MÁY XÂY DỰNG
ĐẠI CƯƠNG
- Thời lượng : 45 tiết
- GV phụ trách : TS. LƯU ĐỨC THẠCH
- Bộ môn : Máy Xây dựng
- Khoa : Cơ Khí Xây dựng
- Trường : Đại học Xây dựng
1
Tài liệu tham khảo
1. Máy xây dựng - Nguyễn Văn Hùng và các tác giả -
NXB KHKT - Hà Nội 1998
2. Máy xây dựng - Nguyễn Văn Hùng và các tác giả -
NXB XD - Hà Nội 2000
3. Sổ tay máy xây dựng – Vũ Liêm Chính và các tác giả -
NXB - KHKT Hà Nội 2000
4. Máy xây dựng - Nguyễn Đức Cường –
NXB XD - Hà Nội 2005
5. MXD Phần bài tập - Phạm Quang Dũng –
NXB KHKT-1998
2
CHƯƠNG I
KHÁI NIỆM CHUNG MÁY XÂY DỰNG
NỘI DUNG CHƯƠNG I
§1
Khái
niệm
về
MXD
§2
Thiết
bị

+ Động cơ đốt trong.
+ Động cơ điện.
+ Tổ hợp động cơ đốt trong – máy phát điện.
+ Tổ hợp điện – bơm thủy lực, động cơ đốt trong – bơm thủy lực.
+ Tổ hợp điện – máy nén khí, động cơ đốt trong – máy nén khí.
b. Máy vận chuyển:
Chuyển người, hàng hoá, vật liệu, thiết bị, máy móc trong và ngoài công trường.

Máy vận chuyển ngang: Phương vận chuyển theo phương ngang

4
+ Vận chuyển bằng đường bộ: Ôtô, máy kéo, và các phương tiện chuyên dùng
khác .
+ Vận chuyển bằng đường sắt: Tầu hoả, xe goòng.
+ Vận chuyển bằng đường thuỷ: Tầu thuỷ, sà lan, thuyền,
+ Vận chuyển bằng đường không: Máy bay, kinh khí cầu, trực thăng…

Máy vận chuyển lên cao: Phương vận chuyển theo phương thẳng đứng hoặc
gần thẳng đứng.
+ Các thiết bị nâng đơn giản: Ròng rọc ( pu li -poulié) và hệ thống ròng rọc
(palăng cáp), các loại kích, pa lăng, tời…
+ Máy nâng trong xây dựng: Vận thăng, thang máy công trường
+ Cần trục : Các loại cần trục nhỏ, cần trục tháp, cần trục tự hành vạn năng, cổng
trục, cầu trục, cần trục dây cáp , …

Máy vận chuyển liên tục: Phương vận chuyển có thể ngang, nghiêng hoặc
thẳng đứng. Đặc điểm của loại vận chuyển này là : Người và vật liệu được vận
chuyển liên tục .
Bao gồm : Băng tải , gầu tải , vít tải ,
5


Máy rửa đá.

Máy cưa , xẻ đá ,…
f. Máy làm bê tông: Các loại máy phục vụ công tác bê tông cốt thép .

Máy trộn bê tông: Máy trộn tự do, máy trộn cưỡng bức, …

Máy đầm bê tông: Máy đầm bàn, máy đầm dùi ,

Máy bơm bê tông: Loại 2 pit tông thuỷ lực có van hình chữ S, loại roto ruột
mềm.

Máy vận chuyển bê tông.
g. Các loại máy chuyên dùng khác :

Máy hoàn thiện: Máy xoa, máy trát, máy tạo vân hoa,

Máy thi công dưới nước: Máy hút bùn, tàu cuốc,

Máy rải bê tông và bê tông nhựa .
7
1.3. Cấu tạo chung máy xây dựng.
a. Hệ thống động lực
b. Hệ thống truyền động
c. Cơ cấu công tác: Cơ cấu di chuyển, cơ cấu quay, …
d. Hệ thống điều khiển
e. Hệ thống phụ trợ khác: Khung, bệ, hệ thống an toàn, tín hiệu, chiếu sáng,
1.4. Yêu cầu chung đối với MXD
- Yêu cầu về năng lượng: Công suất hợp lý, cơ động, tiết kiệm.

