108
108
Chương 8. THN TRƯỜNG CẠNH TRANH HOÀN HẢO
Sau khi phân tích các vấn đề về cung và cầu, trong chương này chúng tôi kết
hợp các quyết định cung ứng của các doanh nghiệp riêng lẻ để hình thành
đường cung của thị trường và sau đó xem xét tác động qua lại của nó đối với
đường cầu của thị trường nhằm ấn định giá cả và sản lượng cho một ngành nói
chung. Trong chương này, chúng ta sẽ nghiên cứu xem một doanh nghiệp hoạt
động trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo ra quyết đị
nh cung ứng như thế nào
và những quyết định đó chịu ảnh hưởng bởi những yếu tố nào.
8.1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA THN TRƯỜNG CẠNH TRANH
HOÀN HẢO
Trước tiên, chúng ta nên tìm hiểu các nhà kinh tế định nghĩa về thị
trường cạnh tranh hoàn hảo như thế nào để từ đó chúng ta sẽ phát triển lý
thuyết liên quan đến các doanh nghiệp hoạt động trong thị tr
ường này.
Thị trường cạnh tranh hoàn hảo là thị trường mà trong đó các quyết định
mua hay bán của từng người mua hay từng người bán riêng lẻ không ảnh
hưởng gì đến giá cả trên thị trường.
Từ khái niệm này, ta nhận thấy đặc điểm quan trọng của thị trường này
là số lượng sản phNm mà mỗi doanh nghiệp cung ứng không có ảnh hưởng gì
đến giá cả trên thị trường. Một doanh nghiệp trong th
ị trường cạnh tranh hoàn
hảo hoạt động như thể giá thị trường không phụ thuộc vào số lượng bán ra của
doanh nghiệp và do vậy, doanh nghiệp được gọi là người chấp nhận giá.
Do vậy, lượng cầu và cung của một chủ thể nhất định không ảnh hưởng

nghiệp hay người tiêu dùng riêng lẻ nhận thấy lượng cung hay cầu của mình là
rất nhỏ so v
ới số lượng của toàn bộ thị trường và như thế lượng mua và bán của
họ không ảnh hưởng gì đến giá cả trên thị trường. Tuy nhiên, các doanh nghiệp
có thể dùng một số chiêu thức để thu hút khách hàng về phía mình. Công ty
P&G và Unilever cạnh tranh rất mãnh liệt trên thị Việt Nam nhưng ta không
gọi chúng là cạnh tranh hoàn hảo. Bởi vì mỗi công ty chiếm một thị phần rất
lớn trên thị trường hàng tiêu dùng nên chúng có thể làm thay đổi giá cả trên th
ị
trường bằng các quyết định về cung ứng của mình.

Để tìm hiểu chi tiết hơn về sự chấp nhận giá của các doanh nghiệp hoạt
động trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo và để mô tả đúng đường cầu đối với

110
110
hàng hóa của các doanh nghiệp này, chúng ta xét đến 4 đặc điểm của thị trường
cạnh tranh hoàn hảo.
1. Số lượng các doanh nghiệp trong ngành là đủ lớn sao cho sản
lượng của mỗi doanh nghiệp là không đáng kể so với cả ngành nói
chung. Do vậy, thị phần của mỗi doanh nghiệp sẽ rất nhỏ và doanh
nghiệp không có khả năng chi phối giá cả trên thị trường bằng các quyết
định cung ứng của mình.
2.
Sản phẩm của ngành phải tương đối đồng nhất và tính giá như
nhau, để cho sản phẩm của các doanh nghiệp có thể thay thế hoàn hảo
cho nhau. Sản phNm của các nhà sản xuất là giống nhau nên người tiêu

giá? Chúng ta có thể trả lời là điều này là không thể do các lý do: (i) với
quá nhiều doanh nghiệp trong ngành, việc tổ chức thành hiệp hội sẽ rất
tốn kém, các nhà quản lý sẽ tốn nhiều thời gian để thương lượng với các
doanh nghiệp khác hơn là để tổ chức sản xuất; (ii) nếu đường cầu thị
trường rất co giãn, khả năng tăng giá của các doanh nghiệp là rất ít.
Thậm chí nếu các doanh nghiệ
p có thể cấu kết với nhau để tăng giá, điều
này sẽ thu hút các doanh nghiệp mới nhập ngành và làm sản lượng tăng,
dẫn tới giá sẽ lại giảm xuống. Trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo,
doanh nghiệp hoàn toàn tự do lựa chọn gia nhập hay rút khỏi ngành mà
không có một trở ngại pháp lý nào cả hay không có các chi phí đặc biệt
nào gắn với việc gia nhập.
Thị trường nông sản là các ví dụ điển hình v
ề thị trường cạnh tranh hoàn
hảo. Hầu hết thị trường nông sản đều mang đầy đủ 4 đặc điểm của thị
trường này, chẳng hạn như lúa gạo, trái cây, thủy hải sản, v.v. Đối với các
mặt hàng công nghiệp, đặc điểm của mỗi sản phNm gắn liền với hình ảnh,
nhãn hiệu của công ty sản xuất ra chúng nên sản phNm trong ngành là
không
đồng nhất. Bên cạnh đó, đôi khi người tiêu dùng không có đầy đủ
thông tin về sản phNm nên người bán có thể định giá khác nhau cho các sản
phNm của mình. Vì vậy, thị trường hàng công nghiệp khó có thể là thị
trường cạnh tranh hoàn hảo.
8.2. QUYẾT ĐNNH VỀ CUNG ỨNG TRONG CẠNH TRANH HOÀN
HẢO
8.2.1. QUYẾT ĐNNH CUNG TRONG NHẤT THỜI
Nhất thời được định nghĩa là khoảng thời gian rất ng
ắn trong đó doanh
nghiệp không thể thay đổi sản lượng. Trong nhất thời, doanh nghiệp không kịp
thay đổi mức cung ứng của mình nên doanh nghiệp đã sản xuất ra sản lượng


