TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
MÔN: HỆ CƠ SỞ TRI THỨC
BÁO CÁO ĐỀ TÀI
HỆ TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP
GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN:
- ThS.HUỲNH THỊ THANH THƯƠNG
SINH VIÊN THỰC HIỆN:
- VÕ HỒNG PHI: 10520198
- TRẦN MINH TÂM: 10520193
- ĐOÀN HUỲNH VỌNG: 10520167
- HỒ VĂN ĐIỀN: 10520548
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
MÔN: HỆ CƠ SỞ TRI THỨC
BÁO CÁO ĐỀ TÀI
HỆ TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP
GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN:
- ThS.HUỲNH THỊ THANH THƯƠNG
SINH VIÊN THỰC HIỆN:
- VÕ HỒNG PHI: 10520198
- TRẦN MINH TÂM: 10520193
- ĐOÀN HUỲNH VỌNG: 10520167
- HỒ VĂN ĐIỀN: 10520548
NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………… ………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………
…
NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………… ………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………… ………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………… ………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………… ………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………… ………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………

DANH SÁCH CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT 10
PHẦN MỞ ĐẦU 11
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ VÀ ĐỒ THỊ
Trang
Chương II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
Hình 2.1. Hoạt động của hệ chuyên gia 18
Hình 2.2. Quan hệ giữa lĩnh vực vấn đề và lĩnh vực tri thức 19
Hình 2.3. Những thành phần cơ bản của một hệ chuyên gia 20
Hình 2.4. Quan hệ giữa máy suy diễn và cơ sở tri thức 21
Hình 2.5. Kiến trúc hệ chuyên gia theo J.L.Ermine 22
Hình 2.6. Kiến trúc hệ chuyên gia theo C.Ernest 22
Hình 2.7. Kiến trúc hệ chuyên gia theo E.V.Popov 23
Hình 2.8. Biểu diễn tri thức nhờ mạng ngữ nghĩa 31
Hình 2.9. Mở rộng mạng ngữ nghĩa biểu diễn tri thức 31
Hình 2.10. Biểu diễn tri thức nhờ ngôn ngữ nhân tạo trong MYCIN 32
Hình 2.11. Nền tảng của công nghệ hệ chuyên gia dựa trên luật hiện đại 33
Hình 2.12 Quản lý dự án phát triển một hệ chuyên gia 33
Hình 2.13. Tiếp nhận tri thức trong một hệ chuyên gia 37
Hình 2.14. Các giai đoạn cơ bản để phát triển một hệ chuyên gia 38
Chương III: THIẾT KẾ CƠ SỞ TRI THỨC
Hình 3.1. Mô hình Ontology mô tả tri thức 40
Hình 3.2. Các mối quan hệ ràng buộc trong cở sở dữ liệu 41
DANH SÁCH CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
- CSTT : Cơ sở tri thức
- TVHN : Tư vấn hướng nghiệp
- HCG : Hệ chuyên gia
- THPT : Trung học phổ thông
- DH : Đại học
- CD : Cao đẳng
PHẦN MỞ ĐẦU

Chương này sẽ tổng kết những kết quả đạt được, tóm tắt lại các vấn đề đã đặt ra
trong luận văn và cách giải quyết, những đóng góp mới và những đề xuất mới về một số
hướng phát triển của đề tài trong tương lai.
Cuối cùng là danh mục các tài liệu tham khảo và phần phụ lục.
CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI.
1.1. TẦM QUAN TRỌNG CỦA CÔNG TÁC HƯỚNG NGHIỆP
Tư vấn hướng nghiệp được xem là một vấn đề nóng hiện nay, nhất là trong trường
phổ thông. Khi được định hướng đúng đắn về nghề, con người sẽ yên tâm với nghề mình
đã lựa chọn, có thái độ chủ động, tích cực học tập, rèn luyện để có thể hoạt động tốt lĩnh
vực nghề nghiệp trong tương lai. Nếu chọn được đúng nghề phù hợp, con người càng có
nhiều cơ hội để thành đạt sau này.
