Tiểu luận môn Kinh tế phát triển
Phần mở đầu
Cơ cấu nghành kinh tế không chỉ giới hạn giữa các ngành có tính chất ổn
định. Mà nó luôn luôn thay đổi sao cho phù hợp với sự phát triển của từng thời
kỳ . Hiện nay, cơ cấu ngành kinh tế của các nớc trên thế giới không ngừng đợc
điều chỉnh theo yêu cầu phất triển kinh tế và sự tiến bộ của khoa học công
nghệ . Điều chỉnh cơ cấu ngành kinh tế, cơ cấu kinh tế hợp lý sẽ tạo đà cho tăng
trởng kinh tế và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực khan hiếm của đất nớc. Nh
thế, một phơng hớng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế đợc định ra hợp lý, sẽ có
ý nghĩa hết sức quan trọng trong sự phát triển bền vững của đất nớc. Nhất là
trong bối cảnh kinh tế thế giới đang trong quá trình quốc tế hoá nền kinh tế và
sự phát triiển nh vũ bão của khoa học kỹ thuật. Đặc biệt là hoàn cảnh kinh tế
của Việt Nam đang trong thời kỳ chuyền đổi cơ chế và hội nhập.
Việt Nam với hơn 70% dân số là nông thôn, kinh tế dựa chủ yếu vào
ngành nông nghiệp thì vấn đề chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp đặc biệt
quan trọng. Vì việc chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp hợp lý sẽ góp phần
nâng cao thu nhập, nâng cao đời sống cho nhân dân nông thôn, đặc biệt là trong
quá trình CNH-HĐH hiện nay. Quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành nông
nghiệp nớc ta hiện nay còn nhiều bất hợp lý và thực sự cha đạt đợc mục tiêu mà
Đại Hội đã đề ra. Vì vậy em đã chọn đề tài Kế hoạch chuyển dịch cơ cấu
ngành nông nghiệp Việt Nam thời kỳ 2001-2005 .
Nguyễn Quốc Thắng Lớp: QTDN I - K45
1
Tiểu luận môn Kinh tế phát triển
Phần nội dung
I. Giới thiệu chung :
1. Một vài khái niệm
a. Cơ cấu ngành kinh tế :
Cơ cấu ngành kinh tế là tổng hợp các ngành kinh tế và mối quan hệ tỷ lệ
giữa các ngành thể hiện ở vị trí và tỷ trọng của mỗi ngành trong tổng thể nền
kinh tế. Cơ cấu ngành phản ánh phần nào trình độ phân công lao động xã hội

ngời tiêu dung đều hớng ra thị trờng quốc tế. Nhợc điểm của cơ cấu này là nền
kinh tế phụ thuộc vào sự biến động của quốc tế, hạ thấp đồng tiền trong nớc.
Cơ cấu mở hỗn hợp: Vừa chấp nhận giao lu thơng mại quốc tế vừa không
phân biệt thị trờng , nghĩa là coi trọng cả thị trờng trong nớc và thị trờng quốc
tế.
Xu hớng của việt nam hiện nay là thực hiện nền kinh tế mở hỗn hợp .
b.Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
*Khái niệm
Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là quá trình chuyển cơ cấu ngành
kinh tế từ dạng này sang dạng khác phù hợp với sự phát triển của phân công lao
động xá hội và phù hợp với sự phát triển của lực lợng sản xuất, phát triển khoa
học- công nghệ. Đây không phải đơn thuần là sự thay đổi vị trí, mà là sự thay
đổi cả về lợng và chất trong nội bộ cơ cấu ngành. Việc chuyển dịch cơ cấu này
phải dựa trên cơ sở một cơ cấu hiện có, do đó nội dung của chuyển dịch cơ cấu
ngành là cải tạo cơ cấu cũ lạc hậu hoặc cha phù hợp để xây dựng cơ cấu mới
tiên tiến hoàn thiện và phù hợp hơn
*.Các nhân tố ảnh hởng đến xu hớng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế chịu sự tác động của nhiều nhân tố, do
đó việc phân tích các nhân tố này sẽ cho phép tìm ra một cơ cấu ngành hợp lý.
