Chặng đường đổi mới của Thống kê công nghiệp
Cùng với lịch sử 60 năm xây dựng và phát triển của ngành Thống kê Việt Nam, Thống
kê Công nghiệp một trong những chuyên ngành lớn được quan tâm và chú ý cũng đã
hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đạt được những bước tiến vững chắc. Có thể nói ngay từ
ngày đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp, đến thời kỳ kế hoạch hoá tập trung bao cấp
và ngày nay là nền kinh tế thị trường hội nhập quốc tế, Thông kê Công nghiệp luôn có
những đổi mới thích ứng kịp thời với đòi hỏi của mỗi thời kỳ.
Những năm 1946-1954 mặc dù hoạt động thống kê vô cùng khó khăn, nhưng Thống
kê Công nghiệp đã cung cấp được những thông tin về sản xuất hàng tháng của các xí
nghiệp công nghiệp Nhà nước trong vùng căn cứ địa cách mạng và sản xuất tiểu thủ
công nghiệp của toàn dân.
Thời kỳ 1955 đến năm 1985: Đây là thời kỳ kế hoạch hoá tập trung bao cấp, đòi hỏi
lượng thông tin vô cùng lớn, vừa phục vụ cho quản lý vi mô lẫn cả vĩ mô. Thống kê
Công nghiệp là một trong những chuyên ngành có chế độ báo cáo và điều tra khá hoàn
chỉnh, mà đỉnh cao của sự hoàn chỉnh đó là chế độ báo cáo định kỳ cho các doanh
nghiệp Nhà nước được ban hành theo Quyết định số 233-CP ngày 01/12/1970 của Hội
đồng Chính phủ gồm 62 chỉ tiêu kinh tế cơ sở, được thu thập từ 39 biểu báo cáo hàng
tháng, quý, năm khác nhau. Với khối lượng thông tin khá lớn và nặng nề, nhưng lại là
phù hợp của cơ chế quản lý kế hoạch hoá tập trung bao cấp của Nhà nước ta thời kỳ đó
và đã được thực hiện một cách thuận lợi, đáp ứng đầy đủ, kịp thời cho mục tiêu quản lý
Nhà nước.
Thời kỳ 1986 đến nay: Là thời kỳ đổi mới kinh tế toàn diện. Khi cơ chế quản lý kinh
tế của Đảng và Nhà nước bắt đầu có thay đổi từ nền kinh tế kế hoạch tập trung bao cấp
sang nền kinh tế thị trường chủ động hội nhập quốc tế, thì Thống kê Công nghiệp đã
từng được đổi mới về hệ thống chỉ tiêu, biểu mẫu báo cáo và phương pháp luận tổng
hợp. Có thể nói tổng quát quá trình đổi mới của Thống kê Công nghiệp diễn ra qua 3
giai đoạn, mỗi giai đoạn có mục tiêu và trọng tâm riêng.
Giai đoạn từ 1986 đến 1994: Mục tiêu là đổi mới hệ thống chỉ tiêu thống kê cơ sở
nhằm đáp ứng thông tin tổng hợp phục vụ cho quản lý kinh tế vĩ mô của Nhà nước.
Trọng tâm của đổi mới hệ thống chỉ tiêu là từng bước loại bỏ toàn bộ các chỉ tiêu phục
vụ quản lý vi mô của cơ sở, hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu chỉ phục vụ cho quản lý vĩ mô

quán sử dụng thông tin không chỉ của người dùng tin và cả người sản xuất ra thông tin
thống kê. Mặt khác vì phải tiếp cận với những phương pháp luận mới, trong khi đông
đảo đội ngũ cán bộ lại quá quen với tư duy cũ, phương pháp cũ nên khi đi vào đổi mới
không tránh khỏi bất cập về trình độ cán bộ chưa đáp ứng được yêu cầu, nhất là đội
ngũ cán bộ ở địa phương và cơ sở. Một vấn đề phải nói là rất riêng có của Việt Nam đó
là mô hình quản lý kinh tế khá toàn diện của các cấp chính quyền địa phương (tỉnh,
thành phố, huyện, quận), đòi hỏi thông tin thống kê không chỉ phục vụ cho yêu cầu cả
nước của Trung ương mà phải phục vụ toàn diện cho từng cấp chính quyền địa phương;
yêu cầu đó chi phối trực tiếp đến phương pháp luận theo chuẩn mực quốc tế khi áp
dụng vào thực tiễn nước ta.