Nói cách khác, tư vấn hướng nghiệp giúp cho thanh thiếu niên chọn nghề một cách có cơ
sở,giúp họ có được nhận thức đúng đắn hơn về nghề nghiệp, phát huy tối đa năng lực sán
g tạo, nâng cao chất lượng cuộc sống, phù hợp với nền kinh tế vận hành theo cở chế thị
trường, đồng thời đáp ứng được nhu cầu của xã hội, tránh lãng phí về đào tạo và sử dụng
lao động chưa hợp lý, góp phần phát triển kinh tế, xã hội của đất nước.
1.2. THỰC TRẠNG HƯỚNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM
Nhìn tổng quát về công tác tư vấn hướng nghiệp nước ta hiện nay thì vấn đề này còn
nhiều nội dung chưa được quan tâm hoặc chưa làm đến nơi đến chốn. Thường thì chỉ khi
gần đến kỳ thi tuyển sinh hàng năm. Các trường đại học, cao đẳng và trung cấp mới kết
hợp với các cơ quan truyền thông, các tổ chức chính trị xã hội để tổ chức đi tư vấn tuyển
sinh ở các trường trung học phổ thông (THPT).
Điều này chỉ mới cung cấp được một số thông tin cơ bản về trường thi, khối thi, điểm
chuẩn, nguyện vọng…, chưa đủ cơ sở để giúp các em học sinh có những quyết
định đúng đắng trong việc lựa chọn nghề nghiệp tương lai. Sự hiểu biết về nghề nghiệp
mà các em chọn cũng như những yêu cầu của nghề và sự đáp ứng yêu cầu của bản
thân đối với nghề còn rất hạn chế. Điều này đã làm cho các em có những suy
nghĩ sai lệch trong việc định hướng nghề nghiệp tương lai.
Hiện tượng học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc chọn trường, chọn nghề luôn xảy
ra, đặc biệt đối với các tỉnh vùng sâu, vùng xa ven biển…, việc tiếp cận thông tin nghề

nghiệp” cho học sinh trung học phổ thông.
1.3. MỤC TIÊU CỦA HỆ THỐNG “TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP”
1.3.1. Vấn đề cần giải quyết.(vấn đề, kỹ thuật giải quyết, giải pháp)
1.3.2. Xây dựng mô hình (các chức năng chính)
1.4. ĐỐI TƯỢNG ỨNG DỤNG
Học sinh khối Trung Học Phổ Thông.
1.5. PHẠM VI VÀ GIỚI HẠN
Giới hạn về tri thức: Mức độ thông tin về học sinh có nhu cầu tư vấn hướng
nghiệp ở các khía cạnh: thông tin cá nhân (học lực, sở thích, tính cách, khu vực
dự thi, khối thi), thông tin các nhóm ngành nghề, thông tin các trường Đại học
và Cao Đẳng.
Giới hạn về đối tượng áp dụng: Học sinh khối Trung Học Phổ Thông.
Giới hạn Khu vực: chỉ tư vấn cho học sinh có nhu cầu học tại các trường Đại
học, Cao Đẳng ở khu vực miền Bắc, khu vực miền Nam, khu vực Thành phố
Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.
1.6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu lý luận tâm lý học về nhu cầu và nhu cầu tư vấn hướng nghiệp,
nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh lớp 12.
Nghiên cứu thực trạng nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh lớp 12 hiện
nay; mức độ đáp ứng đối với nhu cầu này.
Đề xuất biện pháp tác động nhằm định hướng, phát triển nhu cầu tư vấn hướng
nghiệp cho học sinh; đề xuất biện pháp tổ chức hoạt động tư vấn hướng nghiệp
nhằm đáp ứng nhu cầu này của học sinh.
