KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU BIỆN PHÁP CẢI THIỆN HỆ RỄ
CÂY TRÁM TRẮNG TRONG GIAI ĐOẠN VƯỜN ƯƠM

Phạm Đức Tuấn
Cục Lâm nghiệp
Nguyễn Quốc Tuấn
Trường Đại học Lâm nghiệp
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trám trắng (Canarium album Raeusch) là một loài cây đa tác dụng, nên được chú ý gây
trồng nhiều, kể cả trồng phân tán và trồng rừng tập trung để cung cấp gỗ nguyên liệu và
thực phẩm.
Một trong những đặc tính sinh học của loài Trám trắng mọc tự nhiên từ hạt là có rễ cọc
đơn trục, đâm thẳng, phát triển rất sâu, rễ bàng phát triển rất muộn và số lượng ít. Bộ rễ
như vậy thường tạo ra thân cây cao to, thẳng đứng và tán lá gọn.
Trong vườn ươm, gieo hạt Trám trắng nếu không có tác động gì sẽ được cây con chỉ có
một rễ cọc dài, rất ít rễ bàng (hình 1) nên không thể trồng bằng cây con rễ trần, thậm chí
trong thực tế sản xuất dùng cây có bầu cũng khó vận chuyển dài ngày và cây trồng dễ
chết. Đây là một trong những cản trở cho phát triển diện tích Trám trắng và là một trong
những nguyên nhân trồng rừng thường đạt tỷ lệ sống thấp. Điều này đòi hỏi phải có giải
pháp để cải thiện hệ rễ cây Trám con, góp phần nâng cao chất lượng cây con cho trồng
rừng.
Mặt khác, trong thực tế có hiện tượng ở một số loài cây gỗ là: Nếu rễ cọc bị đứt khi còn
non sẽ hình thành bộ rễ cọc chùm và hệ rễ bàng mọc nhiều, rễ cọc đứt càng sớm thì xu
thế này càng mạnh. Trường hợp này sẽ tạo ra cây phân cành sớm, tán xòe rộng, rễ bàng
mở rộng tới giới hạn gấp 1,5 - 2 lần bóng chiếu thẳng đứng của tán lá nên rất thuận lợi
cho xới xáo, bón phân. Đây là đặc điểm của một số loài cây thân gỗ mà cây Trám trắng là
một trường hợp điển hình.
Lợi dụng đặc điểm này có thể tác động vào phần rễ khi còn non để tạo ra một hệ rễ phát
triển theo cả chiều dọc lẫn chiều ngang. Bài viết, nêu kết quả nghiên cứu biện pháp tác

tuổi (12 tháng), trên cùng điều kiện lập địa, cùng biện pháp kỹ thuật trồng rừng (cuốc hố
50x50x50, bón lót 1kg phân vi sinh/hố, cự ly trồng 3x3 m). Theo dõi tỷ lệ cây sống định
kỳ 7 ngày/lần, sau 4 tháng thì kết thúc quan sát.
Việc xử lý số liệu đo đếm được tiến hành theo phương pháp thống kê toán học trong lâm
nghiệp về tính giá trị bình quân, sai tiêu chuẩn, kiểm tra thuần nhất các mẫu về chất (tiêu
chuẩn ﻼ
2
) và sử dụng phần mềm SPSS với quy trình Analyze/Nonparametric Tests/K-
Indepennt samples.
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Tình hình ra rễ của cây mầm
Kết quả quan sát về thời gian ra rễ và số lượng rễ của cây mầm được thể hiện ở bảng 1,
lúc này lá mầm đã xòe hết, màu sắc lá mầm thay đổi từ vàng chanh sang màu xanh nhạt,
biểu hiện kết thúc giai đoạn cây mầm.

