L ờ i m ở đ ầ u
Trong thời gian vừa qua ở Việt Nam, cải cách các chính sách kinh tế đã
có ảnh hởng tích cực tới tăng trởng và cấu trúc lại nền kinh tế. Sự kết hợp giữa
các biện pháp ổn định hoá kinh tế và các biện pháp tự do hoá, giảm bớt sự can
thiệp trực tiếp của Chính phủ Trung ơng đối với các hoạt động kinh tế dựa trên
thớc đo của thị trờng, thực hiện chính sách mở cửa trong quan hệ kinh tế quốc
tế đã tạo nên những chuyển biên rõ nét về tốc độ tăng trởng kinh tế và ổn định
môi trờng kinh tế vĩ mô. Cùng với các chính sách cải cách đó, hoạt động của
nhà nớc trong nền kinh tế Việt Nam đã có những thay đổi đáng kể.
Tuy nhiên, triển vọng phát triển kinh tế xã hội trong những năm tới ở
Việt Nam có lẽ sẽ phụ thuộc rất nhiều vào việc giải quyết các vấn đề cơ bản
mà nội dung của chúng có liên quan đến chính sự tiếp tục quá trình cơ cấu lại
nền kinh tế. Vấn đề nổi bật trong số đó là xác định vai trò hợp lý của nhà nớc
trong nền kinh tế. Trong quá trình chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập
trung sang một nền kinh tế thị trờng, Việt Nam đang mong muốn tìm kiếm
cho mình một nền kinh tế mà trong đó có sử dụng đợc các tác dụng tích cực và
hạn chế những khiếm khuyết của cả hai yếu tố thị trờng và sự can thiệp của
nhà nớc đối với hai mặt tăng trởng kinh tế và đảm bảo công bằng xã hội.
Do hạn chế về mặt kiến thức, chắc chắn bài viết sẽ còn nhiều sai sót,
kính mong nhận đợc sự góp ý của thầy cô và bạn bè.
Em xin chân thành cảm ơn thầy giáo Lê Việt đã hớng dẫn và truyền đạt
cho em những kiến thức quý báu để em hoàn thành tập đề án này.
1
Phần mở đầu
Tính cấp thiết của đề tài
Triết học Mác-Lênin đã vạch rõ về mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và
kiến trúc thợng tầng trong xã hội có giai cấp là cơ sở hạ tầng quyết định kiến
trúc thợng tầng và kiến trúc thợng tầng có tác động trở lại với cơ sở hạ tầng.
Một xã hội muốn phát triển ổn định, bền vững cần phải đợc xây dựng trên nền
tảng của cơ sở hạ tầng bền vững. Do đó, đối với mỗi một quốc gia, việc xây
dựng một nền kinh tế phát triển ổn định, hiệu quả cao chính là một bộ phận

của nhà nớc để đẩy sự nghiệp đổi mới đi lên.
Cuộc khủng hoảng kinh tế Châu á-Thái Bình Dơng đã lan ra toàn cầu
và tác động xấu đến nền kinh tế các khu vực và các quốc gia trên thế giới.
Thực trạng đó đã đặt ra cho các quốc gia những yêu cầu mới trong việc tự xây
dựng cho mình một nền kinh tế của Nhà nớc.
Trong tơng lai, chúng ta đang phấn đấu xây dựng một mô hình nền
kinh tế đảm bảo kết hợp tăng trởng kinh tế và công bằng xã hội do đó cần thiết
và cấp bách phải xây dựng một hệ thống tác động vào kinh tế của nhà nớc để
đạt đợc các mục tiêu đề ra.
3
Phần nội dung
I. Lịch sử vai trò kinh tế nhà nớc .
1. Sự hình thành và phát triển vai trò kinh tế của nhà nớc qua
từng giai đoạn lịch sử.
Nh chúng ta đã biết nhà nớc là một công cụ của giai cấp thống trị
đợc sử dụng để duy trì trật tự xã hội sao cho phù hợp với lợi ích của
nó. Nhà nớc ra đời khi xã hội bắt đầu có sự phân chia giai cấp và lợi
ích giai cấp. Về mặt lý luận sự ra đời vai trò kinh tế của nhà nớc bởi
các nguyên nhân.
+, Do mối quan hệ biện chứng kinh tế và chính trị. Do có sự phân
chia giai cấp nên các giai cấp khác nhau muốn nắm giữ đợc vị trí thống
trị trong xã hội buộc phải củng cố vai trò của mình trong nền kinh tế.
