đảng, không những phân hóa, lợi dụng mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù
2 ĐCSVN: Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb. CTQG, t.7, HN.2000, Tr.46
3 ĐCSVN: Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb. CTQG, t.7, HN.2000, Tr.77
để làm suy yếu thế và lực của chúng, mà còn làm tăng sức mạnh của
phong trào cách mạng đến mức cao nhất, nhằm tạo ra thế, lực mới đưa
cách mạng thành công.
2.3. Xác định đúng kẻ thù, dựa vào sức mạnh toàn dân, tranh thủ
thời cơ để giành thắng lợi.
Bước sang năm 1945, tình hình thế giới có nhiều thay đổi nhanh
chóng, phát xít Đức, Ý, Nhật từng bước bị đánh bại, đầu hàng quân
Đồng minh, tình hình đó đã tác động tích cực đến phong trào cách mạng
trong nước, đồng thời đẩy mâu thuẫn vốn có giữa Pháp-Nhật ở Đông
Dương trở nên gay gắt, như Đảng ta đã nhận định mâu thuẫn Nhật-Pháp
sẽ dẫn đên chỗ “Sống chết quyết liệt cùng nhau”. Đúng như nhận định
của Đảng ngày 9-3-1945, Nhật nổ súng lật đổ Pháp trên toàn cõi Đông
Dương, trực tiếp nắm quyền cai trị Đông Dương. Trước tình đó, Ban
Thường vụ Trung ương họp, đưa ra chỉ thị “Nhật-Pháp bắn nhau và
hành động của chúng ta”, xác định kẻ thù duy nhất của nhân dân ta lúc
này là phát xít Nhật; “Đem khẩu hiệu “Đánh đuổi phát xít Nhật!” thay
cho khẩu hiệu “Đánh đuổi Nhật, Pháp!”…Chống lại chính quyền Nhật
và chính phủ bù nhìn của bọn Việt gian thân Nhật”
4
. Nắm vững phương
hướng và biện pháp đúng đắn đó, Đảng đã triệt đề phát huy thời cơ
thuận lợi do cuộc đảo chính của phát xít Nhật đem lại và phát động
phong trào chống Nhật, cứu nước trong cả nước. Phong trào đấu tranh
vũ trang kết hợp với đấu tranh chính trị và khởi nghĩa từng phần diễn ra
rất sôi nổi ở thượng du, trung du miền núi phía Bắc. Phong trào đấu
tranh chính trị và xây dựng lực lượng vũ trang phát triển mạnh mẽ ở

Trong không khí Cách mạng Tháng Tám đang lên cao, nhân dân ta
về cơ bản đã đánh đổ được chính quyền phát xít Nhật-Phong kiến tay sai
trong cả nước, đưa chính quyền về tay nhân dân. Nhưng để giữ chính
quyền cách mạng non trẻ vừa mới thành lập, khi tình hình quốc tế, trong
nước phức tạp “Thù trong giặc ngoài" lăm le chống phá cách mạng,
cướp chính quyền và chủ nghĩa thực dân Pháp âm mưu đặt lại ách cai trị
5 Sđd, tr. 368.
6 ĐCSVN: Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb. CTQG, t.7, HN.2000, Tr.90
lên đất nước ta. Trước tình thế “Ngàn cân treo sơi tóc”, dân tộc Việt
Nam đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã khôn khéo chèo lái con
thuyền cách mạng vượt qua bão tố với phương châm “Dĩ bất biến, ứng
vạn biến”. Để làm được điều đó, một mặt Đảng đẩy mạnh xây dựng
củng cố chính quyền về chính trị, kinh tế, đồng thời tranh thủ lợi dụng
những mâu thuận trong các nước Đồng minh để có lợi cho cách mạng,
Đảng ta nhận định; “Sự mâu thuẫn giữa hai phe Đồng minh Anh, Pháp
và Mỹ, Tàu về vấn đề Đông Dương là một điều ta cần lợi dụng. Sự mâu
thuẫn giữa Anh, Mỹ, Pháp và Liên Xô có thể làm cho Anh, Mỹ nhân
nhượng với Pháp để cho Pháp trở lại Đông Dương”
7
. Trước tình hình
khó khăn, cách mạng Việt Nam bị cô lập về chính trị, khó khăn lại càng
khó khăn. Vì vậy, để tháo gỡ khó khăn, tận dụng những mâu thuẫn trong
hàng ngũ kẻ thù, Đảng ta đã vạch ra đường lối đối ngoại khôn khéo
“Chính sách của chúng ta là phải tranh cái trường hợp một mình đối
phó với nhiều lực lượng Đồng minh (Tàu, Pháp, Anh, Mỹ) tràn vào
nước ta và chính phủ của Pháp Đờ Gôn hay một chính ohủ bù nhìn khác
trái với ý nguyện dân tộc. Bởi vậy cần tranh thủ sự đồng tình của Liên
Xô và Mỹ chống lại mưu mô của Pháp định khôi phục địa vị cũ ở Đông
Dương và mưu mô của một số quân phiệt Tàu định chiếm nước ta”
8

những mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù, phân hóa cô lập chúng đến mức
cao nhất, làm suy yếu chúng, tăng thế và lực cho cách mạng. Đó cũng là
bài học cho Đảng ta vận dụng bảo vệ chính quyền cách mạng sau năm
1945, và sau này trên con đường đấu tranh thống nhất nước nhà, bảo vệ
nền độc lâp dân tộc của tổ quốc.
Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám 1945 cũng đồng thời được tiếp
tục thể hiện, bảo vệ, phát huy sâu rộng trong cuộc kháng chiến chống
Pháp rồi kháng chiến chống Mĩ cứu nước (1945-1975), xây dựng chủ
nghĩa xã hội trong cả nước thống nhất, góp phần không nhỏ vào công
cuộc đấu tranh vì độc lập dân tộc, dân chủ, hòa bình và tiến bộ trên thế
giới.
Cách mạng tháng Tám 1945 gắn liền với công lao to lớn của Chủ tịch
Hồ Chí Minh, với sự lãnh đạo của Đảng; nó sống mãi trong sự nghiệp
của nhân dân Việt Nam vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Nó cũng
để lại một dấu son chói lọi trong lịch sử nhân loại từ giữa thế kỉ 20 về
cuộc đấu tranh cho độc lập dân tộc, tiến bộ xã hội.
C. KẾT LUẬN
Như chúng ta đã biết, thời cơ xuất hiện và tồn tại trong một khoảng thời
gian nhất định. Đối với cuộc cách mạng Tháng Tám, thời cơ tồn tại một
cách khách quan trong vòng khoảng 20 ngày, bắt đầu từ khi Nhật hoàng
tuyên bố đầu hàng (ngày 13-8) và kết thúc khi quân Đồng minh vào tước
khí giới quân Nhật trên đất nước ta theo Hiệp định Pôt-xđam (ngày 5-9).
Nếu phát động tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên toàn quốc trước
ngày 13-8 và sau ngày 5-9 đều không có khả năng thành công, bởi trước
ngày 13-8, quân Nhật còn mạnh, nhân dân ta sẽ tổn hại nhiều xương
máu, còn sau ngày 5-9, trên đất nước có nhiều kẻ thù (từ vĩ tuyến 16 trở
ra là quân Tưởng - Mỹ, từ vĩ tuyến 16 trở vào là quân Anh và sau nó là
quân Pháp trở lại xâm lược), cuộc cách mạng Việt nam sẽ mất đi thế chủ
động và sẽ gặp nhiều khó khăn khác. Vì vậy, chỉ có thể giành chính
quyền thắng lợi trong ngưỡng thời gian khắc nghiệt đó.

xã hội tiến lên giành thắng lợi mới”, Nxb. Tiền phong, Sài Gòn. 1970,
tr. 39.
3. ĐCSVN: Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb. CTQG, t.7, HN.2000, Tr.46
4. Vấn đề thời cơ khởi nghĩa tháng 8- 1945 – Nguyễn Văn Hải
5. Tìm hiểu tính chất và đặc điểm của cách mạng tháng Tám năm 1945 –
Trường Chinh.