BÊN KIA SÔNG ĐUỐNG
Hoàng Cầm

I . ĐẶT VẤN ĐỀ .

"Quê hương mỗi người chỉ một
Như là chỉ một mẹ thôi
Quê hương nếu aikhông nhớ
Sẽ không lớn nổi thảnh người"
Mỗi một con người ai cũng có một quê hương. Và Hoàng Cầm cũng vậy, mảnh
đất ăn sâu vào máu thịt ông là miền đất Kinh Bắc bên kia sông Đuống. Nhớ về quê
hương là nhớ về những gì sâu nặng nhất trong tâm hồn và trong đáy sâu của cảm xúc
đó nhà thơ cho ra đời “Bên kia sông Đuống”
Bài thơ ra đời khi quê hương Kinh Bắc của ông rơi vào tay giặc Pháp. Nỗi đau
xót khi nghe tin quê hương ngập chìm khói lửa chiến tranh trĩu nặng tâm hồn ông.
Đứng bên này Sông Đuống, mảnh đất tự do, hướng về quê hương bên kia Sông
Đuống, mảnh đất bị giặc chiếm đóng với bao nỗi niềm và xót xa trong tâm trạng . Một
dòng sông mà giờ đây đôi bờ cách biệt .
II . GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ .
Dòng thơ đầu tiên mở ra tác phẩm là một tiếng gọi cất lên từ sâu thẳm trái tim
đau đớn của nhà thơ, đồng thời cũng là một lời an ủi:
"Em ơi buồn làm chi
Anh đưa em về sông Đuống
Ngày xưa cát trắng phẳng lì "
“Em” ở đây là một nhân vật phiếm chỉ. Tuy nhiên, có phần chắc chắn đó là một
cô gái cùng quê bên kia sông Đuống với nhà thơ. Trong thơ Hoàng Cầm ta thường gặp
một nhân vật em như vậy, bởi đó là cái cớ để nhà thơ bộc lộ xúc cảm của mình một
cách chân thành nhất.
Và lời an ủi đưa em về sông Đuống thực chất chỉ diến ra trong hoài niệm của
nhà thơ. Trong niềm hoài niệm đó, hình ảnh trung tâm là con sông quê hương với bờ
cát trắng phẳng lì chảy từ quá khứ xa xôi về hiện tại, hiện lên trong tâm trí nhà thơ

"Mẹ con đàn lợn âm dương
Chia lìa đôi ngả
Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã
Bây giờ tan tác về đâu"
Ở đây cái ảo đã hòa nhập cùng cái thực. Mượn hình ảnh trong tranh để diễn tả
cảnh tượng thật ngoài đời, nhà thơ đã lay động sâu xa tình cảm của những con người
vốn gắn bó máu thịt với truyền thống văn hóa hàng ngàn đời của quê hương Kinh
Bắc.
Không chỉ có vậy, hình ảnh quê hương Kinh Bắc còn được gợi lên với những
đền chùa cổ kính, những hội hè đình đám thể hiện khát vọng một cuộc sống hạnh
phúc, bình yên của nhân dân. Vậy mà giấc mộng bình yên mấy trăm năm ấy giờ đây
tan vỡ .
"Những nàng môi cắn chỉ quết trầu
Những cụ già phơ phơ tóc trắng
Những em sột soạt quần nâu
Bây giờ đi đâu về đâu"
Những con người mang một phần linh hồn của quê hương xứ sở ấy giờ đây trở
nên bơ vơ, tan tác. Cũng không còn nữa những hội hè đông vui, nhôn nhịp. Chỉ còn
tiếng chuông chùa văng vẳng từ thuở bình yên xa xưa vọng về càng làm tăng thêm sự
hoang vắng của quê hương như tiếng thở than nuối tiếc một thời yên ấm.
Vùng quê Kinh Bắc còn được gợi lên bằng cảnh lao động nhộn nhịp, buôn bán
đông vui, sầm uất. Trong tâm trí nhà thơ, hình ảnh những cô gái Kinh Bắc dăng tơ dệt
lụa, buôn bán tảo tần hiện lên với những nét xinh tươi, dịu dàng, duyên dáng và biết
bao tình tứ.

"Ai về bên kia sông Đuống
Có nhớ từng khuôn mặt búp sen
Những cô hàng xén răng đen
Cười như mùa thu tỏa nắng"
Nhưng giờ đây cũng tan tác chia lìa, không biết đi đâu, về đâu.

III . KẾT THÚC VẤN ĐỀ .
Bên kia sông Đuống là những dòng tình cảm mãnh liệt nhất, chân thành và
trong sáng nhất mà Hoàng Cầm đã dành cho quê hương yêu dấu của mình, và qua đó
đánh thức trong mỗi chúng ta tình yêu quê hương đất nước. Đó là thứ tình cảm thiêng
liêng cao cả và gắn bó như chính lời bài hát của nhạc sĩ Giáp Văn Thạch.