nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 7/2009 61

Ths. Nguyễn thị yến *
ua bỏn hng hoỏ qua s giao dch
hng hoỏ l hot ng mua bỏn hng
hoỏ tng lai qua trung gian. Hot ng mua
bỏn ny c thit lp khụng ch gia ngi
mua, ngi bỏn m thụng qua nhiu ch th
tham gia trờn th trng s giao dch hng
hoỏ, vỡ vy cú nhiu im khỏc so vi mua
bỏn hng hoỏ tng lai ngoi s giao dch.
Vi s tham gia ca nhiu ch th, quan h
mua bỏn hng hoỏ qua s giao dch hng hoỏ
cú th bo m tt hn quyn v li ớch
chớnh ỏng ca cỏc nh u t, hn ch n
mc thp nht ri ro cho cỏc nh u t.
Theo quy nh ca phỏp lut cỏc nc (vớ
d: Lut v s giao dch hng hoỏ nụng sn Thỏi
Lan ban hnh nm 2001; Lut mua bỏn hng
húa tng lai Hn Quc ban hnh nm 1995,
sa i nm 2002) cỏc ch th tham gia
giao dch trờn s giao dch hng húa bao gm:
Th nht, nh bo h (bo him) v giỏ
(hedgers) v nh u c (speculators).
- Nh bo h v giỏ: Ngun gc hỡnh

mt thi im n nh trong tng lai. n
thi im giao hng, nu vn gi quyn mua,
ngi mua s tin hnh thanh toỏn qua h
thng thanh toỏn ca s giao dch hng hoỏ
v nhn hng qua h thng kho ca s giao
dch; nu vn gi quyn bỏn, ngi bỏn phi
a hng vo h thng kho v nhn thanh
toỏn qua h thng thanh toỏn ca s giao
dch. Nh vy, ngi bỏn s bỏn hng hoỏ
M

* Ging viờn Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
62 tạp chí luật học số 7/2009

ca mỡnh khụng ph thuc vo bin ng giỏ
trờn th trng, ngi mua cng tho món
nhu cu v hng ca mỡnh, cht giỏ mua
n nh k hoch kinh doanh bt lun giỏ
hng hoỏ trờn th trng ó thay i. Do ú,
hỡnh thc mua bỏn ny s loi b c hai
ri ro m mua bỏn hng hoỏ tng lai ngoi
s giao dch hng hoỏ ang i mt. Ri ro
th nht c loi b l ri ro tớn dng hay
ri ro do vi phm hp ng. Bi vỡ, cú th
mua bỏn hng hoỏ qua s giao dch hng
hoỏ, nhng ngi cú nhu cu mua, bỏn phi

v giỏ thnh hai loi: bo him khi nguy c
gim giỏ (i vi ngi bỏn) v bo him
khi nguy c tng giỏ (i vi ngi mua).
Tuy nhiờn trờn thc t, vic giao v nhn
hng thc trờn sn bo him v giỏ hng
hoỏ ớt khi xy ra. Hu ht, h tham gia vo th
trng s giao dch bo h cho hot ng
mua bỏn hng thc ang din ra trong quỏ
trỡnh sn xut, kinh doanh ca mỡnh. C th:
Khi kớ nhng giao dch mua, bỏn trờn th trng
hng thc phc v nhu cu kinh doanh trong
thi gian nht nh, trỏnh s bin ng khú
lng ca giỏ hng hoỏ, cỏc nh kinh doanh
thng n s giao dch hng hoỏ t cỏc
lnh mua, bỏn i ng vi nhng giao dch
h ang thc hin trờn thc t. Nu giỏ c
bin ng tng lờn (hoc gim i) so vi thi
im h giao kt hp ng, vi t cỏch l
ngi bỏn trờn th trng hng thc, h s b
l (hoc lói) nhng trong giao dch i ng
trờn s giao dch hng hoỏ, h li c lói
(hoc b l) vi t cỏch l ngi mua.
- Nh u c: Bi s lng cỏc cỏ nhõn
v doanh nghip tham gia bo him chng
li s tng giỏ v bo him chng li s
gim giỏ him khi trựng nhau nờn trờn th
trng s giao dch xut hin thnh phn th
ba l nh u c. Nh u c lm tng tớnh
thanh khon cho th trng. H cú th tham
gia th trng vi t cỏch l khỏch hng hoc