8.2.2. ĐƯỜNG CUNG NGẮN HẠN CỦA DOANH NGHIỆP
Trước hết, chúng ta hãy nghiên cứu lại khái niệm ngắn hạn. Các nhà
kinh tế định nghĩa như sau: ngắn hạn là khoảng thời gian dài đủ để các doanh
nghiệp thay đổi sản lượng nhưng không đủ dài để các doanh nghiệp thay đổi
quy mô sản xuất và rời bỏ hay gia nhập ngành.

113
113
Như đã xem xét trong chương trước, doanh nghiệp sẽ vận dụng điều
kiện biên
để tìm ra mức sản lượng tối đa hóa lợi nhuận. Trong
ngắn hạn, các doanh nghiệp sẽ lựa chọn mức sản lượng mà tại đó
,
với SMC là chi phí biên trong ngắn hạn. Nét đặc biệt trong cạnh tranh hoàn hảo
là quan hệ giữa doanh thu biên và giá bán. Do đường cầu nằm ngang nên cứ
doanh nghiệp bán thêm một đơn vị sản phNm, họ sẽ nhận thêm một khoản tiền
bằng với giá của sản phNm. Chúng ta hãy xem xét một ví dụ về mối quan hệ
giữa sản lượng, giá và doanh thu biên của một nông dân trồng lúa. Giả sử giá
của 1kg lúa là 2000 đồng, doanh thu và doanh thu biên c
ủa nông dân này được
cho trong bảng 8.1.
Bảng 8.1. Sản lượng, giá và doanh thu biên của một nông dân
Sản lượng
(Q: kg)
Giá
(P: đồng/kg)

đường SAC và SAVC của doanh nghiệp. Chúng
lần lượt là các điểm A và C.

Giả sử doanh nghiệp đứng trước đường cầu nằm ngang tại mức giá P
4

trong hình 5.3. Đẳng thức (5.2) ngụ ý rằng doanh nghiệp sẽ chọn mức sản
lượng Q
4
tương ứng với điểm D vì tại đó giá bằng với chi phí biên.
Khi giá sản phNm ở từ mức P
3
trở lên, có nghĩa là giá lớn hơn chi phí
trung bình cực tiểu, doanh nghiệp sẽ chọn một mức sản lượng tương ứng với
một điểm nào đó trên đường SMC từ điểm C trở lên, lúc đó giá lớn hơn chi phí
trung bình. Chẳng hạn nếu giá là P
4
, doanh nghiệp sản xuất tại mức sản lượng
Q
4
. Khi đó chi phí trung bình là SAC
4
. Doanh nghiệp thu được lợi nhuận trong
ngắn hạn vì lúc đó giá (P
4
) cao hơn chi phí trung bình (SAC
4
). Tương tự, tương
ứng với một mức giá nhất định, doanh nghiệp sẽ dựa vào đường SMC để chọn
ra mức sản lượng tối ưu.

ngành? Doanh nghiệp có thể hoạt động và chịu lỗ vì hy vọng trong tương lai
giá của sản phNm sẽ tăng hay có thể giảm được chi phí sản xuất nên doanh
nghiệp có thể kiếm được lợi nhuận trong tương lai. Thực tế, doanh nghiệp có
thể lựa chọn một trong hai phương án: tiếp tục sản xuất hay tạm thời đóng cửa.
Doanh nghiệ
p sẽ chọn phương án nào có lợi hơn. Nếu không sản xuất, doanh
nghiệp sẽ chịu lỗ cả phần chi phí cố định. Còn nếu tiếp tục sản xuất doanh
nghiệp chỉ lỗ một phần chi phí cố định. Khi đó, giá thấp hơn tổng chi phí trung
bình (P <SAC) nhưng vẫn còn cao hơn chi phí biến đổi trung bình (P > SAVC)
nên doanh nghiệp có thể bù đắp được chi phí biến đổi (VC) và phần giá dôi ra
so vớ
i SAVC có thể dùng để bù đắp phần nào chi phí cố định. Do vậy, doanh
nghiệp không lỗ hết phần chi phí cố định nên tiếp tục sản xuất vẫn có lợi hơn.
Doanh nghiệp sẽ sản xuất ở bất kỳ mức giá nào cao hơn P
1
(cũng chính là mức
chi phí biến đổi trung bình cực tiểu) vì tại các mức giá đó, doanh nghiệp sẽ
trang trải được chi phí biến đổi trong ngắn hạn và phần nào bù đắp được chi phí
cố định.
Doanh nghiệp sẽ ngưng hoạt động khi giá thấp hơn P
1
vì khi đó nếu tiếp
tục sản xuất, doanh nghiệp thậm chí không bù đắp đủ chi phí biến đổi và sẽ lỗ
nặng hơn là khi ngưng sản xuất. Mức giá P
1
gọi là mức giá đóng cửa hay mức
giá bắt đầu sản xuất.

