Biện Pháp Phòng Trừ
Sâu Bệnh Phá Hoại Cây
Nhãn

1. Bệnh cháy tá tr&n cây nhãn

Hình minh họa
Triệu chứng
Bệnh gây hại chủ yếu trên lá, nhất là ở các lá già và lá bánh tẻ. Dấu hiệu của
bệnh lúc đầu là những chấm nhỏ, ỏ giữa hoặc đầu lá màu nâu đen, về sau vết
bệnh lân lên có hình tròn hoặc góc cạnh, lan rộng trên phiến lá tạo thành
những mảng cháy màu nâu, trên đó có những đường vân màu nâu xám, nhạt.
Hơn nữa, giữa lá và phần xanh của vết bệnh có ranh giới rõ rệt. Đặc biệt, trên
vết bệnh lâu ngày có những hạt nhỏ li ti màu đen. Sau đó, lá bị vàng khô và
rụng.
Tác nhân gây hại và điều kiện phát sinh
Tác nhân gây bệnh này là nấm Pestalotiã paraguariensis sinh ra.
Nấm hình thành các bào tử hình ống, gồm 5 tế bào giữa lổn và có màu nâu, 2
tế bào ở hai đầu nhỏ, hơi nhọn và không màu, có 2 - 3 sợi lông ngắn ở một
đầu. Loại nấm này ký sinh yếu nên thưòng phát triển và gây hại trên các lá già
hay ở các vưòn nhãn ít chăm sóc và sinh trưởng kém.
Biện pháp phòng trừ
Để phòng trừ loại nấm này thì sau mỗi đợt thu hoạch, người trồng nhãn cần
tiến hành cắt tỉa cành thu gom và tiêu hủy các lá bị bệnh.
Thông thường nên tưới nước, .bón phân đầy đủ cho cây, nhất là phân hữu cơ
giúp cây sinh trưởng phát triển tốt thì sẽ hạn chế được bệnh.
Ngoài ra, còn có thể phun phòng trị bệnh bằng thuốc gốc Mancozeb theo liều
lượng hợp lý theo chỉ dẫn.

nhiều cho cầy.
Ở các vườn nhãn lâu năm còn thấy trên thân cây c' những đốm bệnh trắng
loang lỗ như những đồng tiền Tuy bệnh không gây nguy hiểm cho cây nhưng
làm cho cây bị suy yếu dần.
Biện pháp phòng trừ
Để phòng ngừa hiện tượng trên thì cồn trốnh trồng dùy và tỉa cánh cho thông
thoáng. Sau đó, phun cốc loại thuốc gốc đồng hay hỗn hợp phèn - vôi thì sẽ
hạn chê các đếm bộnh này.
5. Bệnh thối rỉ
Triệu chứng
Bệnh thường gây hụi ở rễ và ở cổ rễ giáp mặt đất, Trên cổ rễ lúc đầu có
những đốm nhỏ màu nâu, sau đố chuyển từ mồu nâu đon vồ lnn rộng bao
quanh phAn vò cổ rỗ khiến vỏ bị thổi khố, nửt và bong tróc ra đo trơ phồn gỉ
phin trong. Nấm có thể ăn sâu vào thân, làm cho thân cây bị khô đen, các rễ
phía dưới cũng bị thối đen. Cây mới bị bệnh có biểu hiện sinh trưởng kém, lá
bị vàng dán, nếu cây còn nhỏ thi có thể bị chết khô hoàn toàn. Cây bệnh đỏ bị
đỗ ngã do bộ rễ đã bị hại.
Tác nhấn gây bệnh và điều kiện phát sinh bệnh
Bệnh thôi rễ là do nấm Fusarium, hay những nấm đất khác gây ra như
Rhizoctonia, Sclerotium.
Các nấm này sản sinh ra hai loại bào tở là đại bào tử và tiểu bào tử. Trong đó,
đại bào tử có dạng dài, hai đầu nhọn, cũng có dạng cong như lưõi liềm, không
màu, có từ 3 - 4 vách ngăn. Còn tiểu bào tử có hình trứng, không có hoặc có
vách ngăn, không màu, nấm phát triển thích hợp nhất ở điều kiện nhiệt độ là
30°c.
Các bào tử tồn tại rất lâu trong đất, sau đó xâm nhập vào rễ cây hoặc cổ rễ
qua các vết xây xát do bị gió lay hoặc côn trùng trong đất cắn phá, ờ đất cốt
cây dễ bị thiệt hại hơn so vối đất thịt.
Biện pháp phòng trừ
Đê phòng trừ bệnh này, người trồng nhãn cần thường xuyên kiểm tra vưòn,

