Nhóm 1 XHH K53 XÃ HỘI HỌC NÔNG THÔN

 
  1 Tiểu luận Xã hội học nông
thôn
Nhóm 1 XHH K53 XÃ HỘI HỌC NÔNG THÔN

 
  2

MỤC LỤC

Phần 1: Hương ước
I.Khái niệm
II.Nội dung
1.Lịch sử hình thành của hương ước

phát triển trong mọi thăng trầm của lịch sử
Trong lịch sử, hương ước từng tồn tại song song với pháp luật, từng giữ vai trò là
công cụ để điều chỉnh các mối quan hệ trong cộng đồng và để quản lý làng xã. Nó
là phương tiện để chuyển tải pháp luật và tư tưởng Nho giáo vào làng xã, hỗ trợ và
bổ sung cho pháp luật. H
ương ước ra đời là sản phẩm của làng xã và việc dùng
hương ước để quản lý xã hội từng có tiền lệ trong lịch sử, không riêng ở Việt Nam
mà cả ở các nước khác như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản hương ước cũng rất
được chú trọng.
Ở Trung Quốc: từ xa xưa đã có hương ước, còn gọi là hương quy dân ước của
cộng đồng dân cư thôn, hương (giố
ng như làng, xã ở Việt Nam) buộc mọi người
phải tuân thủ. Trong đó, có những quy định rất tiến bộ như: Họ Lữ thường hay lập
hương ước cho dân, phàm những người cùng nhau đồng tâm, giúp nhau lập đức,
lập nghiệp, sửa chữa lỗi lầm, hoạn nạn thương yêu nhau.
Ở Nhật Bản, từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX, các thôn làng đều có Mô-ra-
ô-kite (tạm dị
ch là thôn định - tức các quy định của thôn). Sau Minh Trị duy tân,
các thôn định vẫn được duy trì. Cho đến đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX, tại nhiều
thôn làng ở miền Trung Nhật Bản vẫn còn tồn tại các giác thư như là những quy
định riêng của mỗi cộng đồng dân cư. Có nhiều loại giác thư quy định những vấn
đề cụ thể như việc bảo vệ đê điều, vi
ệc dẫn nước tưới và tiêu cho đồng ruộng, việc
thoả thuận phân chia địa giới giữa hai làng kề cận. Bên dưới các giác thư này đều
có chữ ký của đại diện các nhóm xã hội, các dòng họ trong thôn làng.
Ở Hàn Quốc, cho đến đầu thập kỷ 70 cuối thế kỷ XX, nông thôn vẫn còn
hương ước, được hình thành trên cơ sở các tộc ước, tộc quy. Cho đến thập kỷ 80,
Nhóm 1 XHH K53 XÃ HỘI HỌC NÔNG THÔN

 

 Giữ gin an ninh trật tự xã hội trong cộng đồng
 Văn hóa, giáo dục, tổ chức thờ cúng
 Đảo đảm các nghĩa vụ sưu thuế, binh dịch của làng xã với nhà nước
Nhóm 1 XHH K53 XÃ HỘI HỌC NÔNG THÔN

 
  5
 Khen thưởng và xử phạt trong việc tuân thủ các quy ước của làng xã

- Đề ra các biện pháp, phương thức thích hợp giúp dân cư trên địa bàn tham gia
quản lý Nhà nước, quản lý xã hội, bảo đảm phát huy quyền tự do, dân chủ của
nhân dân; động viên và tạo điều kiện để nhân dân thực hiện tốt các quyền và nghĩa
vụ công dân;
-Bảo đảm giữ gìn và phát huy thuần phong, mỹ tục, thực hiện nếp sống v
ăn minh
trong ứng xử, giao tiếp, ăn, ở, đi lại, xóa bỏ hủ tục, phát triển các hoạt động văn
hóa lành mạnh, xây dựng và phát huy tình làng nghĩa xóm, đoàn kết, tương thân,
tương ái, hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong cộng đồng dân cư; thực hiện tốt các chính
sách xã hội của Đảng và Nhà nước;
- Đề ra các biện pháp góp phần bảo vệ tài sản Nhà nước, tài sản công cộng và tài
sản công dân, bảo vệ
môi trường sống, bảo vệ rừng, biển, sông, hồ, danh lam thắng
cảnh, đền chùa, miếu mạo, các nguồn nước, đê điều, đập nước, kênh mương, kè
cống, đường dây tải điện; xây dựng và phát triển đường làng, ngõ xóm, trồng cây
xanh;
- Đề ra các biện pháp bảo vệ thuần phong, mỹ tục, bài trừ các hủ tục, tệ nạn xã hội
và mê tín dị đoan trong việc cưới hỏi, việ
c tang, lễ hội, thờ phụng ở địa phương;
khuyến khích những lễ nghi lành mạnh, tiết kiệm, hạn chế ăn uống lãng phí, tốn
kém;

