Sống chung với bệnh tăng huyết áp Sự nguy hiểm của bệnh tăng huyết áp
Kết quả điều tra mới nhất của Viện Tim mạch Việt Nam và Tổ chức Y
tế Thế giới tại 2 tỉnh Đồng Tháp và Gia Lai cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp
(THA) ở người từ 25 - 45 tuổi là 37,27%. Đây là tình trạng ở 2 địa phương
có đời sống trung bình, còn thực tế tại các thành phố lớn thì tỷ lệ còn cao
hơn nhiều. Tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, suy tim chiếm tỷ lệ cao
nhất về bệnh suất và tử suất trong các bệnh tim mạch và THA là nguyên
nhân chính của các tình trạng bệnh lý đó. Đây là một bệnh mạn tính, do vậy
người bệnh phải chung sống suốt đời với THA.
Người bị bệnh THA không được phát hiện sớm tương tự như ngôi nhà
bị mối xông. Khi biết nhà bị mối xông thì đã quá muộn, ngôi nhà của bạn đã
bị hỏng, không còn sử dụng được nữa. Trong đại đa số các trường hợp, THA
xảy ra vào lúc nào người bệnh thường không hay biết và chỉ rõ khi đã có
biểu hiện rõ rệt trên lâm sàng như nhức đầu, mờ mắt, chóng mặt, đánh trống
ngực, hoặc nặng hơn nữa là tai biến mạch máu não, đau thắt ngực
Huyết áp là gì?
Huyết áp là áp lực máu ở trong lòng động mạch. Huyết áp được tạo ra
bởi lực co bóp của tim và sức cản của động mạch. Khi tim co bóp, máu sẽ
được bơm ra ngoài và ép vào thành động mạch làm mạch máu căng lên. Số
đo huyết áp ở thời điểm này gọi là huyết áp tâm thu hay huyết áp tối đa. Sau
khi co bóp tim sẽ giãn ra và thành động mạch sẽ co lại về trạng thái ban đầu.
Số đo huyết áp tại thời điểm này gọi là huyết áp tâm trương hay huyết áp tối
thiểu. Huyết áp bình thường đo ở cánh tay là nhỏ hơn hoặc bằng
120/80mmHg. Huyết áp có đặc điểm là thay đổi theo thời gian, trạng thái

huyết áp. Cởi quần áo bó sát, nâng cánh tay ngang vị trí của tim, bàn tay để
ngửa và thả lỏng. Đo ít nhất 2 lần cách nhau 1-2 phút. Dùng bao cuốn tay
chuẩn phù hợp với bệnh nhân. Vị trí bao cuốn cánh tay nằm ngang vị trí của
tim, bất kể bệnh nhân ở tư thế nào. Nên đo huyết áp ở cả 2 cánh tay trong lần
thăm khám đầu tiên để phát hiện bệnh mạch máu ngoại biên. Đo huyết áp ở
tư thế đứng sau khi bệnh nhân đứng được từ 1-5 phút ở các đối tượng cao
tuổi, đái tháo đường
Đo huyết áp 24 giờ: Giúp theo dõi huyết áp một cách tự động trên
bệnh nhân được phép sinh hoạt gần như bình thường. Nên theo dõi huyết áp
liên tục 24 giờ trước và trong quá trình điều trị. Bệnh nhân sinh hoạt bình
thường nhưng tránh vận động nặng và giữ cánh tay duỗi thẳng và bất động
khi máy đo. Quyết định lâm sàng dựa vào trị số huyết áp trung bình 24 giờ.
Huyết áp đo 24 giờ thường thấp hơn huyết áp đo tại phòng mạch.