bệnh phát triển và lây lan rất nhanh.
Tác nhăn gây bệnh và điều kiện phát sinh
Bệnh do nấm Phytophthora thường lưu trong đất nên các chùm quả gần mặt
đất thường dễ bị nhiễm bệnh hơn trong mùa mưa, đây chính là nguồn lây lan
cho các chùm quả phía trên và lây lan sang cây khác trong vườn.
Nhũng quả bị bệnh thường bị thối, có màu nâu, lan dần từ vùng cuống quả trở
xuống, làm cho quả nứt ra, cơm của quả bị thối nhũn, chảy nước có mùi hôi
chua và có thể thấy tơ nấm trắng phát triển trên vết bệnh.
Biện pháp phòng trừ
Đề phòng trị bệnh này người trồng nhãn nên tỉa bỏ các cành gần mặt đất, vì
khi quả gần chín sẽ dễ nhiễm bệnh từ đất trong mùa mưa.
Đặc biệt, khi tiến hành cắt bỏ và thu gom các quả bị bệnh rơi rụng trong vườn
cần đem tiêu huỷ. Sau đó phun các loại thuốc như Ridomil, Aliette các loại
thuốc có gốc đồng theo liều lượng chỉ dẫn.
Muốn cây nhãn không bị bệnh này thì nên trồng câ trên mô đất cao để giúp
thoát nước tốt, tránh được bệnh phát triển và tấn công. Đồng thời bón phân
hữu co và cung cấp nấm đối kháng Trichoderma để giảm mầm bệnh trong đất.
8. Bệnh thán thư (Colletotrichum gloeopsoriodes)
Triệu chứng
Bệnh thường phát sinh và gây hại trên lá, lộc non trên chùm hoa và quả.
- Trên lá: Bệnh gây hại từ mép lá trỏ vào, lúc đầu vêt bệnh giống như các
chấm, đốm nhỏ, sau đó liên kết thành từng mảng lốn, xung quanh có đường
viền nâu sẫm.
- Trên chồi non: Lúc đầu vết bệnh có dạng thấm nưổc, sau chuyển màu nâu
tôi, chồi bị chết khô khi tròi nắng hoặc thối khi tròi mưa.
- Trên hoa và quả non: vết bệnh hơi lõm xuống dạng chấm đen, làm cho hoa
và quả non chuyển sang màu đen và rụng.
Tác nhân gây bệnh và điều kiện phát sinh
Bệnh do nấm Colletotrichum gloesporrioides gây ra.
Bệnh phát sinh mạnh khi thời tiết ấm và ẩm trong tháng 3 và 4. Nếu trời sẽ

Bệnh xuất hiện các triệu chứng trên các lá, chồi non và ngay cả trên hoa, làm
cho chồi lá, hoa không phát triển được và mọc thành chùm. Các lá bị bệnh
này không lốn lên được và chụm lại như bó choi, nên nó còn có tên là choi
rồng. Bệnh xuất hiện trên hoa thì làm cho hoa kém phát triển và khả năng đậu
quả rất kém, quả kém phát triển.
Bệnh này xảy ra ở các vưòn nhãn của từ năm 1955 và bệnh xuất hiện là do
virus gây ra. Tuy nhiên, một báo cáo gần đây của một số nhà khoa học Trung
Quốc lại cho ràng bệnh này do nhện gây ra (Eriophyes dimocarpi Kuang).
Trong khi đó, các nhà khoa học Thái Lan thì cho rằng bệnh do Phytoplasma
gây ra.
Biện pháp phòng trừ
Cây nhãn bị bệnh có thể là do nhện gây ra, vì vậy biện pháp phòng trị chủ yếu
là phun thuốc trừ nhện, cắt tỉa, thu gom và đốt bỏ những cành bị bệnh.
Ở Việt Nam do chưa có những nghiên cứu chính thức xác định tác nhân gây
hại nên dựa vào kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học Thái Lan (do
Phytoplasma gây ra), một số nhà nghiên cứu ở Việt Nam đă đưa ra những
biện pháp phòng trị như sau:
- Không lấy mắt ghép, vật liệu nhân giống từ những cây có triệu chứng bệnh.
- Đầu tiên, cần cắt tỉa, thu gom và đem đi tiêu huỷ (đốt) những cành, lá, hoa
có triệu chứng bệnh.
- Sau đó, phun thuốc trừ nhện khi cây ra nõn non hoa và ngay sau khi cắt tỉa ỏ
mỗi lần thu hoạch bằng các loại thuốc như Coníìdor, Ortus, Comite phun
liên tục 2 - 3 lần, mỗi lần cách nhau từ 7 - 10 ngày.
- Phải xử lý dụng cụ nhân giông, dụng cụ cắt tỉa sau khi thu hoạch, khi
chuyển từ cây này sang cây khác đê tránh hiện tượng lây lan bệnh do
Phytoplasma gây ra.
- Đặc biệt, đốỉ với những cây còn nhỏ có thể phun dầu khoáng SK Enspray
hay DC - Tron Plus với nồng độ 0,5 - 0,75%, phun ướt đều trên tán lá, nhất là
lá non
Phương pháp ghép phòng căn bệnh "chôi rồng" trên cây nhăn