1.6.1. Phương pháp luận nghiên cứu.
Đề tài sẽ vận dụng phương pháp luận biện chứng duy vật lịch sử để nghiên
cứu vấn đề. Đồng thời, công trình sẽ được nghiên cứu dưới lối tiếp cận xã hội
học. Các lý thuyết chính đã được vận dụng để phân tích, giải thích việc nhận
thức, hành vi chuẩn bị và các yếu tố ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp
học sinh lớp 12 là: nguyên tắc tiếp cận hoạt động – nhân cách, lý thuyết xã
hội hóa, lý thuyết chức năng của Talcott Parsons, lý thuyết lựa chọn hành vi

Là phương pháp bổ trợ cho phương pháp điều tra, thông qua phương pháp này
nhằm thu thập thêm thông tin để làm rõ thêm những nhận xét trong đề tài.
1.6.2.4. Phương pháp thực nghiệm:
Tư vấn cá nhân; tư vấn trực tiếp; tư vấn gián tiếp; tham quan thực tế.
1.6.3. Phương pháp thống kê toán học:
Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 11.5 để xử lý số liệu thu được. Cách
xử lý số liệu theo phương pháp thống kê toán ứng dụng trong giáo dục học v
à tâm lý học.
CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
2.1HỆ CHUYÊN GIA
2.1.1. Khái niệm hệ chuyên gia
Theo E. Feigenbaum: “Hệ chuyên gia (Expert System) là một chương trình
máy tính thông minh sử dụng tri thức (knowledge) và các thủ tục suy luận
(inference procedures) để giải những bài toán tương đối khó khăn đòi hỏi
những chuyên gia mới giải được”.
Hệ chuyên gia là một hệ thống tin học có thể mô phỏng (emulates) năng lực
quyết đoán (decision) và hành động (making abilily) của một chuyên gia (con
người).
Hệ chuyên gia sử dụng các tri thức của những chuyên gia để giải quyết các
vấn đề (bài toán) khác nhau thuộc mọi lĩnh vực.
Tri thức (knowledge) trong hệ chuyên gia phản ánh sự tinh thông được tích
tụ từ sách vở, tạp chí, từ các chuyên gia hay các nhà bác học. Các thuật ngữ hệ
chuyên gia, hệ thống dựa trên tri thức (knowledgebased system) hay hệ
chuyên gia dựa trên tri thức (knowledge based expert system) thường có cùng
nghĩa.
Một hệ chuyên gia gồm ba thành phần chính là cơ sở tri thức (knowledge
base), máy suy diễn hay môtơ suy diễn (inference engine), và hệ thống giao
tiếp với người sử dụng (user interface). Cơ sở tri thức chứa các tri thức để từ
đó, máy suy diễn tạo ra câu trả lời cho người sử dụng qua hệ thống giao tiếp.
Người sử dụng (user) cung cấp sự kiện (facts) là những gì đã biết, đã có

không ngừng với hiệu quả sử dụng không thể phủ nhận.
- Giảm giá thành (reduced cost).
- Giảm rủi ro (reduced dangers): Giúp con người tránh được trong các môi
trường rủi ro, nguy hiểm.
- Tính thường trực (Permanance). Bất kể lúc nào cũng có thể khai thác sử
dụng, trong khi con người có thể mệt mỏi, nghỉ ngơi hay vắng mặt.
- Đa lĩnh vực (multiple expertise). Chuyên gia về nhiều lĩnh vực khác nhau
và được khai thác đồng thời bất kể thời gian sử dụng.
- Độ tin cậy (increased relialilit y). Luôn đảm bảo độ tin cậy khi khai thác.
- Khả năng giảng giải (explanation). Câu trả lời với mức độ tinh thông được
giảng giải rõ ràng c hi tiết, dễ hiểu.
- Khả năng trả lời (fast reponse). Trả lời theo thời gian thực, khách quan.
- Tính ổn định, suy luận có lý và đầy đủ mọi lúc mọi nơi (steady, une
motional, and complete response at all times).
- Trợ giúp thông minh như một người hướng dẫn (intelligent -tutor).
