HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam
HỌC VIỆN Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN
VIỆT NAM
BỘ MÔN: VI - KÝ SINH TRÙNG
HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam
TI
TI
Ế
Ế
T T
T T
Ú
Ú
C Y H
C Y H
Ọ
Ọ
C
C
ARTHROPODA
ARTHROPODA
Đối tượng: Bác sĩ YHCT - Hệ liên
thông
Thời gian: 2 tiết
Giảng viên: PGS. TS. Lê Thị Tuyết
HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam
TI
TI
Ế
Ế
T T

Ạ
I CƯƠNG V
I CƯƠNG V
Ề
Ề
TI
TI
Ế
Ế
T T
T T
Ú
Ú
C Y H
C Y H
Ọ
Ọ
C
C
HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam
1. ĐỊNH NGHĨA
Tiết túc là những động vật đa bào, không có xương
sống, chân có nhiều đốt, cơ thể đối xứng và bên ngoài
được bao bọc bởi lớp vỏ cứng kytin.
 Có thể gọi côn trùng, tuy côn trùng
 Ký sinh tạm thời,
 Chiếm thức ăn bằng cách hút máu, nên truyền bệnh/
vận chuyển mầm bệnh/ gây bệnh
HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam
2. h×nh thÓ chung

2.2.4. Cơ quan thần kinh
gồm những dây thần kinh, hạch thần kinh và có thể
có cả hạch thần kinh trung tâm làm nhiệm vụ não.
2.2.5. Cơ quan bài tiết
Hoàn chỉnh và có ống bài tiết ra ngoài.
2.2.6. Cơ quan sinh dục
Do nhu cầu sinh thái, tiết túc thường có bộ phận sinh
dục ngoài phát triển đến mức hoàn chỉnh
HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam
3. Chu kỳ chung
Con đực và con cái giao hợp, sau đó con cái đẻ trứng
/con.
Trứng nở thành ấu trùng,
ấu trùng phát triển qua 2 gđ: thiếu trùng, thanh trùng
Thanh trùng phát triển con trưởng thành.
HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam
4. PHÂN LOẠI SƠ BỘ
Căn cứ vào phương thức thở, chia làm 2 ngành phụ:
- Ngành phụ thở bằng mang: ít liên quan y học, trừ một số
tôm, cua (lớp giáp xác), và ốc (lớp nhuyễn thể) là vật
chủ trung gian của một số bệnh sán.
- Ngành phụ thở bằng khí quản: liên quan đến y học có 2
lớp: lớp nhện (Arachnida) và lớp côn trùng (Insecta).
HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam
4.1. Lớp nhện
Con trưởng thành có 8 chân và cơ thể không chia
phần rõ rệt, ấu trùng có 6 chân.
Hầu hết lớp nhện thở bằng khí quản, có những loại
thở qua da.
Liên quan đến y học như ve, mò, ghẻ.

HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam
5.2.3. Vector truyền bệnh:
-
Định nghĩa vector: là những tiết túc hút máu, đảm bảo sự
truyền sinh học hay cơ học các tác nhân gây bệnh tích cực
từ động vật này sang động vật khác
 Truyền bệnh bằng con đường cơ học: truyền mầm bệnh từ
nơi này sang nơi khác qua sự tiếp xúc.
VD ruồi nhà, gián truyền lao, tả, lỵ
 Truyền bệnh bằng con đường sinh học: mầm bệnh được
phát triển, nhân lên, biến thái trong cơ thể tiết túc trước
khi được truyền sang cơ thể khác: muỗi truyền sốt rét,
giun chỉ.
HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam
- Cơ chế truyền bệnh của vector:

Nhiễm mầm bệnh:
Vector khi hút máu luôn bị nhiễm mầm bệnh có trong máu / da của vật
chủ. Sự nhiễm mầm bệnh phụ thuộc vào các yếu tố:
+ Bộ phận miệng: có 2 dạng
. Nếu vòi ngắn, sẽ xé rách da, tách mô và mạch máu tạo thành bọc máu
nhỏ để hút máu tại đó. Loại vector này nhiễm mầm bệnh có ở: da và
máu.
. Nếu vòi dài, sẽ xuyên thủng da, qua thành các mao mạch để hút máu.
Loại này chỉ nhiễm mầm bệnh có ở trong máu.
+ Nước bọt: được tiết từ tuyến nước bọt, thành phần phức tạp, có các
chức năng như chống đông, gây tê vị trí hút máu, giúp hút máu dễ
dàng, giúp tiêu hoá, giúp cho truyền bệnh và gây dị ứng cho vật chủ.
HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam


do chấy truyền.
HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam
6. PHÒNG CHỐNG TIẾT TÚC Y HỌC
6.1. Nguyên tắc phòng chống tiết túc
 Tiến hành lâu dài và kiên trì
 Tiến hành có trọng tâm và trọng điểm
 Lựa chọn biện pháp thích hợp và hiệu
 Duy trì thường xuyên và liên tục
 Tuyên truyền GD và lôi cuốn cộng đồng cùng tham
gia
HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam
6.2. Nh÷ng biÖn ph¸p chèng vµ diÖt tiÕt tóc
6.2.1. Những biện pháp làm giảm sự sinh sản của tiết
túc
- Giảm mức độ thức ăn của tiết túc
- Triệt nơi sinh đẻ của tiết túc
- Thay đổi môi trường thuận lợi của tiết túc
- Giảm sinh sản của tiết túc bằng hoá chất
HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam
6.2.2. Khống chế sự tiếp thu mầm bệnh vào tiết túc
6.2.3. Khống chế sự xâm nhập mầm bệnh từ tiết túc vào
người
6.2.4. Diệt tiết túc
 Phương pháp cơ học và cải tạo môi trường
- Cơ học: bắt, quạt, bẫy đèn, hun khói
- Cải tạo môi trường: phá vỡ, hạn chế các điều kiện phát
triển của côn trùng truyền bệnh.
ưu điểm: mang tính chủ động, bền vững và không gây ô
nhiễm môi trường.
HV Y – Dîc häc Cæ truyÒn ViÖt Nam