Trong những năm tới, Thống kê Công nghiệp vẫn phải tiếp tục mục tiêu tiếp cận với
các chuẩn mực Thống kê Công nghiệp quốc tế, mà trọng tâm là những công việc sau
đây:
Khẩn trương thay thế phương pháp Thống kê Công nghiệp hàng tháng không phù hợp
hiện nay, bằng một phương pháp mới có tính khoa học và phù hợp với các chuẩn mực
Thống kê Công nghiệp quốc tế.
Phương pháp Thống kê Công nghiệp hàng tháng hiện nay được hình thành trong cơ chế
kế hoạch hoá tập trung bao cấp và đã tồn tại gần 50 năm, phương pháp này hoàn toàn
thích ứng với cơ chế quản lý cũ, nhưng khi nền kinh tế đã chuyển từ kế hoạch hoá tập
trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế cuả Nhà
nước ta, thì phương pháp Thống kê Công nghiệp hàng tháng chủ yếu là giá trị sản xuất
tính theo giá cố định ngày càng bộc lộ những nhược điểm hạn chế khiến không thể tiếp
tục duy trì trong lĩnh vực thống kê hiện nay, đó là:
(1) Chỉ tiêu thông tin hàng tháng theo phương pháp cũ chỉ cung cấp được tốc độ phát
triển, một số sản phẩm chủ yếu ở dạng tổng hợp chung; Trong khi yêu cầu thông tin
của nền kinh tế thị trường đòi hỏi ngoài tăng trưởng phải đánh giá được tình hình tiêu
thụ, tồn kho của sản xuất, không chỉ ở dạng tổng hợp chung mà phải chi tiết đến từng
sản phẩm, nhóm ngành sản phẩm. Thông tin không chỉ phục vụ cho các cơ quan quản
lý Nhà nước mà phải đáp ứng yêu cầu của các nhà nghiên cứu, các nhà đầu tư và các tổ
chức quốc tế.

số khối lượng sản phẩm phản ánh tốc độ tăng trưởng, chỉ số tiêu thụ phản ánh tình hình
tiêu thụ sản phẩm, chỉ số tồn kho phản ánh tồn kho sản phẩm của sản xuất. Hàng năm
dùng chỉ tiêu giá trị tăng thêm theo giá so sánh để đánh giá tăng trưởng của sản xuất
theo số chính thức năm. Để tính được theo phương pháp mới, thì hàng tháng phải tiến
hành điều tra sản phẩm công nghiệp (Điều tra chọn mẫu) và năm phải tính được giá trị
tăng thêm theo giá so sánh.
Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu trong Thống kê Công nghiệp
Hệ thống chỉ tiêu hiện nay tuy đã được đổi mới phù hợp với nền kinh tế thị trường,
nhưng còn thiếu một số chỉ tiêu rất quan trọng về các lĩnh vực khoa học công nghệ, xử
lý chất thải bảo vệ môi trường, năng lực cạnh tranh, môi trường đầu tư.
Một số chỉ tiêu đã có nhưng phải được mở rộng nhất là chỉ tiêu sản phẩm, phải từng
bước nâng cao chất lượng, mở rộng số lượng sản phẩm thống kê hiện nay từ 300 lên
800 và trên 1000 sản phẩm từ nay đến năm 2010. Chỉ tiêu giá trị sản xuất, giá trị tăng
thêm theo giá so sánh phải được thống kê thường xuyên hành quý. Chỉ tiêu chi phí sản
xuất phải được thống kê thường xuyên hàng năm.
Đưa thống kê cân đối năng lượng vào thực hiện chính thức hàng năm, phấn đấu thống
kê được hàng quý vào năm 2010.
Tiếp tục đổi mới thống kê doanh nghiệp theo thông lệ quốc tế, tập trung vào những
doanh nghiệp lớn. Cải tiến phương pháp điều tra, nội dung và hệ thống chỉ tiêu đề ra,
hoàn thiện cơ sở dữ liệu gốc nhằm cung cấp rộng rãi cho các đối tượng dùng tin khai
thác, tính toán các chỉ tiêu theo yêu cầu riêng của mỗi đối tượng.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tất cả các khâu công tác của Thống kê
Công nghiệp như: kiểm tra số liệu báo cáo, truyền đưa, tổng hợp, lưu giữ, phổ biến
thông tin tổng hợp và thông tin gốc qua cơ sở dữ liệu được xây dựng và cập nhật
thường xuyên.
Tất cả những định hướng công việc lớn nêu trên, đều nhằm hướng tới mục tiêu hiện đại
hoá ngành Thống kê nói chung và Thống kê Công nghiệp nói riêng đến năm 2010;
Đồng thời đảm bảo cho Thống kê Công nghiệp nước ta cơ bản tiếp cận được phương
pháp luận của Thống kê Công nghiệp quốc tế.