Với tư cách là thành viên của sở giao
dịch, họ phải mua chỗ (hay mua ghế) trên sở
giao dịch và có quyền hoạt động tại sở giao
dịch với tư cách là nhà đầu cơ. Họ cũng phải
kí quỹ như các khách hàng thông thường và
được đặt lệnh giao dịch để tìm kiếm lợi nhuận.
Đây là những nhà đầu cơ chuyên nghiệp và
thường là những nhà đầu cơ lớn trên thị
trường. Họ có tiềm lực tài chính mạnh và có
khả năng thao túng thị trường, khiến những
nhà đầu cơ nhỏ có thể “khuynh gia bại sản”.
Thứ hai, các thành viên của sở giao dịch
hàng hoá, bao gồm người môi giới của khách
hàng và người môi giới (hay thành viên) môi
giới của sở giao dịch.
- Người môi giới của khách hàng: Là
những người có trách nhiệm nhận lệnh mua,
lệnh bán của khách hàng và chuyển lệnh đó
đến người môi giới hay thành viên có chỗ
(có ghế) ở sở giao dịch. Những người môi
giới này chỉ thực hiện hoạt động môi giới,
không phải là người bán (đối với lệnh mua)
và người mua (đối với lệnh bán) của khách
hàng. Họ có quyền yêu cầu khách hàng kí
quỹ để thực hiện giao dịch. Khoản tiền kí
quỹ này được quy định cụ thể trong quy tắc
hoạt động của tổ chức môi giới và tuỳ vào
mức độ tín nhiệm của từng khách hàng với
tổ chức môi giới mà có thể cao hoặc thấp
nhưng không phải là khoản tiền mà khách

thc hin hot ng. Thnh viờn mụi gii
trờn s giao dch ngoi vic nhn lnh mua,
bỏn ca ngi mụi gii ca khỏch hng cú
th hot ng t doanh, tc t cỏc lnh mua
bỏn hng hoỏ cho chớnh mỡnh tỡm kim
khon tin chờnh lch. Lỳc t lnh cho
chớnh mỡnh, h cng cú t cỏch ca nh u
c trờn s giao dch hng hoỏ. Tuy nhiờn, h
khụng c ng thi nhn lnh ca khỏch
hng (hot ng mụi gii), v t lnh mua
bỏn hng hoỏ cho chớnh mỡnh (hot ng t
doanh), vỡ cú th khỏch hng s gp ri ro.
Ngoi ra, vic thc hin cỏc giao dch
mua bỏn hng hoỏ qua s giao dch hng hoỏ
cũn cú s tham gia khụng th thiu ca cỏc
thit ch ca s giao dch nh phũng thanh
toỏn bự tr (clearing house), h thng kho,
trung tõm thụng tin, ban niờm yt giỏ
Theo quy nh ca Lut thng mi
nm 2005 v Ngh nh ca Chớnh ph s
158/2006/N-CP ngy 28/12/2006 quy nh
chi tit Lut thng mi v hot ng mua
bỏn hng hoỏ qua s giao dch hng hoỏ (sau
õy gi tt l Ngh nh 158), cỏc ch th
tham gia giao dch trờn s giao dch hng
hoỏ bao gm:
Th nht, khỏch hng (hay nhng ngi
cú nhu cu mua bỏn hng hoỏ qua s giao
dch hng hoỏ) l t chc, cỏ nhõn khụng
phi l thnh viờn ca s giao dch hng hoỏ,

hoỏ bao gm: L doanh nghip c thnh
lp theo quy nh ca Lut doanh nghip;
vn phỏp nh 75 t ng tr lờn; giỏm c
hoc tng giỏm c phi cú bng i hc, c
nhõn tr lờn, cú nng lc hnh vi dõn s
v khụng thuc i tng b cm qun lớ
doanh nghip theo quy nh ca Lut doanh
nghip; cỏc iu kin khỏc theo quy nh ca
iu l hot ng ca s giao dch hng
hoỏ (iu 21 Ngh nh 158). Thnh viờn
kinh doanh cú quyn thc hin cỏc hot
ng mua bỏn hng hoỏ cho chớnh mỡnh
tỡm kim li nhun hoc nhn u thỏc mua
bỏn hng hoỏ qua s giao dch hng hoỏ cho nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 7/2009 65

