Nhìn lại 36 phố cổ Hà Nội
xưa và nay

Từ xưa đến nay, nhắc đến Hà Nội là nhớ đến những con
phố tên “Hàng” giăng mắc cửi bàn cờ - đó là một trong
những đặc điểm tiêu biểu của Thăng Long - Hà Nội nghìn
năm.

Qua những tên phố đó, người nay nhớ lại hình ảnh xưa
của Hà Nội, cho dù một phần kiến trúc cổ và những
ngành nghề xưa cũ đã mất đi. Tên phố “Hàng” chính là
chút di cảo của nghìn năm, chủ yếu được sinh ra từ Hà
Nội và dành riêng Hà Nội. Thế nhưng qua những thay đổi
của lịch sử, người Thăng Long - Hà Nội không còn bán
buôn những hàng cũ, cơn lốc quy hoạch và cải tạo cũng
lấy đi của đất Hà thành không ít tên phố “Hàng” - đã đến
lúc cần có một cách đánh giá đúng để bảo tồn nét văn hóa
đặc trưng này.

Hàng Đào

Hàng Đào là một trong những tuyến phố chính của Hà Nội.
Đây cũng là một trong những con phố cổ nhất của kinh thành
Thăng Long xưa. Ngày nay, Hàng Đào còn là một tuyến phố
đắt đỏ bậc nhất của Hà Nội khi giá đất nhà mặt phố được
giao dịch cả tỷ đồng một mét vuông. Phố Hàng Đào đầu thế kỉ XX. Trong đó ngôi nhà ngoài cùng

hoàng làng tại số nhà 90A. Cái tên “Hàng Đào” cũng bắt đầu
từ đặc trưng này (Đào hay điều là đỏ, phố chuyên buôn bán
tơ lụa, vải điều nên gọi là Hàng Đào). Sau này khi nghề
nhuộm màu chuyển sang phố Cầu Gỗ thì phố Hàng Đào lại
chuyển thành phố bán các hàng tấm: the, lụa, lượt, là, cấp,
đũi, băng, sa, xuyến, chồi…

Thời Pháp thuộc, phố mang tên là Rue de la Soie (phố bán
lụa) nhưng người dân vẫn quen giữ và gọi là Hàng Đào.
Hàng Đào chủ yếu là nơi sinh sống của những ông quan về
hưu. Các bà vợ quan mở cửa hàng buôn bán tơ lụa tại gia.
Đầu thế kỷ 20, các thương gia Ấn Độ tới đây buôn bán và
cũng mở các cửa hàng tơ lụa, vải vóc.
Ổi Quảng Bá, cá Hồ Tây
Hàng Đào tơ lụa làm say lòng người.

Câu ca dao cổ từ lâu đã khắc sâu vào tâm trí biết bao thế hệ
những người con yêu mến đất Thăng Long về hình ảnh một
con phố buôn bán nổi tiếng của Hà Nội
Trong các sản phẩm tơ lụa của Hàng Đào thì nổi tiếng nhất
và có truyền thống lâu đời nhất là Yếm Đào. Nửa đầu Hàng
Đào xưa là chợ bán yếm nhộn nhịp người bán kẻ mua nhất ở
đất Thăng Long.
Yếm thắm Hàng Đào là một niềm tự hào của phụ nữ Việt

Theo nề nếp, phụ nữ Việt thường đi chợ mua tơ tằm tự may
yếm. Bởi vậy, Thăng Long – Kẻ chợ đã có cả một cái chợ

của 36 phố phường. Đầu phía nam của phố sát bờ hồ Hoàn
Kiếm, đầu phía bắc giáp phố Hàng Ngang. Phía tây của phố
là các nhà mang số chẵn, phía đông là các nhà mang số lẻ,
cao thấp theo phong thủy xưa.

Diện mạo của phố cổ Hàng Đào đã thay đổi nhiều. Vẫn đóng
vai trò là phố buôn bán chính, sầm uất, đông đúc nhất Hà
Nội, nhưng phố Hàng Đào chuyên bán quần áo, sản phẩm du
lịch, tiêu dùng như: kim hoàn, thời trang, đồng hồ… phục vụ
du khách và người dân Hà thành. Từ năm 2006, UBND quận
Hoàn Kiếm cho phép thành lập tuyến phố đi bộ Chợ Đêm
Hàng Đào - Đồng Xuân vào các tối thứ sáu, thứ bảy, chủ
nhật. Chợ chủ yếu bán các mặt hàng thủ công mỹ nghệ, tơ lụa
truyền thống, đồ lưu niệm, và cả hàng quán giới thiệu văn
hóa ẩm thực Hà Nội, thu hút rất nhiều khách du lịch đến
thăm quan. Tuyến phố đi bộ trên Chợ Đêm Hàng Đào - Đồng
Xuân đã tạo nên một nét văn hóa hoàn toàn mới của Thủ đô,
một nếp sinh hoạt thương mại kết hợp truyền thống với hiện
đại.