-Đề ra các biện pháp thưởng, phạt phù hợp để bảo đảm thực hiện hương ước:
Hương ước quy định các hình thức và biện pháp khen thưởng đối với cá nhân, hộ
gia đình có thành tích trong việc xây dựng và thực hiệ
n hương ước như: lập sổ
vàng truyền thống, nêu gương người tốt việc tốt, ghi nhận công lao, thành tích của
tập thể, cá nhân; bình xét, công nhận gia đình văn hóa và các hình thức khen
thưởng khác do cộng đồng tự thỏa thuận hoặc đề nghị các cấp chính quyền khen
thưởng theo quy định chung của Nhà nước.
Đối với những người có hành vi vi phạm các quy định của hương ước thì chủ yếu
áp dụng các hình th
ức giáo dục, phê bình của gia đình, tập thể cộng đồng, thông
báo trên các phương tiện thông tin đại chúng ở cơ sở. Trường hợp vi phạm nghiêm
trọng các quy định của hương ước thì trên cơ sở thảo luận thống nhất trong tập thể
cộng đồng, có thể buộc thực hiện nghĩa vụ, trách nhiệm trong phạm vi cộng đồng
hoặc áp dụng các biện pháp phạt nhưng không được đặ
t ra các biện pháp xử phạt
nặng nề xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, tự do, danh dự, nhân phẩm, tài sản,
quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân. Trong hương ước không đặt ra các
khoản lệ phí.
Hương ước có thể đề ra các biện pháp nhằm góp phần giáo dục những người có
hành vi vi phạm pháp luật bị giáo dục tại xã, phường, thị trấn; giáo dục, cảm hóa
Nhóm 1 XHH K53 XÃ HỘI HỌC NÔNG THÔN

 
  7
giúp đỡ người phạm tội sau khi ra tù trở thành người lương thiện, có ích cho xã
hội.
Những hành vi vi phạm pháp luật phải do các cơ quan có thẩm quyền xử lý theo
quy định của pháp luật. Việc áp dụng các biện pháp xử lý vi phạm hương ước
không thay thế các biện pháp xử lý theo quy định của pháp luật.


 
  8
mẫu mà thực dân Pháp soạn thảo. Chúng thực thi chính sách cải cách hương thôn,
soạn thảo những hương ước cải lương để quản lý và cai trị nông thôn nước ta.
Sau cách mạng tháng 8 năm 1945, cơ cấu làng xã cũ bị giải thể, các bản hương ước
cũ không còn giá trị trong đời sống làng xã.
Từ 1989, hiện tượng tái lập Hương ước xuất hiện và ngày càng có chiều hướng rõ
nét.
Tại hội nghị lầ
n V của BCH TW Đảng (khóa VII) vào thang 6/1993 Đảng đã chủ
trương khuyến khích xây dựng và thực hiện hương ước, các quy chế về nếp sống
văn minh ở các thôn xã. Trên cơ sở đó rất nhiều địa phương tiến hành tổ chức
Hương ước là một nguồn tài liệu quý để nghiên cứu làng xã cổ Việt Nam 2.Sự khác biệt giữa hương ước và pháp luật thời xưa

Vốn có nguồn gốc từ phong tục, tập quán nên hương ước có một sức sống bền
bỉ, lâu dài. Hương ước đã từng tồn tại song song với luật nước, từng giữ vai trò là
công cụ quan trọng để điều chỉnh các mối quan hệ trong cộng đồng dân cư và để
quản lý làng xã. Trong xã hội, mỗi người dân không những phải làm đúng phép
nước mà còn phải tuân thủ lệ làng. Vậ
y giữa hương ước và pháp luật có sự khác
biệt như thế nào?
Nội dung của hương ước đơn giản và gọn nhẹ hơn so với pháp luật. Bộ luật Hồng
Đức có tới 722 điều quy định liên quan hầu hết đến các mặt của đời sống, còn một
bản hương ước của người Việt chỉ gồm vài chục điều khoản liên quan đến mộ
t số
mặt của đời sống làng mạc. Mỗi mặt của đời sống xã hội (ví dụ những quy định về