330,00 300 30,00 10,00
1,00
11,00
1,0
40 353,33 300 53,33 7,50 1,33 8,83
4,0
48,85
407,13 300 107,13 6,13 2,19
8,325
8,3
50 416,67 300 116,67 6,00 2,33 8,33 9,0
60 540,00 300 240,00 5,00 4,00 9,00 16,0 117
117
Dựa vào bảng 5.2, ta thấy chi phí biến đổi trung bình cực tiểu là 1 đơn vị
tiền và chi phí trung bình cực tiểu là 8,325 đơn vị tiền. Doanh nghiệp sẽ có
quyết định về cung ứng như sau:
 Khi giá nhỏ hơn 1 đơn vị tiền, doanh nghiệp ngưng sản xuất vì nếu
sản xuất doanh nghiệp sẽ bị lỗ nhiều hơn 300 đơn vị tiền.
 Khi giá là 1 đơn vị tiền, doanh nghiệp có thể
chọn mức sản lượng
30 và chịu lỗ 300 đơn vị tiền.
 Khi giá lớn hơn 1 đơn vị tiền nhưng nhỏ hơn 8,325 đơn vị tiền,
doanh nghiệp bị lỗ nhưng vẫn sản xuất vì sẽ lỗ ít hơn 300 đơn vị tiền.
Chẳng hạn, khi giá là 4 đơn vị tiền tương ứng với chi phí biên ở mức sản

1
, bán với giá P
0
và có chi phí trung
bình tương ứng với điểm B trên đường SAC.
Nếu doanh nghiệp tin rằng giá trên thị trường sẽ được duy trì ở P
0
,
doanh nghiệp sẽ muốn tăng quy mô nhà máy của mình để kiếm được nhiều lợi
nhuận hơn. Lúc này, doanh nghiệp có đường chi phí trung bình và chi phí biên
dài hạn LAC và LMC. Chúng ta cũng lưu ý đường LAC sẽ tiếp xúc với điểm
cực tiểu của SAC và đường LMC đi qua điểm cực tiểu của LAC. Doanh nghiệp
sẽ chọn mức sản lượng q
3
tương ứng với điểm E trên đường LMC. Vậy, khi
việc mở rộng nhà máy hoàn thành, lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ là diện tích
DEFG. Chúng ta cũng thấy rằng giá càng cao thì lợi nhuận của doanh nghiệp
sẽ càng cao và ngược lại sẽ giảm nếu giá giảm. Doanh nghiệp sẽ đóng cửa và
rời khỏi ngành nếu giá thấp hơn P
1
, tương ứng với mức chi phí trung bình dài
hạn cực tiểu (lưu ý là trong dài hạn tất cả chi phí là chi phí biến đổi).
Các nguyên tắc tương tự như trong ngắn hạn có thể được áp dụng để
thiết lập đường cung dài hạn của một doanh nghiệp trong cạnh tranh hoàn hảo.
Ở những mức giá lớn chi phí trung bình cực tiểu (giá lớn hơn mức P
1
), doanh
nghiệp thu được lợi nhuận và sẽ sản xuất. Trong dài hạn doanh nghiệp rời bỏ
ngành khi giá cả không trang trải được chi phí trung bình dài hạn LAC. Đó là
các mức giá thấp hơn mức giá P

Bài 8.1: Bạn hãy phân tích một sản phẩm cụ thể về thị trường độc quyền.
Bài 8.2: Bạn hãy phân tích một sản phẩm cụ thể về thị trường cạnh tranh
hòan hảo.
Tài liệu tham khảo:
1. TS. Nguyễn Như Ý, “Kinh tế vi mô”, Nhà xuất bản thống kê, 2007.
2. TS. Trần Xuân Kiêm, TS. Hồ Ngọc Minh, “Kinh tế học vi mô”, Nhà
xuấ
t bản thống kê, 2005.
3. David Begg, “Kinh tế học vi mô”, Nhà xuất bản thống kê, 2007.
4. Damian Ward, “Bài tập kinh tế học vi mô”, Nhà xuất bản thống kê,
2007.