dễ tách “bo” giống, thì trước khi lấy “bo” khoảng 7110 ngày nên dùng dao
khoanh một khoanh vỏ tại vị trí gốc của cành định lấy giấng; khoanh giống
như khi khoanh vỏ để chiết). Đặt “bo” giống sao cho vừa khít với “cửa sổ”
xong xuôi dùng dây nilông quấn vừa đủ chặt chỗ ghép. Mỗi gốc TDB nên
ghép 3 - 4 “bo” giống xcv, để sau này tạo ra cây nhãn có 3 - 4 cành là vừa.
- Cách thứ hai: Áp dụng cho trường hợp gôc của giống TDB đã lớn. Mỗi cây
để lại một “cành thở”, số còn lại nên cưa bỏ (cưa cách chỗ phân cành khoảng
20 - 30cm) sau khi cưa bón thêm phân, tưới nước giữ ẩm thường xuyên để
chỗ cưa ra tược mới, chờ cho tược có độ lớn bằng ngón tay trổ của người lớn
là có thể ghép được. Về cách ghép, cũng tiến hành tương tự như trên, nhưng
“cửa sổ” và “bo” giống chỉ dài 2cm và rộng lcm là vừa. Giông nhu cách ghép
trên, mỗi gốc TDB chỉ nên ghép từ 3 - 4 “bo” giống xcv là vừa.
Sau khi ghép khoảng 2 - 3 tuần, mã dây nilông kiểm tra, nếu thấy “bo” giống
còn sông thì cắt bỏ đoạn trên của chỗ ghép, cắt cách chỗ ghép khoảng l0cm
(nếu áp dụng cách thứ nhất), hoặc 2 - 3cm (nếu áp dụng cách thứ hai). Sau khi
cắt một thòi gian thì mắt mầm trên “bo" giông sẽ nẩy tược tạo thành cành
nhãn xcv. Khi tược ra lố non, cần chú ý đề phòng sâu đục gốn
lá, bọ cánh cứng ăn lố thường gây hại trong giai đoạn này. Khi cành nhãn
xcv ra nhiều lá, thì cần cắt bỏ “cành thỏ”.
11. Chống rụng quả sinh lỷ cho nhãn
Vào trung và hạ tuẩn tháng 5, cây vải thường có đợt rụng quả sinh lý. Để hạn
chế hiện tượng bất lợi này, bà con cần áp dụng một sô’ biện pháp kỹ thuật
sau.
Tưới nước đủ ẩm cho vải: Giai đoạn này quả đang lớn nhanh, đảm bảo độ ẩm
70 - 75% độ ẩm đất ít nhất xung quanh tán vải. Nếu trời không mưa cần tưới
đủ ẩm 10 - 15 ngày/lần. Nếu gặp khô hạn, các loại phân khoáng, phân trung vi
lượng hoà tan chậm, rễ cây hút dinh dưõng rốt khó khăn. Cây thiếu nước,
thiếu dinh dưỡng sẽ sinh ra tồng rời ỗ cuống quả, gây rụng quả sinh lý.
Cần cung cấp đủ dinh dưỡng: Thời kỳ này vải cần rất nhiều dinh dưỡng, đặc
biệt là kali để tổng hợp và vân chuyổn chất hữu cơ vể quả. Việc cung cấp