Cả 2 nhóm nhân tố chính ảnh hởng đến chuyển dịch cơ cáu ngàng kinh tế:
*Nhóm nhân tố địa lý tự nhiên: Vị trí địa lý, khí hậu, đất đai tài nguyên.
Các nhân tố này có ảnh hởng lớn đến quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành
kinh tế . Bởi vì nguyên tắc của chuyển cơ cấu ngành kinh tế là phải tạo ra đợc
cơ cấu kinh tế hợp lý trên cơ sở sử dụng đơc hiệu quả mọi lợi thế so sánh. Với
Nguyễn Quốc Thắng Lớp: QTDN I - K45
3
Tiểu luận môn Kinh tế phát triển
mỗi đặc điểm khác nhau về vị trí địa lý, khí hậu, đất đai, tàI nguyên thì sẽ có
một cách lựa trọn cơ cấu ngành kinh tế khác nhau.
*Nhóm nhân tố kinh tế xã hội

sự tác động của thị trờng thì sự hình thành cơ cấu ngành mong muốn sẽ rất
chậm,nếu là những ngành không vì mục đích lí luận hoặc tỷ suất lợi nhuạn
thấp .Ngợc lại nếu nhà nớc can htiệp quá sâu vào quá trình thực hiện sẽ dẫn tới
việc hình thành cơ cấu ngành kém hiệu quả .
2. Một số lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
a)Lý thuyết về phân kỳ phát triển kinh tế của Rostow:
Walt Rostow cho rằng quá trình phát triển kinh tế của bất kỳ quốc gia nào
cũng phải trải qua 5 giai đoạn tuần tự:
Xã hội truyền thống với đặc trng là nó phải giữ vai trò thống trị đời sông
kinh tế ,năng suất lao động thấp và xã hội kém linh hoạt .
Giai đoạn chuẩn bị cất cánh : trong giai đoạn này những điều kiện cần
thiết để chuẩn bị cất cánh bắt đầu xuất hiện nh đổi mới kết kấu hạ tầng kỹ thuật
nh giao thông phát triển .Bắt đầu hình thành những khu vực đầu tàu có tác dụng
lôi kéo nền kinh tế phát triển .
Giai đoạn cất cánh với dấu hiệu quan trọnh nh tỷ lệ đầu t so với thu nhập
quốc dân đạt mức 10%, xuất hiện ngành công nhiệp chế biến với tốc độ tăng tr-
ởng cao có những chuyển biến mạnh mẽ trong thể chế xã hội
Giai đoạn trởng thành có đặc trng là tỷ lệ đầu t đã tăng từ 10%-20% thu
nhập thuần tuý , khoa học kỹ thuật dợc ứng dụngtoàn bộ các mặt hoạt động
kinh tế.Nhiều ngành công nghiệp mới hiện đại phát triển ,nông nghiệp đợc cơ
giới hoá đạt năng suất lao động cao,sự phát triển kinh tế trong nớc hội nhập với
thị trờng quốc tế
Giai đoạn tiêu dùng cao: thu nhập bình quân đầu ngời tăng nhanh,cơ
cấu lao động có trình độ chuyên môn và tay nghề cao.Về mặt xã hội các chính
sách kinh tế hớng vào phúc lợi xã hội nhằm tạo ra cầu cao về hàng tiêu dùng lâu
bền và các dịch vụ công cộng của nhóm dan c.
Lý thuyết phân kỳ phát triển kinh tế rất có ý nghĩa đối với việc chuyển
dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam trong quá trình CNH hiện nay.Nó cho
biết Việt Nam dang ở giai đoạn nào và đặt ra nhiệm vụ cho Việt Nam cần phải
Nguyễn Quốc Thắng Lớp: QTDN I - K45

cấu không cân đối là sự lựa chọn bắt buộc
Nguyễn Quốc Thắng Lớp: QTDN I - K45
6
Tiểu luận môn Kinh tế phát triển
Mô hình không cân đối mở cửa hớng ngoại đã trở thành xu hớng chính
yếu của các nớc chậm phát triển từ thập niên 80 trở lại đây.
