Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học lần thứ 7 Đại học Đà Nẵng năm 2010
168
NÉT HOA VĂN TRÊN TRANG PHỤC TRUYỀN THỐNG
CỦA DÂN TỘC TÀ – ÔIH (HUYỆN A LƯỚI – THỪA THIÊN – HUẾ)
THE PATTERNED FABRIC ON TRADITIONAL CLOTHES OF TA – OIH ETHNIC
(A LƯỚI DISTRICT – THUA THIEN – HUE PROVIDE)

SVTH: Phan Thị Tú Oanh
Lớp 06CVHH, Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng
GVHD: ThS. Lương Vĩnh An
Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm

TÓM TẮT
Văn hóa Tà - ôih gắn bó với cuộc sống, cộng đồng dân tộc mà nét văn hóa đặc trưng nổi
bật là nghề dệt Zèng – thổ cẩm có màu sắc và hoa văn làm trang phục cho nam, nữ Tà – ôih. Đề
tài tập trung giới thiệu nét hoa văn nhằm thể hiện cái nhìn tinh tế và sự sáng tạo của người phụ nữ
Tà - ôih đã làm nên một sản phẩm mang đậm bản chất con người Tà – ôih. Nhìn vào trang phục
truyền thống của họ ta thấy được tầng tầng lớp lớp văn hóa, sự giao cảm đó chủ yếu dựa vào sự
đa dạng của hoa văn, phong phú và đầy đủ ý nghĩa.
ABSTRACT
The cultural Ta – oih ethnic attachment to life, ethnic specfic whose salient specific is
textile industry “Zeng” – the brocade have colour and pattern over the clothes for man, woman Ta –
oih. To focus the introduce of patterned fabric to manifect a comprehensive fine and creative of Ta
– oih woman, was made product whose it was essence Ta – oih ethnic. The providen traditional
clothes, we look cultural, feeling and multiform of patten, rich anh full meaning.
1. Mở đầu
1.1. Lý do chọn đề tài:
Tìm hiểu văn hóa các dân tộc thiểu số là đề tài được các nhà nghiên cứu quan tâm
từ lâu. Văn hóa Tà – ôih nằm trong chỉnh thể văn hóa Việt Nam, góp phần làm đa dạng nền
văn hóa dân tộc. Trước vấn đề khôi phục nghề dệt Zèng nhằm bảo lưu nghề thủ công
truyền thống của dân tộc Tà – ôih, góp phần giới thiệu một nét nghệ thuật đặc sắc trên nền

+ Trang phục: Trang phục nam là đóng khố, mặc áo hoặc cởi trần; còn nữ giới có
áo, váy, có nơi dùng loại váy dài kéo lên che ngực thay áo.
+ Cơ cấu bữa ăn: Bữa ăn chính là cơm nếp và thịt rừng
+ Tôn giáo tín ngưỡng: Dân tộc Tà - ôih có cả kho tàng sáng tác nghệ thuật dân
gian và hệ thống tôn giáo, tín ngưỡng rất đa dạng, phong phú.
b. Dân cư và sự phân bố dân cư
Tại Việt Nam theo điều tra dân số năm 1999 thì người Tà - ôih có số dân khoảng
34.960 người, sinh sống tập trung chủ yếu ở khu vực miền núi phía Tây miền Trung Việt
Nam, trong địa phận huyện A Lưới thuộc tỉnh Thừa Thiên – Huế và hai huyện Hướng Hóa
và Đăk Krong thuộc tỉnh Quảng Trị.
2.1.2. Dân tộc Tà - ôih ở huyện A Lưới
a. A Lưới – vùng đất anh hùng
A Lưới là một trong hai huyện miền núi và là vùng đất xa xôi, khó khăn bậc nhất
của miền Tây Thừa Thiên – Huế. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ vừa qua
(1946-1975) đồng bào Tà – ôih, Cơ tu, Bru-Vân Kiều đã có những đóng góp rất to lớn vào
chiến công của dân tộc, của đất nước, của quê hương và ngày nay, cuộc sống của đồng bào
A Lưới đã và đang từng bước được cải thiện và nâng cao.
b. Đôi nét về dân tộc Tà - ôih ở huyện A Lưới
Huyện A Lưới là nơi cư trú đông nhất của dân tộc Tà - ôih với 26.000 người, văn
hóa Tà - ôih gắn bó với cuộc sống, với cộng đồng dân tộc, làng, bản mà nét đặc trưng nổi
bật là văn hóa nhà sàn, nghề làm nương rẫy và nghề dệt Zèng.
Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học lần thứ 7 Đại học Đà Nẵng năm 2010
170
2.2. Chương 2. Dệt zèng-nghề thủ công truyền thống của dân tộc Tà - ôih (huyện A
Lưới - Thừa Thiên-Huế)
2.2.1. Đôi nét về nghề dệt Zèng thủ công truyền thống
Dệt Zèng là một nghề truyền thống của dân tộc Tà – ôih. Nghề dệt thổ cẩm của
đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Thừa Thiên - Huế có từ lâu đời và theo phong tục của dân
tộc từ xa xưa thì không truyền nghề cho người ngoài cho nên Zèng là một sản phẩm văn
hóa hết sức độc đáo của các dân tộc nơi đây.