12. Phòng trừ một số sâu hại nhãn
- Bọ xít:
Là một trong những loại sâu hại quan trọng nhất đối với nhãn, vải. Bọ xít
thường đẻ trứng ỏ mặt dưới lấ nhãn thành từng ổ, mỗi ổ có từ 12 - 14 trứng
màu xanh lục. Sau khi đẻ từ 9 - 12 ngày thì trứng nở thành sâu non, Sau đó,
bọ xít non và bọ xít trưỏng thành đểu dùng vòi cắm vào để chích hút những
chồi non, cuống hoa và những chùm quả non làm cho chổi và chủm hoa bị
héo, quả non bị rụng, quá lớn bị thối gây ảnh hưởng đến nặíĩg suất, chất lượng
quả.
Họ xít dùng vòi chích hút chỗ tiếp giáp của 2 vỏ trấu để hút chất sữa làm hạt
lép họặc lửng.
Đặc điểm hình thái: Bọ xít trưởng thành có cánh màu nâu vàng, mình thon
mảnh, chân dài, râu dài, có mùi hôi.
Trứng màu nâu đen, đẻ thành ổ 1 - 2 hàng dài dọc trên lá lúa, bẹ lúa hoặc
bông lúa, mỗi ổ từ 10 - 20 trứng, sau khi nỏ phần trên trứng có một lỗ nhỏ.
Bọ xít non hình dạng giông trưởng thàr.h, đuôi nhọn, màu xanh lá mạ, không
có cánh.
Bọ xít không có giai đoạn nhộng.
* Vòng đời: 25 - 30 ngày
Bọ non: 17-20 ngày
Bọ trưỏng thành: có thể sống hàng tháng.
Bọ trưởng thành hoạt động mạnh vào xế chiều và sáng sớm, bnn ngày trời
nồng ẩn núp trong lùm cỏ, tán cốy. Ban đêm có vào đèn nhưng không nhiểu.
Mỗi con cối có thổ đê hàng trăm trứng.
Bọ xít xuất hiện và phả hai vào giai đoạn lúa trỗ đến đoạn ngậm sữa. Thời tiết
nóng ấm, mưa nhiều thích hợp cho bọ xít phát triển.
Biện pháp phòng trừ: Vào thời điểm tháng 12, tháng 1 cầu tiến hành bắt bọ xít
vào những đêm tối trời, thời tiết lạnh, rung cây cho bọ xít rớt xuống để bắt và
ngắt các lá có ố trứng đốt đi. Bên cạnh đó, còn có thể phun thuốc diệt bọ xít,
tốt nhất là vào giai đoạn sâu non chưa bay được. Thuốc sỏ dụng diệt bọ xít

chích hút nhựa ỏ các bộ phận mà chúng đeo bám cho đến khi trưồng thành. Vì
thế, thường gặp rệp bu thành từng đám và hầu như không di chuyển trên các
bộ phận này.
Rệp gây hại bằng cách cả con trưởng thành và con rệp non đều chích hút nhựa
ở những bộ phận mà chúng đeo bám làm cho đọt non, lá non quắt lại không
phát triển được, bông và quả non có thể bị rụng hoặc bị còi cọc chậm lớn.
Những quả bị chúng gây hại nếu không rụng thì ăn cũng rất nhạt. Nếu không
phát hiện sớm và có biện pháp diệt trừ kịp thời, để chúng tích lũy vối mật số
cao, gây nặng sẽ gây thất thu rất nghiêm trọng cho nhà vưòn (đặc biệt là vào
mùa khô).
Ngoài gây hại trực tiếp trong quá trình sông, chất thải của rệp còn chứa nhiều
chất đưòng mật, đây là môi trường thuận lợi cho bệnh nấm bồ hóng phát triển,
phủ đen cả bể mặt lá, ảnh hưỏng đến quá trình quang tổng hợp tao vât chất
hữu cơ nuôi cây. Phân của chúng tiết ra còn quyến rũ một sô’ loài kiến đến
sông cộng sinh. Vì thế, khi thây trên cây có nhiều kiến những nhà vườn có
kinh nghiệm biết ngay rằng trên cây đang có nhiều rệp sáp gây hại và họ
mang thuốc ra xịt.
Muôn phòng trừ rệp có hiệu quả các bạn nên áp dụng một sô" biện pháp sau
đây:
• Sau khi thu hoạch quả, kết hợp với việc làm gốc xử lý cho cây ra hoa quả
tập trung, các bạn nên vệ sinh vườn nhãn bằng cách cắt tỉa bỏ những cành bị
sâu bệnh, cành nằm khuất trong tán lá không có khả năng cho quả, cành già,
lá già để vưòn cây luôn thông thoáng. Những bộ phận đã bị rệp gây hại
nặng khó có khả năng
Dọn sạch cỏ rác, lá cây mục xung quanh gốc để phá võ nơi “cư trú” của một
sô” loài kiến thường sống cộng sinh vối rệp, đồng thời rải thuốc Basudin,
Regent, padan hột xung quanh gốc nhãn để tiêu diệt kiến, hạn chê' việc kiến
tha rệp từ cây này sang cây khác.
Đặc biệt, cần thưòng xuyên kiểm tra vườn nhãn để phát hiện và diệt trừ rệp
kịp thòi (nhất là vào các đợt cây ra đọt non, lá non, ra bông quả non). Khi