Nớc ta là một nớc thuần nông,nền kinh tế còn chạm phát triển,nguồn lực
còn hạn chế,đặc biệt là nguồn lực vốn thì việc áp dụng mô hình cực tăng tr-
ởng cho quá trình chuyển dịch cơ cấu nganh kinh tế là rất dung đắn Việc đầu
t cho một số nganh ,lĩnh vực đầu tầu sẽ hạn chế việc đầu t dàn trải không hiệu
quả.
II. Kế hoạch chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp Việt Nam
1. Vai trò của kế hoạch chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp.
Chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp là một nội dung quan trọng trong
quá trình CNH-HĐH đất nớc. Nếu xac định đợc phơng hớng và giải pháp
chuyển dịch đúng sẽ đảm bảo hiệu quả kinh tế xã hội cao trong sự phát triển.
Có thể khẳng định đợc rằng, chuyển dịch ngành nông nghiệp có vai trò quan
trọng với sự phát triển kinh tế vì:
Thứ nhất, chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp nhằm khai thác và sử
dụng có hiệu quả các yếu tố lợi thế của nền kinh tế, vùng và địa phơng. Các yếu
tố đó là nguồn lực tài nguyên, lao động yếu tố lợi thế so sánh nh chi phí sản
xuất
Thông qua quá trình tổ chức khai tháccó hiệu quả các yếu tố lợi thế, sẽ
tìm ra đợc các ngành mũi nhọn tạo khả năng tăng trởng mạnh cho đất nớc, vùng
hoặc địa phơng, đồng thời giải quyết mối quan hệ bền vững giữa tăng trởng
kinh tế với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, với phát triển nguồn nhân lực .
Thứ hai, chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp sẽ thúc đẩy tăng trởng
kinh tế. Trớc hết chuyển dịch cơ cấu nhằm nâng cao vai trò và thiết lập mối
quan hệ chặt chẽ giữa các ngành nông- lâm- ng nghiệp với nhau, tạo đà cho các
ngành này cùng tăng trởng và phát triển.

những mặt hàng Việt Nam phải nhập khẩu( dầu ăn, gỗ ván).
3. Nội dung chuyển dịch cơ cấu ngành NN Việt Nam
Chuyển dịch cơ cấu NN nông thôn là một trong những nội dung cơ bản
của đổi mới NN và kinh tế nông thôn xét trên 3 nghĩa: Thứ nhất, nó là kếtquả
của quá trình tháo gỡ thểv chế cũ, giải quyết các tiềm năng nguồn lực cho phát
triển của mọi thành phần, lực lợng mọi lĩnh vực sản xuất kinh doanh. Thứ hai, là
động lực thúc đẩy sự phát triển của lực lợng sản xuất, tạo ra một trạng thái phân
Nguyễn Quốc Thắng Lớp: QTDN I - K45
8
Tiểu luận môn Kinh tế phát triển
công lao động mới, là tiền đề cho CNH và phát triển kinh tế thị trờng ở khu vực
này.Thứ ba, là con đờng cơ bản để tạo thêm việc làm ở nông thôn ngoài lĩnh vực
NN, giúp ngời nông dân thoất rakhỏi sự ràng buộc của thể chế cũ gắn chặt với
nghề nông, với ruộng đất, thu nhập thấp, đời sống khó khăn, từng bớc vơn lên
làm giầu bằng ngành nghề, dịch vụ phi NN. Làm NN, nhất là trồng trọt ở một n-
ớc đất chật ngời đông, 70% dân số sống ở nông thôn thì đủ ăn đã là khó, cho
nên muốn làm giàu phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn.