Trong hương ước không có hình thức giảm tội cho bất kỳ ai có hành vi vi phạm,
cho dù người đó thuộc thành phần xuất thân và có địa vị xã hội như thế nào trong
làng. Trong khi đó, pháp luật phong kiến có quy định bát nghị, cho phép một số
giai tầng trong xã hội (chủ yếu là thân thích của hoàng tộc, các công thần) được
giảm mức hình phạt khi phạm tội. Điều đ
ó cho thấy tính bình đẳng của hương ước
rõ nét hơn so với pháp luật.
Hương ước được xây dựng từ những phong tục truyền thống rất thiết thực và gần
gũi với mỗi cộng đồng làng. Chính bởi vậy, hương ước có tính bảo lưu lâu dài, ít
thay đổi, mặt khác, nó được con người biết đến từ tấm bé, do cách lưu truyền tự
nhiên từ gia đình, từ dòng họ và trở
thành một thói quen, một nếp sống. Trong khi
đó, pháp luật được hình thành do ý chí của giai cấp thống trị trong xã hội, mang
tính cưỡng chế và dễ thay đổi khi thể chế thay đổi. Đây chính là sự khác biệt cơ
bản của hương ước và pháp luật.
3. Những chính sách của Nhà nuớc về Huơng uớc

-Tại hội nghị lần V, Ban chấp hành Trung ương Đảng ( khóa VII) họp tháng 6 năm
1993, Đảng chủ trương khuyến khích xây dựng và thực hiện hương ước, các quy
chế về nếp sống văn minh ở các thôn xã.
Nhóm 1 XHH K53 XÃ HỘI HỌC NÔNG THÔN

 
  10
-Năm 1996, trong Nghị quyết Đại hội Đảng lần VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam
đã nêu rõ cần phải phát huy và kế thừa hương ước cổ truyền trong việc quản lí
nông thôn hiện nay.
-Chủ trương này sau đó đã được pháp luật hóa bằng Nghị định 24CT/TTg ngày
19/6/1998 của Chính phủ chỉ thị cho các địa phương việc kế thừa hương ước cổ
truyền trong việc soạn th

  11
Xây dựng tình đoàn kết, tương thân, tương ái trong cộng đồng, vận động các thành
viên trong gia đình, họ tộc, xóm làng đoàn kết nhau để xóa đói giảm nghèo, phát
triển sản xuất, nâng cao mức sống, khuyến học, khuyến nghề v.v... ở địa phương;
Đề ra các biện pháp thích hợp góp phần bảo vệ trật tự, trị an trên địa bàn.
2. Dự thảo hương ước, quy ước phải được nhân dân trên địa bàn thảo luậ
n, được
hội nghị cử tri hoặc hội nghị đại biểu hộ gia đình ở làng, bản, thôn, ấp, cụm dân cư
thông qua và được ủy ban nhân dân cấp huyện phê duyệt trước khi thi hành nhằm
bảo đảm nội dung của hương ước, quy ước không trái với các quy định của pháp
luật hiện hành, không chứa đựng các quy định xử phạt nặng nề, các khoản phí và lệ
phí có thể gây thiệt hại hoặ
c làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của
công dân.
3. Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin trong phạm vi chức
năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, chỉ đạo, hướng dẫn cơ quan Tư pháp, cơ
quan Văn hóa - Thông tin ở các địa phương trong việc giúp ủy ban nhân dân cùng
cấp thực hiện quản lý nhà nước đối với việc xây dựng và thực hiện hươ
ng ước, quy
ước, nhằm bảo đảm cho việc soạn thảo hương ước, quy ước ở làng, bản, thôn, ấp,
cụm dân cư được tiến hành một cách thực sự dân chủ, coông khai, dưới sự lãnh
đạo của cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương cấp xã, với sự tham gia tích cực
của ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể quần chúng ở cơ sở (Đoàn thanh niên
cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Cựu chiến binh, Hội
Nông dân Việt Nam...).
Bộ Tư pháp chủ trì, cùng với Bộ Văn hóa - Thông tin phối hợp với ủy ban Trung
ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên, các cơ quan hữu quan
khác chỉ đạo triển khai thí điểm Chỉ thị này tại một số địa phương để rút kinh
nghiệm. Trên cơ s
ở tổng kết tình hình xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước

văn hóa, gắn với việc tăng cường quản lý nhà nước bằng pháp luật, phát huy dân
chủ ở cơ sở; nêu gương những điển hình tiên tiến, phát hiện và đấu tranh chống các
biểu hiện tiêu cực, sai trái hoặc lợi dụng hương ước, quy ước để duy trì các h
ủ tục,
tập quán lạc hậu.
8. Bộ trưởng, Thủ trưởng các cơ quan có liên quan, Chủ tịch Hội đồng nhân dân,
Chủ tịch Uỷ ban nhân dân các cấp chịu trách nhiệm thi hành Chỉ thị này./.
Năm 1999, Bộ Tư pháp cũng có những công văn, chỉ thị hướng dẫn các địa
phương thực hiện nghị định này của Chính phủ.

5. Những giá trị của Hương ước