khỏch hng hng thự lao. Do ú, khi
mua bỏn hng hoỏ qua s giao dch hng
hoỏ cho chớnh mỡnh, thnh viờn kinh doanh
s cú t cỏch ca nh u t, khỏch hng
t lnh trc tip ti s mua bỏn hng
hoỏ. Vỡ th, quy nh ti khon 13 iu 3
Ngh nh 158: Khỏch hng l t chc, cỏ
nhõn khụng phi l thnh viờn ca s giao
dch hng hoỏ l khụng chớnh xỏc trong
trng hp ny. Cũn khi nhn u thỏc ca
khỏch hng thc hin mua bỏn hng hoỏ

ca Lut doanh nghip; cỏc iu kin khỏc
theo quy nh ca iu l hot ng ca s
giao dch hng hoỏ. Thnh viờn mụi gii
thc hin hot ng mụi gii mua bỏn hng
hoỏ qua s giao dch hng hoỏ nhn thự
lao. Thnh viờn mụi gii khụng c nhn
u thỏc ca khỏch hng nh thnh viờn kinh
doanh mua bỏn hng hoỏ qua s giao dch
hng hoỏ m ch c thc hin hot ng
mụi gii mua bỏn hng hoỏ qua s giao dch
hng hoỏ. Tuy nhiờn, vai trũ ca thnh viờn
mụi gii trong hot ng mua bỏn hng hoỏ
qua s giao dch hng hoỏ cha c quy
nh rừ rng trong Lut thng mi nm
2005 cng nh Ngh nh 158. C th:
Mt l thnh viờn mụi gii s thc hin
hot ng mụi gii cho ch th no vi ch
th no trong giao dch mua bỏn hng hoỏ
qua s giao dch hng hoỏ? Trong hot ng
mua bỏn hng hoỏ thụng thng hoc mua
bỏn hng hoỏ tng lai, ngoi s giao dch,
thnh viờn mụi gii s thc hin hot ng
mụi gii cho ngi cú nhu cu bỏn hng vi
ngi cú nhu cu mua hng. Nhng trong
hot ng mua bỏn hng hoỏ qua s giao
dch hng hoỏ, nguyờn tc giao dch l giao
dch khp lnh v c thc hin thụng qua
trung gian l cỏc thnh viờn ca s giao dch.
Vỡ vy, ngi t lnh bỏn v c khp lnh
hon ton khụng bit v cng khụng cn bit

quỏ trỡnh thc hin cỏc quy nh ny khụng?
Bi vỡ, khi nhn y thỏc mua bỏn hng hoỏ
cho khỏch hng, thnh viờn kinh doanh ó cú
vai trũ ca ngi mụi gii cho khỏch hng
giao dch trờn s giao dch. H nhn lnh
y thỏc mua, bỏn hng hoỏ ca khỏch hng,
chuyn lờn s giao dch khp lnh v
c hng khon tin thự lao khi thc hin
dch v ny. Ngoi h ra, thnh viờn mụi
gii khụng c quyn nhn y thỏc ca
khỏch hng thc hin hot ng mua bỏn
hng hoỏ qua s. Nh vy, h khụng ging
mụi gii ca khỏch hng hay mụi gii trờn
s giao dch theo quy nh ca lut phỏp cỏc
nc - nhng ngi cú quyn nhn lnh ca
khỏch hng chuyn lờn s giao dch. Hn
na, vi vai trũ khụng rừ rng ca mỡnh, nu
s giao dch hng hoỏ Vit Nam c thnh
lp v i vo hot ng, cng s rt khú cỏc
quy nh ny cú th phỏt huy hiu qu iu
chnh trờn thc tin. Vỡ vy, cn cú nhng
hng dn c th hn trong cỏc vn bn phỏp
lut ca cỏc c quan nh nc cú thm quyn
cỏc thnh viờn mụi gii cú th phỏt huy vai
trũ ỳng ngha ca h trong quan h mua bỏn
hng hoỏ qua s giao dch hng hoỏ.
Ngoi ra, cng nh quy nh ca phỏp lut
cỏc nc, tham gia vo hot ng mua bỏn
hng hoỏ qua s giao dch hng hoỏ Vit
Nam cũn cú trung tõm thanh toỏn v trung tõm