Trong ngành NN cơ cấu trồng trọt và chăn nuôi vẫn giữ tỷ lệ 78%/18%,
đặc biệt từ 1990-2002 đã có thay đổi theo hớng giảm tỷ trọng trồng trọt, tăng tỷ
trọng chăn nuôi, trong khi giá trị tuyệt đối mỗi ngành đều tăng
Bảng: cơ cấu trồng trọt và chăn nuôi trong giá trị sản xuất NN
1990-2002
đơn vị %
1990 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002
Toàn ngành 100 100 100 100 100 100 100 100 100
Trồng trọt 79,3 78,1 77,9 77,9 79,7 79,2 78,2 77,8 77,7
Chăn nuôi 17,9 18,9 19,3 19,4 17,8 18,5 19,3 19,5 19,7
Trong ngành trồng trọt cơ cấu cây trồng cũng có sự chuyển biến theo h-
ớng đa dạng hoá cây trông ,xoá dần tính độc canh cây lơng thực có hạt từ
71,6%(1990) xuống còn 65,9%(2001), tổng diện tích các loại cây trồng, cây CN

kiện thực tế để phát triển chúng.
Cơ cấu ngành kinh tế có thể xét thấy trên nhiều góc độ. Với việc xem xét
các yếu tố đầu vào là cơ cấu lao động, cơ cấu kỹ thuật. Thông thờng cơ cấu đầu
ra tính theo giá trị sản xuất đợc sử dụng để phản ánh cơ cấu ngành. Sự chuyển
dịch cơ cấu này mang tính quy luật, đó là khi thu nhập đầu ngời tăng lên thì tỷ
trọng nông nghiệp trong tổng sản phẩm sẽ giảm xuống, còn tỷ trọng của công
nghiệp và dịch vụ sẽ tăng lên. Khi đạt đến trình độ nhất định, tỷ trọng của dịch
vụ sẽ tăng nhanh hơn tỷ trọng của công nghiệp.
Trong những năm đổi mới, đặc biệt từ năm 1990 trở đi, đã hình thành xu
thế chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tơng đối rõ theo hớng giảm tỷ trọng của
nông nghiệp trong GDP, tăng đồng thời tỷ trọng của công nghiệp và dịch vụ.
Nguyễn Quốc Thắng Lớp: QTDN I - K45
10
Tiểu luận môn Kinh tế phát triển
Xu thế này là phù hợp với quy luật phát trỉên kinh tế của các nớc trên thế
giới khi bớc vào thời kỳ CNH-HĐH, theo đó, cùng với thu nhập tính trên đầu
ngời tăng lên thì phần chi cho lơng thực thực phẩm sẽ giảm đi. Điều đó cũng có
nghĩa là dù ở điểm xuất phát thấp nhng cơ cấu kinh tế ngành của nớc ta đã và
đang đợc chuyển dịch đúng hớng. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hớng này
vừa là kết quả tất yếu của sự tăng trởng kinh tế, nhng đồng thời cũng tạo điều
kiện thuận lợi cho các bớc phát triển tiếp theo.
b. Xu hớng chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp việt nam
Trong những năm đổi mới vừa qua, nông nghiệp tiếp tục phát triển và tăng tr-
ởng với nhịp độ 4,9%/ năm, sản xuất lơng thực tăng trởng ổn định góp phần giải
quyết vững chắc vấn đề lơng thực và an toàn lơng thực quốc gia. Cung với lơng
thực, nông nghiệp đã từng bớc đa canh hoá và đa dạng hoá, tăng tích luỹ nội bộ
ngành, góp phần tăng tởng kinh tế nông thôn. Cơ cấu kinh tế nông thôn đợc
khắc phục, bớc đầu hình thành cơ cấu kinh tế theo hớng sản xuất hàng hoá, phát
triển kinh tế thị trờng công nghiệp và dịch vụ nông thôn phát triển tạo thêm việc
làm ở khu vực nông thôn thu hút một phần lao động d thừa. Tăng thu nhập và