Đo huyết áp tại nhà: Cho biết trị số huyết áp vào các ngày khác nhau
và trong hoàn cảnh thực tế sinh hoạt hàng ngày của bệnh nhân, đặc biệt là
không bị “hiệu ứng áo choàng trắng”. Trị số huyết áp khác nhau giữa các lần
đo là do sự biến thiên tự nhiên của huyết áp. Tránh đo quá nhiều lần làm
bệnh nhân lo âu. Cũng như đo huyết áp liên tục 24 giờ, trị số bình thường
của huyết áp tự đo tại nhà thấp hơn đo tại phòng mạch. Thuật ngữ “Tăng
huyết áp áo choàng trắng” được sử dụng để mô tả tăng huyết áp thường
xuyên ở phòng khám với tình trạng bình áp thường xuyên khi theo dõi huyết
áp liên tục 24 giờ.
Đo huyết áp khi vận động, gắng sức: Các nghiên cứu cho thấy huyết
áp tâm thu sau 6 phút gắng sức đầu tiên trên 200 mmHg tiên đoán tỷ lệ tử
vong do tim mạch tăng gấp hai lần ở nam giới trung niên.
Sự nguy hiểm của THA
Đa số bệnh nhân THA cảm thấy trong người hoàn toàn bình
thường.Tuy nhiên, THA là một yếu tố nguy cơ thường gặp, không có triệu
chứng, nhưng có thể bị biến chứng như bệnh mạch vành và đột quỵ. Nếu
không được điều trị hoặc điều trị không đầy đủ, bệnh nhân tăng huyết áp lâu

trong 30-45 phút, 3-4 lần mỗi tuần. Mức độ tập luyện phải tùy thuộc vào tình
trạng bệnh tật của bệnh nhân. Ngay cả tập thể dục nhẹ cũng làm giảm huyết
áp tâm thu 4-8 mmHg, tuy vậy tập vận động đẳng trương (gây co cơ kéo dài)
như nâng tạ có thể có tác dụng tăng áp và cần tránh.
Tránh stress và làm việc quá sức: Nếu bị tăng huyết áp nhẹ, biện pháp
thay đổi lối sống trên có thể đủ để hạ huyết áp xuống mức bình thường mà
chưa cần dùng đến thuốc. Đối với một số người khác, những việc này có thể
giúp họ chỉ cần dùng ít thuốc hơn hoặc dùng thuốc với liều thấp thì đã đủ
kiểm soát huyết áp.
Khi nào cần đến thuốc?
Sau khi bạn thực hiện biện pháp ăn kiêng, luyện tập và các biện pháp
điều trị không cần thuốc mà huyết áp của bạn vẫn không giảm, lúc đó cần
dùng thuốc để kiểm soát huyết áp. Nên bắt đầu điều trị từ từ và tăng liều
dần, đặc biệt với người cao tuổi để có thể đạt trị số huyết áp đích sau vài
tuần.
Thầy thuốc phải lựa chọn thuốc phù hợp nhất cho từng bệnh nhân và
sẽ chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như: kinh nghiệm của bệnh nhân với các
thuốc chống THA đã dùng trước đây, giá thuốc, đặc điểm nguy cơ, có hay
không có tổn thương cơ quan đích, các bệnh đi kèm như bệnh tim, thận, tiểu
đường Sự tương tác với các thuốc mà bệnh nhân đang dùng vì các bệnh
khác Nên bắt đầu điều trị với liều thấp của một thuốc đơn độc hoặc phối
hợp liều thấp của hai thuốc.
Dùng thuốc hạ huyết áp kéo dài có hại không?
Nhìn chung là không có hại gì, tuy nhiên có một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân
bị tác dụng phụ không mong muốn. Vì thế sự lựa chọn thuốc như thế nào
bệnh nhân cần được khám sức khỏe toàn diện và bác sĩ cần có chỉ định đúng.
Thuốc lợi tiểu: hạ kali máu, hạ natri máu, tăng acid uric máu, tăng
đường máu, tăng lipid máu, đôi khi gây nhược dương.
Thuốc chẹn bêta giao cảm: co thắt phế quản, suy nhược và giảm khả
năng gắng sức, ác mộng và rối loạn giấc ngủ, nhược dương, suy tim nặng,