April 9, 2014 1
Các
Cáchiệu
hiệuứng
ứngsinh
sinhhọc
họcbức
bứcxạ
xạ
Cục An toàn bức xạ và hạt nhân
Tầng 4, 70 Trần Hưng Đạo, Hà Nội
Website: http://www.varans.org.vn
April 9, 2014 2

Tác dụng gián tiếp
Bức xạ ion hoá tác dụng lên phân tử nước
(chiếm 75% trong tổ chức sống) làm phân ly
các phân tử nước tạo thành các ion H
+
, OH
-
,
các gốc tự do H
0
, OH
0
, , các hợp chất có
khả năng ôxy hoá cao HO
2
, H
2
O
2
, chúng
phản ứng với các phân tử sinh học và gây tổn
thương. Các tổn thương ở giai đoạn này chủ
yếu là tổn thương hoá sinh.
April 9, 2014 6
Các giai đoạn biến đổi
Các giai đoạn biến đổi
a.
a.
Giai đoạn hóa lý
Giai đoạn hóa lý

2. Cácyếu
yếutố
tốảnh
ảnhhưởng
hưởngđến
đếnhiệu
hiệuứng
ứng


định tính chất và tổn thương sau chiếu xạ.
−
Liều càng lớn tổn thương càng nặng và
xuất hiện càng sớm.
April 9, 2014 10
b. Suất liều chiếu
b. Suất liều chiếu
−
Cùng với một liều hấp thụ như nhau, thời gian
chiếu kéo dài sẽ làm giảm hiệu ứng sinh học
của bức xạ. Nguyên nhân được giải thích bởi
khả năng tự hồi phục của cơ thể ở các mức liều
khác nhau.
−
Với suất liều nhỏ tốc độ phát triển tổn thương
cân bằng với mức độ hồi phục của cơ thể.
−
Tăng suất liều thì quá trình hồi phục giảm nên
mức độ tổn thương tăng lên, hiệu ứng sinh học
sẽ tăng lên.
April 9, 2014 11
c. Diện tích bị chiếu
c. Diện tích bị chiếu
−
Mức độ tổn thương sau chiếu xạ phụ
thuộc rất nhiều vào diện tích chiếu, chiếu
một phần (chiếu cục bộ) hay toàn bộ cơ
thể.
−
Liều tử vong khi chiếu xạ toàn thân

càng nhiều và làm tăng số phân tử sinh học bị
tổn thương do phóng xạ.
−
Hiệu ứng ôxy tăng dần đến nồng độ ôxy ở điều
kiện bình thường trong không khí (21%), sau đó
có tăng cao hơn thì tác dụng của hiệu ứng này
cũng không tăng nữa.
April 9, 2014 14
f. Hàm lượng nước
f. Hàm lượng nước
−
Hàm lượng nước càng lớn thì các gốc tự
do được tạo ra càng nhiều, số các gốc tự
do tác động lên phân tử sinh học càng
nhiều do đó hiệu ứng sinh học cũng tăng
lên.
April 9, 2014 15
3. Các hiệu ứng sinh học bức xạ
3. Các hiệu ứng sinh học bức xạ
a. Tổn thương ở mức phân tử
b. Tổn thương ở mức tế bào
c. Tổn thương ở mức toàn cơ thể
d. Hiệu ứng tất nhiên và Hiệu ứng ngẫu
nhiên
April 9, 2014 16
a. Tổn
a. Tổnthương

ĐỨT GÃY LIÊN KẾT TRONG DNA
April 9, 2014 18
b. Tổn
b. Tổnthương
thươngở
ởmức
mứctế
tếbào
bào
−
Khi bị chiếu xạ các đặc tính của tế bào có
thể thay đổi ở cả trong nhân và nguyên
sinh chất. Nếu bị chiếu xạ bởi liều cao tế
bào có thể bị phá huỷ hoàn toàn.
April 9, 2014 19

Tế bào không chết nhưng không phân
chia được.
−
Tế bào không phân chia được nhưng số
nhiễm sắc thể tăng gấp đôi và thành tế
bào khổng lồ.
−
Tế bào phân chia được nhưng có rối loạn
trong cơ chế di truyền.
April 9, 2014 20
Hệ quả các
Hệ quả cáctổn
tổnthương
thươngtế
tếbào
bào
do
do

c. Tổnthương
thươngở
ởmức
mứctoàn
toàncơ
cơthể
thể
i. Các hiệu ứng sớm
ii. Các hiệu ứng muộn
April 9, 2014 23
i. Các hiệu ứng sớm
i. Các hiệu ứng sớm

tạo
tạomáu
máu
−
Biểu hiện lâm sàng là các triệu chứng xuất
huyết, phù nề, thiếu máu,
−
Giảm limpho, bạch cầu hạt, tiểu cầu và
hồng cầu,
−
Xét nghiệm tuỷ xương thấy giảm cả 3
dòng, sớm nhất là dòng hồng cầu.
April 9, 2014 25
Hệ tiêu hóa
Hệ tiêu hóa
−
Biểu hiện lâm sàng là ỉa chảy, sút cân,
nhiễm độc máu, giảm sức đề kháng cơ
thể,
−
Những thay đổi trong hệ thống tiêu hoá
thường quyết định hậu quả bệnh phóng
xạ.