Có thể thấy, những nét văn hóa đặc trưng của phố Hàng Đào
xưa giờ đã dần mai một nhường chỗ cho sự pha tạp tân thời.
Qua phố Hàng Đào, ngước mắt lên cao một chút, vẫn còn đó
những mái ngói, ô cửa cũ kỹ nhưng đan xen vào là nhà cao
tầng, biển hiệu, cửa kính sáng choang… Người Hàng Đào
vẫn có câu: Phố bán nhiều đồng hồ nhưng không ai mua
được thời gian.

Người Hàng Đào còn đây…



Hàng Ngang

Trong số các phố cổ Hà Nội thì Hàng Ngang không phải là
tên gọi phố theo đặc trưng sản phẩm kinh doanh như các con
phố khác: Hàng Đào, Hàng Bạc, Hàng Đường, Hàng Bạc,
Hàng Muối, Hàng Thiếc, Hàng Cót…Hiện không có cứ liệu
lịch sử ghi lại chính xác tên Hàng Ngang có tự bao giờ. Chỉ
biết cái tên ấy không gắn với sản phẩm đặc trưng mà gắn với
kiến trúc mang tính lịch sử.
Phục dựng cổng vào phố Hàng Ngang xưa
Cổng ở đầu phố Hàng Ngang. Ảnh tư liệu của Hocquard,
1885

Phố Hàng Ngang xưa thuộc phường Diên Hưng, tổng Tiền
Túc, huyện Thọ Xương thành Thăng Long. Đến thế kỷ XIX
phố có tên là Việt Đông - phố tập trung những người Hoa
Kiều Quảng Đông. Khu phố buôn bán sầm uất, giàu có, hai
đầu phố người dân cho làm hai cánh cổng ngăn rất chắc chắc
để buổi tối đóng lại, khép kín con phố ở hai đầu. Với lối kiến
trúc này, phố trở thành phố ngang và cái tên Hàng Ngang
được hình thành.

Vắt ngang hai bờ văn hóa

thấy những cửa hiệu cao đơn hoàn tán, họ làm đại lý cho các
hãng thuốc Đông Y sản xuất ở Hương Cảng, Thượng Hải,
Tân Gia Ba, Chợ Lớn. Nhưng Hàng Ngang cũng nổi tiếng
với những hiệu kinh doanh đậm chất người Việt như vải võ,
tơ lụa, đồ trang sức

Vắt ngang không gian

Ca dao Hà Nội xưa còn ghi:

Nhất vui là cảnh bờ hồ

Hàng Đào, Hàng Bạc, Hàng Bồ, Hàng Ngang

Lại có câu:

Ba mươi sáu mặt phố phường

Hàng Giấy, Hàng Bạc, Hàng Ngang, Hàng Đào.

Cứ hễ nhắc tới phố cổ Hà Nội là không thể bỏ qua Hàng
Ngang. Con phố này đã góp phần quan trọng tạo nên trục
không gian cho kiến trúc phố cổ. Phố Hàng Ngang dài
khoảng 150m, nối liền phố Hàng Đào với phố Hàng Đường –
hai mảng không gian quan trọng của trục phố cổ Hà Nội. Các
du khách nước ngoài đến thăm Hà Nội thường thích ngồi
xích lô khởi hành từ bờ hồ, qua phố Đinh Tiên Hoàng, qua
Hàng Đào, Hàng Ngang rồi mới rẽ sang các phố cổ khác.

Hàng Ngang còn là nơi nối những không gian hẹp với những

một ai đó sáng tác ngay một bài vè vừa tường thuật câu
chuyện vừa ngụ ý bêu riếu, bí mật đem dán ở đây. Vì vậy
đương thời gọi là “điếm vè Hàng Ngang”, nhiều tay nhà giầu
cùng quan lại rất sợ cái điếm này vì bài vè sẽ được nhanh
chóng lan truyền và các ông bà hát xẩm đem trình diễn luôn
ở các chợ hoặc bến tàu bến xe.
Số nhà 48 Hàng Ngang ngày nay

Gần hai thế kỉ sau, cũng tại Hàng Ngang, một văn bản nổi
tiếng khác ra đời gắn với số nhà 48. Nhà số 48 Hàng Ngang
vốn của ông bà Trịnh Văn Bô nằm giữa khu phố cổ, trung
tâm thương mại sầm uất của Hà Nội xưa. Ngôi nhà này có
hai lối ra vào là 48 phố Hàng Ngang và 35 phố Hàng Cân. Do
có vị trí thuận lợi, lại là cơ sở cách mạng từ thời tiền khởi