VÀNG DA TẮC
MẬT
I/Định nghĩa vàng da

Tình trạng nhuộm vàng của da niêm , kết mạc mắt
do nồng độ bilirubin trong máu tăng cao vượt quá
giới hạn bình thường .

Bình thường bilirubine toàn phần (Bili TP) trong máu
là 0.8- 1.2mg/dl, trong đó bilirubin gián tiếp (bili GT)
là 0.6- 0.8 mg/dl và bilirubine trực tiếp (bili TT) là 0.2-
0.4 mg/dl

Vàng da trên lâm sàng khi bilirubin toàn phần >2,5
mg/dl

Vàng da dưới lâm sàng khi bilirubin toàn phần 2-2,5
mg/dl
II/Cơ chế

Quá trình sản xuất bilirubin tăng

Giảm khả năng thu nạp bilirubin vào gan

Giảm chức năng liên hợp do thiếu hoặc giảm
hoạt động của men glucuronyl transferase

Giảm sự bài tiết bilirubin vào trong mật

Tắc nghẽn đường mật
III/Nguyên nhân vàng da

•
Sỏi đường mật
•
Giun chui ống mật
•
U đầu tụy
•
U đường mật
•
Ung thư tế bào gan
•
U bóng Vater
•
Viêm , chit hẹp cơ thắt Oddi
•
Nang ống mật chủ
•
Viêm đường mật xơ hóa
•
Xơ gan ứ mật tiên phát
•
Sẹo gây hẹp đường mật sau phẫu thuật đường mật
IV/Lâm sàng vàng da tắc mật

Triệu chứng cơ năng
Có hội chứng ứ mật gồm có các triệu chứng

Vàng da :
•
Có nhiều mức độ khác nhau từ vàng nhẹ đến vàng sậm ,

Sốt :
•
Tùy theo nguyên nhân gây tắc mật
•
Thường gặp trong tắc mật do sỏi.

Rối loạn tiêu hóa:
•
Tiêu phân mỡ
•
Ăn kém , sợ mỡ

Triệu chứng thực thể

Gan to
•
Thường to dưới hạ sườn (P) ≥ 2 cm
•
Mật độ mềm , tắc mật lâu ngày mật độ gan có thể hơi
chắc
•
Ấn hơi tức

Túi mật to:
•
Túi mật căng to , tròn , nhẵn , ấn đau , di động theo
nhịp thở

Xanthom và xanthelema :
•


Cholesterol máu toàn phần tăng

Hình ảnh học:
Xác định tình trạng dãn đường mật ( dấu hiệu gián tiếp
phản ánh tình trạng tắc nghẽn đường mật) và các tổn
thương gây tắc mật
•
Siêu âm
•
Chụp điện toán cắt lớp (CT )
•
Chụp cộng hưởng từ (MRI)
•
Chụp cộng hưởng từ đường mật (MRCP)
•
Chụp mật tụy ngược dòng qua nội soi (ERCP)
•
Chụp đường mật xuyên gan qua da (PTC)
VI/Chẩn đoán

Chẩn đoán xác định bệnh nhân có tắc mật dựa vào:

Lâm sàng:
Hội chứng tắc mật
•
Da vàng sậm kèm ngứa
•
Nước tiểu sậm màu
•

Sao mạch
•
Lòng bàn tay son
•
Thiếu máu
•
Mảng bầm xuất huyết
•
Phù
•
Báng bụng
•
Nữ hóa tuyến vú

Xét nghiệm
•
Sinh thiết gan
•
Xét nghiệm đánh giá chức năng gan ( men
gan , albumin máu , protid máu toàn phần,
chức năng đông máu )
•
Siêu âm: không thấy hình ảnh dãn đường
mật.

Chẩn đoán nguyên nhân của vàng da tắc mật:

Lâm sàng : diễn tiến vàng da, mức độ vàng da, các
triệu chứng đi kèm với tình trạng vàng da, tổng trạng


- Biến chứng:
o
Chảy máu
o
Viêm đường mật
o
Viêm tụy
o
Thủng tá tràng
o
Tổn thương đường mật

Kỹ thuật
- Chụp hình đường mật → xác định có sỏi và
cấu trúc đường mật.
-
Sau đó tiến hành cắt cơ vòng lôi sỏi xuống
bằng giỏ Dormina hoặc balloon catheter
-
Nếu sỏi có d> 2 cm để lôi xuống→tán sỏi
-
Nếu có quá nhiều sỏi hoặc sỏi quá to → đặt
stent để giải áp đường mật
-
Không thể lấy sỏi qua ERCP trong các trường
hợp sau:
o
Túi thừa tá tràng
o
Bn đã được cắt dạ dày trước đó

o
Dò mật
o
Viêm phúc mạc mật
o
Viêm tụy
- Di chứng : hẹp đường mật
-
Kỹ thuật
o
Mở dọc mặt trước ống mật chủ
o
Sỏi được lấy bằng giỏ Dormina hoặc balloon
catheter, thông Fogarty