Chính vì vậy mà bất cứ giai cấp nào nắm vị trí thống trị đều đặt ra nhà
nớc của mình để củng cố vị trí vai trò trong nền kinh tế nhằm thực hiện
những mục tiêu chính trị đã định trớc.
+, Do mối quan hệ biện chứng cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng
tầng. Nền kinh tế là một bộ phận chủ yếu hình thành nên cơ sở của xã
hội. Còn nhà nớc lại là một trong các yếu tố thuộc kiến trúc thợng tầng
của xã hội. Nên mối quan hệ biện chứng ở đây là cơ sở hạ tầng quyết
định kiến trúc thợng tầng. Cơ sở hạ tầng nào thì sinh ra kiến trúc thợng

phái.
Mở đầu là t tởng nhà nớc không can thiệp vào kinh tế, tất cả mọi
hoạt động của nền kinh tế đều do thị trờng quyết định. T tởng này thể
hiện rõ nét trong thuyết bàn tay vô hình của AđamSmith.
Đối ngợc lại với luồng t tởng này đó là t tởng nhà nớc can thiệp
vào tất cả các hoạt động của nền kinh tế một cáchính trị sâu rộng cả ở
tầm vi mô lẫn tầm vĩ mô. T tởng này thể hiện trong quan điềm của chủ
nghĩa trọng thơng và đặc biệt là quan điềm của nhà kinh tế học ngời
Anh John MerneyKeneys.
-T tởng nhà nớc và thị trờng cùng điều tiết nền kinh tế làm cho
nền kinh tế hoạt động một cách hoàn hảo. T tởng này thể hiện trong
thuyết hai bàn tay của Samuelson và học thuyết kinh tế chính trị của
Mac-Lênin.
Adamsmith là nhà kinh tế học cổ điển ngời Anh là đại diện tiêu
biểu ở thế kỷ 18. Học thuyết bàn tay vô hình và nguyên lý nhà nớc
không can thiệp vào kinh tế của ông cho rằng việc tổ chức nền kinh tế
cần theo nguyên tắc tự do và dầu nhờn của lợi ích cá nhân sẽ làm cho
các bánh xe kinh tế hoạt động một cách gần nh kỳ diệu. Mặc dù coi
trọng bàn tay vô hình song ông cũng cho rằng đôi khi nhà nớc cũng có
nhiệm vụ kinh tế nhất định, đó là trong những trờng hợp mà nhiệm vụ
kinh tế vợt ra ngoài khả năng của một doanh nghiệp nh làm đờng, bến
cảng, làm kênh. . .
5
Adamsmith chỉ nhìn nhận một số nhiệm vụ kinh tế nhất định của
nhà nớc chứ không khẳng định tính quan trọng trong vai trò điều tiết
nền kinh tế của nhà nớc. Nênlịch sử đã sớm cho ta thấy đợc tính thiếu
sót trong học thuyết của ông do:
Nền kinh tế thị trờng muốn phát triển nhanh đòi hỏi phải có một
cơ sở hạ tầng phục vụ cho sản xuất và lối sống hiện đại. Kinh tế càng
phát triển xã hội hoá sản xuất càng mở rộng, thị trờng càng phát triển

6
ông điều hành một nền kinh tế không có cả chính phủ lẫn thị trờng thì
cũng nh vỗ tay bằng một bàn tay. Cơ chế thị trờng xác định giá cả và
sản lợng trong nhiều lĩnh vực trong khi chính phủ điều tiết thị trờng
bằng các chơng trình thuế, chỉ tiêu và luật thuế. Cả hai bên thị trờng và
chính phủ đều có tính thiết yếu.
Sự phát triển và ra đời của các học thuyết ngày càng phản ánh một cách
chính xác hơn với các quy luật của kinh tế và khẳng định tầm cao của tri thức.
Và học thuyết đợc coi là hoàn thiện và đầy dủ nhất đó là học thuyết kinh tế
chính trị Mác- Lênin.
Quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin cho rằng nhà nớc là chủ sở
hữu hợp pháp đối với toàn bộ của cải xã hội. Phân bổ một cách hợp lý các
nguồn lực để phát triển kinh tế. Thực hiện chức năng kinh tế của mình thông
qua các công cụ kế haọch hoá nền kinh tế, các chính sách kinh tế tài chín, tín
dụng các công cụ pháp luật và chính sách hạch toán kinh tế đi sâu vào tìm
hiểu học thuyết kinh tế chính trị Mác Lênin ta sẽ thấy rõ hơn vai trò của nhà n-
ớc trong nền kinh tế thị trờng là rất quan trọng. Vai trò này đợc thực hiện bởi
các chức năng kinh tế của nó.
+ Một là, đảm bảo sự ổn định chính trị, xã hội và thiết lập khuôn khổ
pháp luật để tạo ra những điều kiện cần thiết cho hoạt động kinh tế. Về nhiều
mặt chức năng này vợt ra ngoài lĩnh vực kinh tế đơn thuần. Nhà nớc tạo ra
hành lang pháp luật cho hoạt động kinh tế bằng cách đặt ra những điều luật cơ
bản về quyền sở hữu tài và sự hoạt động của thị trờng, đặt ra những quy định
chi tiết cho hoạt động của các doanh nghiệp. Khuôn khổ pháp luật mà nhà nớc
đặt ra có tác dụng sâu sắc tới các hành vi kinh tế của con ngời và cả bản thân
chính phủ cũng phải tuân theo.
+ Hai là, điều tiết nền kinh tế để đảm bảo cho nền kinh tế thị trờng
phát triển ổn định. Nền kinh tế thị trờng khó tránh khỏi những trấn động gây
ra các cuộc khủng hoảng kinh tế, đều phải trải qua các chu kỳ kinh doanh tức
là giao động lên xuống của GNP hay GDP, kèm theo là giao động về mức độ

mang lại những kết quả mà xã hội cố gắng vơn tới. Việc phân phối và sử dụng
tối u các nguồn lực không tự động mạng lại một sự phân phối thu nhỏ tối u.
Qua quan điểm chủ đạo của chủ nghĩa Mác Lênin và chi tiết vai trò điều tiết
nền kinh tế thị trờng của nhà nớc, ta thấy với chiều dài lịch sử thì các học
thuyết kinh tế chính trị ngày càng đợc hoàn thiện hơn và phản ánh một cách
khách quan hơn các quy luật kinh tế. Và khẳng định muốn vận hành đợc nền
kinh tế phát triển thì cần phải có sự điều tiết của nhà nớc khi đó sẽ vừa tạo đợc
sự ổn định, vừa phát huy đợc sự phát triển của nền kinh tế.
II. Sự hình thành cơ chế quản lý mới của Việt Nam
1. Cơ chế quản lý cũ
Trong quá trình phát triển của lịch sử xã hội nớc ta đã trải qua nhiều thời
kỳ phát triển khác nhau kế tiếp từ thấp đến cao. Tơng với mỗi giai đoạn lịch sử
là một hình thái kinh tế xã hội. Trong bất cứ một quá trình hoạt động kinh tế
nào đều có vai trò chủ quan của con ngời điều khiển quá trình kinh tế đó hoạt
8
động theo một cơ chế quản lý kinh tế nhất định, đó là tổng thể các phơng
pháp, các hình thức kinh tế, các công cụ kinh tế mà ngời ta tác độngvào nền
kinh tế để đảm bảo cho nó hoạt động theo một phơng hớng nhất định.
Nớc ta đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội không qua giai đoạn phát triển t
bản chủ nghĩa do vậy nền kinh tế thiếu cốt vật chất để phát triển, đi lên xây
dựng chủ nghĩa xã hội từ một xuất phát điểm rất thấp lại chịu hậu quả nặng nề
của chiến tranh, cơ cấu hạ tầng vật chất của toàn bộ xã hội thấp kém, trình độ
quản lý cũng nh công nghệ còn lạc hậu, phân tán, chủ yếu là sản xuất nhỏ, kỹ
thuật thủ công,manh nặng tính bảo thủ, trì trệ, phân công lao động cha hợp lý
dẫn đến khả năng cạnh tranh kém hàng hóa sản xuất ra khó tiêu thụ. Bên cạnh
các mối quan hệ kinh tế cha phát triển, thu nhập cũng nh sức mua của ngời
dân còn thấp,nhu cầu tăng chậm dẫn đến sản xuất đình trệ không có cơ hội tái
đầu t phát triển sản xuất.
Trớc khi Đảng và n ta tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện nền kinh tế
vào năm 1986, dù thực tế vẫn thừa nhận sản xuất hàng hóa, thừa nhận mối