CHUYÊN ĐỀ 3
Các giai đoạn trong hoạt động áp dụng pháp luật của các cơ quan HCNN
2. Áp dụng PL và các giai đoạn của quá trình áp dụng pháp luật
Áp dụng pháp luật một hoạt động có tính tổ chức, mang tính quyền lực Nhà nước của các cơ
quan nhà nước, người có thẩm quyền nhằm thực hiện trong thực tế các quy phạm pháp luật
trong những tình huống cụ thể của cuộc sống.
* Áp dụng pháp luật được tiến hành trong các trường hợp sau:
- Khi cần áp dụng các biện pháp cưỡng chế đối với những cá nhân, tổ chức, cơ quan vi phạm
P.luật; hoặc trong những trường hợp khẩn cấp;
- Khi những quyền chủ thể và những nghĩa vụ pháp lý cụ thể của các chủ thể pháp luật
không mặc nhiên phát sinh nếu không có sự can thiệp của cơ quan nhà nước, người có thẩm
quyền.
- Khi phát sinh tranh chấp về quyền chủ thể và nghĩa vụ pháp lý giữa các bên tham gia quan
hệ PL mà các bên đó không tự giải quyết được;
- Trong một số quan hệ pháp luật mà Nhà nước thấy cần phải tham gia để kiểm tra, giám sát
thanh tra hoạt động của các bên tham gia quan hệ đó hoặc Nhà nước xác nhận sự tồn tại hay
không tồn tại của một số sự việc, sự kiện thực tế; thí dụ: việc xác nhận di chúc, chứng thực thế
chấp, sao các văn bằng chứng chỉ
* Áp dụng pháp luật có các đặc điểm sau:
- Thứ nhất, áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính tổ chức - quyền lực Nhà nước. Vì
vậy, hoạt động này chỉ do những cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền tiến hành. Pháp luật
quy định mỗi loại cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện một số những hoạt động áp dụng
pháp luật nhất định. Hoạt động áp dụng pháp luật được tiến hành theo ý chí đơn phương của cơ
quan nhà nước, người có thẩm quyền, không phụ thuộc vào ý chí của chủ thể bị áp dụng; sự áp
dụng này có tính chất bắt buộc đối với chủ thể bị áp dụng và các chủ thể có liên quan; trong
trường hợp cần thiết, quyết định áp dụng pháp luật được bảo đảm thực hiện bởi các biện pháp
cưỡng chế Nhà nước.
- Thứ hai, áp dụng pháp luật là hoạt động được thực hiện theo trình tự, thủ tục do pháp luật
quy định chặt chẽ. Thí dụ: việc giải quyết một vụ án hành chính được điều chỉnh bởi luật tố
tụng hành chính hoặc việc xử phạt hành chính được điều chỉnh bởi những quy phạm thủ tục xử
phạt hành chính. Các cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền và các bên có liên quan trong

tình tiết của vụ việc, làm sáng tỏ những sự kiện có liên quan. Việc xem xét các tình tiết thực tế
của vụ việc cũng đòi hỏi phải nghiên cứu đầy đủ những ýêu tố pháp lý có liên quan với vụ việc
và cả những yếu tố không liên quan tới vụ việc. Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là xác định
các tình tiết, sự kiện của vụ việc mà còn phải đánh giá tầm quan trọng ý nghĩa về mặt pháp lý
của mọi tình tiết, sự kiện.
Trong giai đoạn này của quá trình áp dụng pháp luật cần phải nghiên cứu một cách khách
quan, toàn diện và đầy đủ mọi tình tiết của vụ việc; xác định tính chất, đặc trưng pháp lý của
vụ việc, tuân thủ tất cả các quy định mang tính thủ tục gắn với mỗi vụ việc.
- Thứ hai: Lựa chọn quy phạm pháp luật và làm sáng tỏ nội dung tư tưởng của nó để giải
quyết vụ việc. Lựa chọn quy phạm pháp luật để áp dụng giải quyết vụ việc là hành vi tiếp theo
của quá trình áp dụng pháp luật. Trước hết cần đặt ra câu hỏi: quy phạm pháp luật thuộc ngành
luật nào điều chỉnh tình huống đó? Sau đó chọn quy phạm pháp luật cụ thể và nghiên cứu nội
dung nó. Khi đó người có thẩm quyền áp dụng quy phạm pháp luật cần phải phân tích nghiên
cứu quy phạm pháp luật dưới những góc độ sau:
+Phải khẳng định chắc chắn rằng văn bản quy phạm pháp luật đó là văn bản chính thức.
Không nên có quan niệm rằng trước kia hình như quy phạm pháp luật này đã điều chỉnh trong
các trường hợp đó, thì ngày nay cứ đem áp dụng.
+Phải tính toán chính xác xem văn bản quy phạm pháp luật này đã có văn bản khác thay thế
nó hay chưa, nói cách khác phải lựa chọn văn bản ở lần ban hành cuối cùng, gần nhất.
+Phải tìm hiểu xem quy phạm đó ở thời điểm hiện tại còn hiệu lực hay đã bị bãi bỏ.
+Xem xét quy phạm pháp luật đó có hiệu lực vào thời gian xẩy ra sự việc đang tiến hành hay
không.
Tóm lại, giai đoạn thứ hai của quá trình áp dụng pháp luật yêu cầu: lựa chọn đúng quy phạm
pháp luật được trù tính cho trường hợp đó;
Xác định quy phạm được lựa chọn là đang có hiệu lực và không mâu thuẫn với các đạo luật
và các văn bản quy phạm khác;
Xác định tính chân chính của văn bản QP chứa đựng quy phạm này;
Nhận thức đúng đắn nội dung, tư tưởng của quy phạm pháp luật.
- Thứ ba: Ra quyết định áp dụng pháp luật.
2