3

Bảng 1. Tình hình ra rễ của cây mầm

Công
thức
Thời gian ra rễ
sau khi tác động
(ngày)

Số rễ bình quân Chiều dài bình
quân
Số rễ bình quân Chiều dài bình
quân
1 3,5 14 12 10,8
2 3,0 13 11 11,0

4
3 1,0 15 7 5,5
Khi cây con đạt đến 12 tháng tuổi, kết quả cuối cùng về sinh trưởng của cây con và của
hệ rễ được thể hiện ở bảng 3.
Bảng 3. Sinh trưởng đường kính, chiều cao và hệ rễ cây con 12 tháng tuổi

Công
thức
Giá trị bình quân
Đường
kính
gốc
(cm)
Chiều
cao
vút
ngọn
(cm)
Số rễ
chính
(cái)
Số rễ
cấp 1

quan trọng vì hệ rễ cám có tác dụng chủ yếu trong việc hút các chất dinh dưỡng. Ngoài
ra, số liệu cũng cho thấy sinh khối tươi của phần rễ ở công thức 1 và 2 chiếm tỷ lệ lớn
hơn trong tổng sinh khối tươi của cả cây, nhưng ở đối chứng thì ngược lại. Điều đó càng
khẳng định khi cắt rễ mầm đã tạo ra một bộ rễ phát triển tốt hơn (hình 2).
Kết quả trên cho thấy không có sự sai khác rõ rệt giữa 2 công thức 1 và 2, nhưng
để áp dụng vào thực tế sản xuất chúng tôi đề nghị nên sử dụng công thức 1, vì rễ mầm rất
non dễ gẫy nên chiều dài rễ càng ngắn sẽ thuận tiện cho việc cấy vào bầu hơn. 5Hình 1. Rễ cây Trám bình thườ
ng

Hình 2. Bộ rễ Trám sau khi cắt mầm 12
tháng

Tỷ lệ cây sống sau khi trồng
Kết quả theo dõi tỷ lệ sống đến thời hạn cuối cùng theo quy trình nghiệm thu rừng
trồng thể hiện ở bảng 4
Bảng 4. Tỷ lệ cây sống sau khi trồng 4 tháng
Công thức Tỷ lệ cây sống (%)


album) làm nguyên liệu gỗ dán”, kết quả nghiên cứu khoa học lâm nghiệp giai đoạn
1996-2000, NXB Nông nghiệp, Hà Nội, tr.71.

6
Phạm Đức Tuấn, Nguyễn Hữu Lộc, 2004. “Hướng dẫn kỹ thuật trồng cây nông
lâm nghiệp cho đồng bào miền núi”, NXB Nông nghiệp, Hà Nội.
Triệu Văn Hùng, 1993. “Cây Trám trắng”, Tạp chí lâm nghiệp (9), tr.17-18.

CANARIUM SEEDLINGS IN NURSERY
Pham Duc Tuan
Forestry Department
Nguyen Quoc Tuan
Vietnam Forestry University
SUMMARY
Canarium album species is a multipurpose tree and it has been planted a lot in Vietnam.
However, the root system of Canarium seedlings is always developed not well. This is
one of reasons causing the low survival rate of seedlings after planted. So the
improvement for root system of Canarium seedlings is necessary in deed.
Experiment consists 3 tests (CT1, CT2, CT3), each including 3 random blocks with
enough quantity (>30):
CT1- cutting sprout shoot of root, remainder is 0.5 cm long
CT2- cutting sprout shoot of root, remainder is 1.0 cm long
CT3- no cutting (control)
The results show that no differences between CT1 and CT2, but CT3 is much different in
deed. In CT3 there is only one tap-root and a few lateral roots. Meanwhile, in CT1 and
CT2 the main roots growing in a bunch and there are a lot of lateral roots and specially
rootlets are much more than 6 times in comparison with CT3.
The results also show that after 4 months planted, the survival of Canarium seedlings
with 12 months old from CT1 is much higher (100%) than from CT3 (60%).
These results affirm that the measure to cut sprout shoot of root has created the well