c. Hệ hoa văn đồ vật
Vật dụng thường dùng của người Tà – ôih được phụ nữ Tà - ôih quý trọng và trang
trí trên trang phục một vài hoa văn đồ vật mang tính đặc hữu nhằm thể hiện một sự phóng
Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học lần thứ 7 Đại học Đà Nẵng năm 2010
171
túng trong ý nghĩa của việc ưa trang trí, trưng bày.
d. Hệ hoa văn về con người
Ở trong phức hệ hoa văn trang trí trên nền vải Zèng của người Tà – ôih, biểu tượng
về con người hiện nay chỉ có 1 hệ hoa văn với tên gọi là Răm/Ngai răm hoặc Ngai zazaq.
e. Hệ hoa văn về thế giới quan
Trong cuộc sống cộng đồng, người Tà - ôih vẫn khát khao có sự giao hòa giữa Trời -
Đất và con người cho nên mới có tục đâm trâu, lễ cầu mùa, tục cúng các vị thần vì thế cho nên
những họa tiết hoa văn trang trí xuất hiện trên trang phục vải Zèng luôn có những hình về ngôi
sao Bắc Đẩu, sự tương hợp giao ngôi sao Rua và các vì sao còn lại trên trời nói chung.
2.3.3. Giá trị nghệ thuật trong thổ cẩm của dân tộc Tà - ôih
Hoa văn trang trí nền nền vải Zèng phản ánh sinh động môi trường cuộc sống, sinh
hoạt văn hóa và thể hiện lòng yêu thiên nhiên, yêu quê hương, yêu con người và yêu dân
tộc mình. Đối với người phụ nữ Tà – ôih, nghệ thuật trang trí hoa văn là một trong những
cơ sở để thẩm định giá trị của mình và thể hiện nét đảm đang, giỏi giang của người phụ nữ.
Đỉnh cao của nghệ thuật sáng tạo hoa văn dân tộc Tà - ôih là kỹ năng chèn cườm kết hợp
với hệ màu sắc trên nền vải.
2.3.4. Vấn đề khôi phục và phát triển nghề dệt Zèng truyền thống
Để duy trì và phát triển nghề dệt thổ cẩm truyền thống, mà những năm qua các ban
ngành phối hợp với địa phương thường xuyên mở các lớp tập huấn nâng cao tay nghề,
truyền nghề cho lực lượng lao động trẻ.
Cần phải cải tiến lại khung dệt cho người Tà – ôih. Để sản phẩm Zèng lưu giữ được
giá trị của nó thì cần có sự quan tâm của ban ngành có chức năng trong việc quảng bá sản
phẩm thổ cẩm của người Tà – ôih.
3. Kết luận
Sự tái hiện những sinh hoạt đời thường lên nền vải Zèng là cả một nghệ thuật. Người