2.1.2. Động cơ điện.
Các loại động cơ điện :
- Động cơ điện một chiều .
- Động cơ điện xoay chiều, có 2 loại:
+ Không đồng bộ: Lồng sóc, dây cuốn.
+ Đồng bộ.
a. Ưu điểm :
+ Hiệu suất cao (80% ).
+ Kích thước nhỏ gọn.
+ Khả năng vượt tải lớn.
.
10
+ Khởi động nhanh.
+ Dễ dàng thay đổi chiều quay của trục động cơ
+ Dễ tự động hoá.
+ Không gây ô nhiểm môi trường.
b. Nhược điểm :
+ Phụ thuộc vào nguồn điện lưới . Do đó chỉ sử dụng cho các loại máy
xây dựng làm việc tĩnh tại hoặc di chuyển theo một tuyến nhất định : Máy
nghiền đá, máy trộn bê tông, cần trục tháp, cầu trục, cổng trục,
+ Khó thay đổi tốc độ quay của trục động cơ.
+ Mô men khởi động nhỏ.
+ Đòi hỏi an toàn nghiêm ngặt.
2.1.3. Động cơ thủy lực và động cơ khí nén
- Động cơ thủy lực (khí nén) làm việc nhờ năng lượng của dòng thủy lực (khí
nén) có áp suất đạt giá trị cần thiết do bơm thủy lực (máy nén khí) tạo ra.
11
a. Ưu điểm:
+ Dễ đảo chiều quay.
+ Làm việc êm.

+ Động cơ diesel - máy nén khí - động cơ khí nén
14
Động
cơ
điện
Động cơ
đốt trong
15
§3. Truyền động trong máy xây dựng.
+ Công dụng: Truyền chuyển động từ động cơ tới các cơ cấu và bộ phận công
tác của máy. Cho phép biến đổi: Tốc độ, lực và mô men, dạng chuyển động,
quy luật chuyển động.
+ Lý do cần trang bị bộ truyền nối giữa động cơ và cơ cấu công tác:
- Tốc độ của các cơ cấu công tác đòi hỏi khác nhau, nhưng tốc độ động cơ cố
định theo tiêu chuẩn.
- Cần truyển động từ 1 động cơ tới nhiều cơ cấu công tác với tốc độ khác nhau.
Cần thay đổi quy luật hoặc dạng chuyển động.
- Điều kiện an toàn.
+ Phân loại: Theo phương pháp truyền năng lượng:
a. Truyền động cơ khí: dùng phổ biến trên máy xây dựng
- Ưu điểm: dễ chế tạo, chắc chắn, an toàn, làm việc tin cậy.
- Nhược điểm: kết cấu máy sử dụng truyền động cơ khí cồng kềnh và hiệu suất
thấp.
b. Truyền động điện: truyền động rotor - stator.
16
c. Truyền động thủy lực và khí nén: hiện nay 2 dạng truyền động (b và c) này
ngày càng được sử dụng rộng rãi.
- Ưu điểm: gọn nhẹ, điều khiển nhẹ nhàng, êm, chính xác, dễ điều chỉnh tốc độ
vô cấp và khả năng tự động hóa cao.
- Nhược điểm: giá thành đắt vì đòi hỏi độ chính xác cao, yêu cầu bảo dưỡng

/ ɷ
2
= n
1
/n
2
i = 1 (đồng tốc) ; i > 1 ( giảm tốc ) ; i < 1 ( tăng tốc ).
Chú ý: , n [ v/ph ]: tốc độ quay trên trục
- Mô men xoắn, [N.m]: M = 9,55.10
3
.N/n ; N[kW]: Công suất trên trục
M
2
= M
1
.i. η ; M
1
: Trục dẫn, M
2
: Trục bị dẫn
30
n
π
ω
=
18
3.1.1. Truyền động đai .
Là truyền động ma sát gián tiếp. Nhờ sự ma sát sinh ra giữa đai và bánh đai .
a. Phân loại
Theo vị trí tương đối giữa hai trục :

- Đường kính các bánh đai
+ Tỷ số truyền :
i =
n
1
n
2
=
D
2
D
1
(1-ξ)
ξ - Hệ số trượt
-Cấu tạo :
Nguyên lý làm việc:
S
1
S
2
Các loại đai:
Nhờ ma sát sinh ra giữa
đai và bánh đai
Đai dẹt:
Đai thang:
Đai tròn:
Đai răng cưa:
1
2
3

= S
2
.e
fα
)
f - Hệ số ma sát giữa đai và bánh đai
22
Động cơ một số xe tay ga (đai răng)
Máy nghiền đá (đai chữ V)
Máy nghiền
dân dụng
(ngô, thóc,
sắn…)
23
3.1.2. Truyền động bánh răng:
Truyền chuyển động hoặc thay đổi dạng chuyển động nhờ sự ăn khớp của các
răng trên bánh răng hoặc trên thanh răng .

Phân loại:
a. Theo vị trí tương đối giữa các trục:
+ Truyền chuyển động giữa hai trục song song:
- Dùng truyền động bánh răng trụ ăn khớp ngoài .
- Dùng truyền động bánh răng trụ ăn khớp trong .
+ Truyền chuyển động giữa hai trục cắt nhau: Dùng truyền
động bánh răng côn (răng thẳng hoặc răng cong)
+ Truyền động giữa hai trục chéo nhau: Dùng
truyền động bánh răng trụ chéo .
+ Truyền động bánh răng – thanh răng .
1
2