MỞ ĐẦU
Xã hội ngày càng phát triển, bên ạnh những sự phát triển bền vững thì
vẫn còn tồn tại nhiều tiêu cực, hạn chế. Chính vì vậy, cùng với sự phát trển
của xã hội, luôn luôn đòi hỏi sự quản lí chặt chẽ của nhà nươc đối với nhiều
vấn đề đã và đang phát sinh trong nhiêu lĩnh vực của đời sống. Trong hoàn
cảnh đất nước phát triển, vai trò của các cơ quan hành chính trong lĩnh vưc
quản lí hành chính nhà nước ngày càng trở nên quan trọng. Để thực hiện tốt
chức năng của mình, trong quá trình hoạt động, các cơ quan này đã ban
hành ra cách quyết định hành chính. Có thể nói, quyết định hành chính là
công cụ hữu hiệu, có vai trò đặc biệt quan trọng trong hoạt quản lí hành
chính nhà nước. Tuy nhiên, không thể phủ nhận, hiện nay cách hiểu về quyết
định hành chính còn chưa thống nhất và vai trò của quyết định hành chính
đối với hoạt động quản lí hành chính nhà nước cũng tương tự.Nhận thức
được điều đó, em xin lựa chọn đề tài “ Phân tích khái niệm quyết định
hành chính và nêu vai trò của quyết định hành chính trong quản lí hành
chính nhà nước” để phân tích. Bài vết dưới đây chủ yếu trình bày về các đặc
điểm của quyết định hành chính và vai trò của nó trong hoạt động quản lí
hành chính nhà nước hiện nay.
NỘI DUNG
I. KHÁI NIỆM QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH
1. Định nghĩa quyết định hành chính
Như chúng ta đã biết, quyền lực nhà nước được thực hiện chủ yếu
thông qua hoạt động của bộ máy nhà nước trên các lĩnh vực lập pháp, tư
pháp và hành pháp. Một trong những biểu hiện của viêc thực hiện quyền lực
nhà nước là ra các quyết định pháp luật, bao gồm các quyết định của cơ quan
lập pháp, cơ quan hành pháp và cơ quan tư pháp.
Theo Từ điển tiếng Viêt thì “ quyết định” là định một cách chắc chắn với
ý nghĩa nhất định phải thực hiện.
(1)
Trong khoa học pháp lí,quyết định là tạo ra hiệu lực pháp luật và đó
theo trình tự, thủ tục nhất định. Mỗi chủ thể có thẩm quyền tùy vào phạm vi
và chức năng của mình mà ban hành những văn bản hành chính khác nhau
theo những trình tự đã được quy định trong Luật ban hành văn bản quy
phạm pháp luật 2008 của Quốc hội và phải đmả bảo nguyên tắc pháp chế :
không được trái với Hiến pháp và luật.
Thứ tư: nội dung của quyết định hành chính có thể chứa những chủ
trương, chính sách, những giải pháp lớn về quản lí hành chính đối với cả
nước, một vùng ; quyết định hành chính có thể chứa những quy tắc xử sự, xác
định quyền và nghĩa vụ cho các đối tượng liên quan, hoặc là sự áp dụng nội
dung của những quy tắc đó vào cuộc sống xã hội…Những tính chất pháp lí
trên của các quyết định hành chính cũng là một trong những căn cứ để phân
loại quyết định hành chính. Theo đó : Quyết định hành chủ đạo là quyết định
mà các chủ thể có thẩm quyền ban hành nhằm đưa ra những chủ trương,
chính sách, biện pháp lớn vê quản lí hành chính . Quyết định quy phạm là
quyết định chứa những quy tắc xử sự, xác định quyền và nghĩa vụ cho các đối
tượng liên quan trong quản lí hành chính.Quyết định cá biệt là loại quyết
định được ban hành trên cơ sở quyết định quy phạm, nhằm mục đích hướng
đến việc các chủ thể pháp luật hành chính thực hiện được quyền và nghĩa vụ
của mình trên các lĩnh vực của đời sống xã hội.
Thứ năm : mục đích của việc ban hành các quyết định hành chính là để
phục vụ cho hoạt động quản lí hành chính nhà nước diễn ra hiệu quả, liền
mạch, nhanh gọn và chính xác.
2. Các đặc điểm của quyết định hành chính
Như đã nói ở phần trên, quyết định hành chính là môt dạng của quyết
định pháp luật, chính vì vậy, nó mang trong mình đầy đủ các đặc điểm của
quyết định pháp luật. Tuy nhiên, bên cạnh những đặc điểm chung thì nó cũng
mang những đặc điểm riêng nhất định. Nhìn nhận từ nhiều khía cạnh, có thể
thấy quyết định hành chính có những đặc điểm sau :
2.1 Quyết định hành chính mang tính quyền lực nhà nước
Để hiểu rõ những biểu hiện của tính quyền lực nhà nước trong các quyết
định hành chính vừa là phương tiện để quản lí hành chính nhà nước vừa là
sản phẩm của hoạt động đó. Các quyết định hành chính được ban hành với
mục đích phục vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan
nhà nước trong quá trình thực hiện hoạt động quản lí hành chính nhà nước,
nhằm tạo ta hiệu quả cao trong các hoạt động quản lí.