- Có thể truy cập như là một cơ sở dữ liệu thông minh (intelligent
database)
2.1.4. Kiến trúc tổng quát của một hệ chuyên gia
2.1.4.1. Các thành phần cơ bản của một hệ chuyên gia
Một hệ chuyên gia kiểu mẫu gồm bảy thành phần cơ bản như sau:
Hình 2.3 Những thành phần cơ bản của một hệ chuyên gia
- Cơ sở tri thức (knowledge base). Gồm các phần tử (hay đơn vị) tri thức,
thông thường được gọi là luật (rule), được tổ chức như một cơ sở dữ liệu.
- Máy duy diễn (inference engine). Công cụ (chương trình, hay bộ xử lý) tạo
ra sự suy luận bằng cách quyết định xem những luật nào sẽ làm thỏa mãn
các sự kiện, các đối tượng, chọn ưu tiên các luật thỏa mãn, thực hiện các
luật có tính ưu tiên cao nhất.
- Lịch công việc (agenda). Danh sách các luật ưu tiên do máy suy diễn tạo ra
thoả mãn các sự kiện, các đối tượng có mặt trong bộ nhớ làm việc.
- Bộ nhớ làm việc (working memory). Cơ sở dữ liệu toàn cục chứa các sự

2.1.4.2.3. Mô hình E. V. Popov
Hình 2.7. Kiến trúc hệ chuyên gia theo E.V.Popov
2.2. ONTOLOGY
Công nghệ ontology là một công nghệ được nghiên cứu phát triển mạnh mẽ
trong thời gian gần đây. Ontology trở thành một lĩnh vực nghiên cứu phổ biến
có mặt trong nhiều lĩnh vực từ xử lý ngôn ngữ tự nhiên, công nghệ tri thức, các
hệ thống trao đổi, tích hợp thông tin cho đến biểu diễn và quản lý tri thức.
Ontology giúp ta xây dựng mạng lưới ngữ nghĩa, bộ từ điển về các lĩnh vực
chuyên môn hỗ trợ trong các ứng dụng, giúp ta mã hóa tri thức lĩnh vực thành
một hệ tri thức dùng chung mà máy tính có thể hiểu được bằng cách phân tách
khối tri thức này thành các đối tượng tri thức nhỏ hơn và tìm ra các mối liên hệ
giữa chúng. Phần tìm hiểu hiểu tổng quan về ontology dưới đây được tham
khảo và có trích dẫn một phần dựa trên tài liệu.
Định nghĩa về ontology:
2.2.1. Trong triết học
Ontology là một thuật ngữ có nguồn gốc từ Triết học diễn tả các thực thể tồn
tại trong tự nhiên và các mối quan hệ giữa chúng. Theo cách nhìn của triết học,
ontology – bản thể học là “một môn khoa học về nhận thức, cụ thể hơn là một
nhánh của siêu hình học về tự nhiên và bản chất của thế giới, nhằm xem xét
các vấn đề về sự tồn tại hay không tồn tại của các sự vật”. Theo đó người ta
đưa ra khái niệm bộ ba ngữ nghĩa bao gồm biểu tượng – khái niệm – sự vật,
đây là mô hình dùng để mô tả hay biểu diễn thế giới thực, biểu tượng sẽ gợi
lên khái niệm và biểu diễn sự vật còn khái niệm sẽ đề cập tới sự vật.
2.2.2. Trong lĩnh vực Trí tuệ nhân tạo
Trong Trí tuệ nhân tạo đã có nhiều cách định nghĩa khác nhau về ontology,
một số định nghĩa được xem là kinh điển và được thừa nhận rộng rãi như sau:
 Gruber (1993) định nghĩa ontology như “một đặc tả tường minh của sự khái
niệm hóa trong một lĩnh vực”.
 Borst (1997) sửa đổi một chút định nghĩa của Gruber, rằng ontology là “sự
đặc tả hình thức của sự khái niệm hóa được chia sẻ”. Studer (1998) giải thích