Khi cây nhãn ra lá non nhiều hoặc mới phát hiện có sâu hại phun các thuốc có
tác dụng thấm sâu hoặc nội hấp.
Sâu đục nõn:
Sâu trưỏng thành thường đẻ trứng trên lá hoặc hoa quả của chồi ngọn lúc còn
non, sâu non sau khi nỏ đục vào bộ phận còn non của chổi ngọn. Do sâu non
chỉ đục vào phẩn mềm ở giữa chồi ngọn nên không làm chết cành mà chỉ gây
hiện tượng vàng lá, khiến hoa, quả không phát triển được. Có thể, phòng trừ
sâu đục nõn bằng phun các loại thuốc như Decis 0,2 - 0,3%, Sherpa 0,2 -
0,3%, Polytrín 0,2 - 0,3%. Phun làm 2 đợt: dợt 1 khi lộc vừa nhó lộc, dợt 2
sau đợt 1 từ 6 - 7 ngày.
Châu chấu xanh hại nhãn:
Châu chấu thường cắn các cành lá non khi trên cây xuất hiện các đợt lộc non.
Vì thế, nên phun thuốc phòng trừ châu chấu kết hợp với phòng trừ các loại
sâu hại khác. Có thể sử dụng Sherpa 0,2%, Polytrin 0,2%, phun khi thấy sâu
xuất hiện.
Sâu đục quả nhãn:
Tên khoa học là Conoghethes punctiferalis
+ Triệu chứng
Sâu tấn công trên nhiều loại cây như nhẵn, chôm chòm, sầu riêng, ổi chúng
gây hại từ khi quả còn non cho đến quà lớn. Sâu đục vào quả ăn phần thịt quả
và cả hạt, trên miệng lỗ đục có thể thấy một ít chất thải của sâu.
+ Đặc điểm hình thái
• Trường thành là loài ngài nhỏ có chiều dài sải cánh 25mm, toàn thân và
cánh màu nâu nhạt, trên cánh có nhiều chấm đen.
• Trưởng thành cái đẻ từng trứng trên cuống quả, trứrig hình bầu dục dẹp,
kích thước khoảng 2mm, mới đè màu tráng sữa, sau chuyển màu vàng.
• Ấu trừng mới nỏ có màu trắng sữa, đầu nâu, sau chuyển sang màu hồng
nhạt, trên mỗi đốt phía lưng có 4 đốm nâu nhạt, trên mỗi đốt có lông cúng
nhỏ, đẫy sức dài 22mm.
• Nhộng màu nâu nhạt được bao bọc bồi một kén bảng tơ, sâu thường hoá

dùng lưới trùm lên cả cây hoặc chắn bằng tre ở. Những nơi trồng ít nhãn
người ta phải bó từng chùm nhãn trong mảnh bao tải, bao dứa, bao cói, mo
cau, giấy cứng, túi PE ngăn không cho dơi phá. Mặt khác, dùng tiếng ồn để
xua đuổi dơi hoặc dùng đèn dầu, điện thắp sáng xua đuổi cũng có hiệu quả
tốt.
Ở một sô nơi thường dùng biện pháp xông khói để đuổi dơi.