Một trong những biểu hiện của quyền lực nhà nước trong quyết định
hành chính đó là quyết định hành chính thể hiện ý chí nhà nước. Quyết định
hành chính thể hiện ý chí nhà nước bởi vì nó là kết quả sự thể hiện ý chí của
các chủ thể có thẩm quyền nhân danh nhà nước vì lợi ích nhà nước.Như
chúng ta đã biết, trong quan hệ pháp luật hành chính, môt bên tham gia quan
hệ phải được sử dụng quyền lực nhà nước.Để thực hiện tốt hơn các chức
năng, nhiệm vụ của mình, thì những chủ thể đó sử dụngquyền lực nhà nước,
ra các quyết định hành chính nhằm điều chỉnh những vấn đề trong lĩnh vực
mình quả lí cũng như thuộc chức năng, nhiệm vụ. Trong những quyết định
hành chính đó có sự thể hiện ý chí đơn phương của nhà nước một cách tập
trung nhất. Ý chí nhà nước ở đây không phải là ý chí, mong muốn chủ quan
của người ra quyết định hành chính, mà nó phải xuất phát từ lợi ích chung,
các chủ thể chỉ là đại diện cho nhà nước, vì lợi ích nhà nước. Các chủ thể ban
hành quyết định hành chính được sử dụng quyền lực nhà nước,mà tính chất
cơ bản của quyền lực nhà nước là tính cưỡng chế, do đó nó có tính bắt buộc
đối với các chủ thể khác có liên quan đến vấn đề mà quyết định quản lí hành
chính nhà nước đề cập đế. Tính ý chí nhà nước còn thể hiện ở chỗ quyết định
hành chính do chủ thể quản lí hành chính nhà nước ban hành hướng tới mục
tiêu không chỉ của tổ chức hành chính mà còn là mục tiêu chung của quốc
gia.Khi đã được ban hành, các quyết định hành chính luôn được nhà nước
đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh của mình.
2.2 Quyết định hành chính có tính pháp lý
Tính pháp lý của quyết định hành chính thể hiện ở hệ quả pháp lý mà nó
mang lại.Quyết định hành chính làm thay đổi hệ thống các quy phạm pháp
luật hành chính: làm thay đổi hệ thống các quy phạm pháp luậtành chính :
2.4 Quyết định hành chính là những quyết định được nhiều chủ
thể trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước ban
hành,chủ yếu là cơ quan hành chính nhà nước
Quyết định hành chính được ban hành để thực hiện quyền hành pháp,
tức là hoạt động chấp hành và điều hành của hệ thống hành chính nhà nước
và những người có thẩm quyền hành pháp.Quyết định hành chính chỉ gắn
liền với các cơ quan thuộc hệ thống hành chính. Các cơ quan này ban hành
nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. Các loại quyết định được ban
hành nhằm đảm bảo hệ thống pháp luật nhà nước xã hội chủ nghĩa được
thực hiện.Có nhiều chủ thể có thẩm quyền ban hành quyết định hành chính :
Chính phủ, Thủ tướng chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ,
Chủ tịch Ủy ban nhân dân…
2.5 Quyết định hành chính có mục đích và nội dung phong phú
Đặc điểm này xuất phát từ những đặc điểm của hoạt động quản lí hành
chính nhà nước.Hoạt động quản lí hành chính nhà nước diễn ra trên nhiều
lĩnh vực, điều chỉnh nhiều mối quan hệ xã hội khác nhau. Để làm tốt được
điều đó, thì các chủ thể có thẩm quyền cần ban hành những quyết định hành
chính kịp thời và phù hợp. Trong hoạt động quản lí hành chính có nhiều nội
dung quản lí, nhiều hoạt động và phương pháp quản lí khác nhau ở mỗi lĩnh
vực, nên số lượng các quyết định hành chính được ban hành là rất lớn. Mỗi
quyết định lại có nội dung riêng biệt, điều chỉnh một vấn đề nhất định…Do
vậy có thể thấy, quyết định hành chính có nội dung rất phong phú.
2.6 Quyết định hành chính được ban hành theo thủ tục hành
chính dưới những hình thức nhất định
Quyết định hành chính tồn tại dưới các dạng văn bản và phi văn
bản( hiệu lệnh). Ví dụ như các luật trưng thu, trưng dụng tài sản… Ở dạng
phi văn bản, các quyết định hành chính tồn tại dưới dạng hiệu lệnh.
Hình thức của quyết định hành chính được pháp luật quy định, cụ thể là
trong Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008. Hình thức các
quyết định hành chính phải đúng tên gọi, thể thức : tiêu đề, ký hiệu văn bản,
hành chính được ban hành để điều chỉnh nhiều lĩnh vực, chúng có tác động
lớn đến những vấn đề, những cá nhân, tổ chức liên quan được đề cập trong
quyết định đó. Quyết định hành chính đặt ra các quy tắc xử sự hoặc áp dụng
các quy tắc đó để giải quyết một số việc trong đời sống xã hội, xác định các
quyền và nghĩa vụ cơ bản cho các đối tượng liên quan, tạo ra khuôn khổ pháp
lí nhất định để các chủ thể thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình.
Quyết định hành chính là phương tiện quan trọng được các chủ thể quản
lí sử dụng để tác động đến các tổ chức, cá nhân khi họ hoạt động hoặc tham
gia vào các quan hệ trong các lĩnh vực xã hội khác nhau. Các quyết định hành
chính trực tiếp thể hiện ý chí của chủ thể quản lí hành chính, đó cũng là ý chí
nhà nước được cụ thể hóa. Quyết định hành chính mang tính quyền lực nhà
nước, do đó tong qua nó, các chủ thể quản lí có thể áp đặt ý chí của nhà nước
lên đối tượng quản lí, buộc các đối tượng quản lí phải làm theo những gì mà
chủ thể quản lí đã đặt ra. Những quyết định hành chính đều được đảm bảo
thực hiện bằng quyền lực nhà nước. Do đó, đây chính là phương tiện quản lí
hiệu quả nhất.
2. Quyết định hành chính có vai trò quan trọng trong việc đảm
bảo sự chấp hành luật, pháp lệnh, nghị quyết của cơ quan
quyền lực nhà nước và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa
Nội dung chính của hoạt động quản lí hành chính là việc đảm bảo chấp
hành luật, pháp lệnh, nghị quyết của cơ quan quyền lực nhà nước.Quyết định
hành chính là sự cụ thể hóa các quy định của luật do cơ quan quyền lực nhà
nước ban hành. Như đã nói, quyết định hành chính có tính quyền lực và tính
pháp lí, nó là kết quả của sự thể hiện ý chí nhà nước, có tính mệnh lệnh cao và
có giá trị bắt buộc đối với các chủ thể có liên quan. Các chủ thể chủ yếu ban
hành quyết định hành chính có vị trí là cơ quan chấp hành của cơ quan quyền
lực nhà nước, do đó các quyết định hành chính được ban hành nhằm thi hành
luật. Các quyết định hành chính phải phù hợp với Hiến pháp, luật, không
được trái với các quyết định của Quốc hội, của Hội đồng nhân dân và cơ quan
nhà nước cấp tên. Quyết định hành chính xuất phát từ yêu cầu khách quan
bài làm của em còn có những thiếu sót nhất định, kính mong nhận được sự
góp ý của thầy cô để bài làm hoàn thiện hơn.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo trình Luật Hành chính Việt nam, Nxb.Công an nhân dân, Hà Nội,2013
2. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013
3. Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008
4. Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đống nhân dân, Ủy ban
nhâ dân năm 2004
5. Nghị định số 93/2010/NĐ-CP sửa đổi một số điều của nghị định số
24/2010/NĐ-CP ngày 15 tháng 3 năm 2010 của Chính phủ quy định về tuyển
dụng, sử dụng và quản lí công chức
CÁC TRANG WEB
1. http://www.doko.vn/luan-van/khai-niem-dac-diem-cua-quyet-dinh-hanh-
chinh-245425
2. http://rubiclaw.vn
3. http://tai-lieu.com/tai-lieu/tieu-luan-ban-chat-khai-niem-quyet-dinh-hanh-
chinh-va-cac-yeu-to-lien-quan-den-quyet-dinh-hanh-chinh-9861/
4. http://hoangkim.net.vn/chi-tiet-tin/1515/13-khaI-nIem-QUyet-dinh-hanh-
chinh-nha-nuoc-va-y-nghiA-Phan-loai-QUyet-dinh-QUan-ly-hanh-chinh-nha-
nuoc-trong-cong-tac-quan-ly-dieu-hanh-cQ-hanh-chinh.html
5. http://idoc.vn/tai-lieu/phan-tich-khai-niem-quyet-dinh-hanh-chinh-va-neu-
vai-tro-cua-quyet-dinh-hanh-chinh-trong-quan-ly-hanh-chinh-nha-nuoc.html
6. http://doc.edu.vn/tai-lieu/tieu-luan-phan-tich-khai-niem-quyet-dinh-hanh-
chinh-va-neu-vai-tro-cua-quyet-dinh-hanh-chinh-trong-quan-ly-nha-nuoc-
38092/